tniT 



Sedio V. Chymia 309 



1 1. Chyt>H.l, vt(lgArisahfoln'iturtriyiupartibus:videl, vas macL-ii.imcoiitincns tangit. E([(]ac carionum.veljlammie, 



apparatu infiruineinontrn , operatioiie , CT 



opere feu apotelefmate 



chytnico. 



Chymi.i eft vulg.iiis.vel fublimior. Vtrique communia funt 

 ifla tiia, ciua: in putceptis dixuiius : puta linis i;encialis, inftiu- 

 mcnta communia.furnus ncmpc.vas, & ignis ; & deniquc ope- 

 tatio coniniuiiis.idcft, (olutio & coa^ulacio. Scd Chymia vul- 



& iuc poltciiordicitur ignisviuus. Calor mixttis cft , cjui tani 

 digcllioniquam fcparacioniinfcruit. Hic calor appcllatur bal- 

 ncum , quaudo nimiiuin vas aqu.c calidi, aut vapoii imponi- 

 tur. £<?/«('«/« aliudcd maris.aliud loris. BalneummarU , feti 

 MarU,dl, quando rcsdillolucnda in conucincnte vafc , aqu.« 

 calidi' inahcno contcnt.x.imponitur. Bnlnetim rowelb,quan- 

 do vas aquam non tangit,lcdavaporc afccndcntccalcfit.vefque 

 imjiofita dilloluitur. icquitur oferatio chymica , cuius duo 

 fummafuntgencra, folutio &coac'ulatio. Vtniilque nictho- 



J I I' ' ■ _ ._ /• - ■ 1.1 ^' .. . /v _ .' 



gans , fiue fit Chymiactia , fiue Cluylopoetica , diftert a fubli- dum delineauimus fupra in 1'harinacopoetica. lohan-. Rhcna 



iniorc.partimapparatuinlbumentorum, partim varictatc opc 

 rationis,partim dcniquc inulritudinc mcdicinarum & tinftura 

 rum particulaiiuni. Nani quiaChymia vulgaris .agitdc nicdi- 

 ciiia particulari, neceilccll, vt varietas magna lic in inlhumcn- 

 tis, opcrationibus, & efFcdis feu mcdicinis. Alia clt ratio mcdi- 

 cinaevniucrfalis. Ibi cnim cft vna materia , vnum vas, vna pri- 

 paiatio , puca codio. Sed paucis dclincemus Chymiam vul- 

 garem, ea methodo, quam diximus. Itaquc injlrumenta Chy- 

 mica func topica, vcl manuaria, vel alccrantia. Injirtimenta to- 

 fica funt furnus, & vas. Furnus d\ locus , in quo ignis ad ma- 

 teriam chymice tradandam dextrc & conuenicnter accommo- 

 datur. Eltqucapcttus, vcl tedus. Furnuiapertitsed , cuius 

 pars fupetior eft aperca. Eftque probatorius,vclventofus.F«j'- 

 ntuprobatoriii^, fiuc docimaliicus eft,in quo metalla perfedio- 

 ra fulminantur, id eft, puigantur & exaniinantur. Ftirnu^ ven- 

 tofus fcu ancmia,eft, in quo.beneficio venti ignis vim augcn- 

 tis, mincralialiquantur &funduntur. Furnw teffus eii, cuius 

 fuperficies opcrca eft. Eftquefimplex, vel compofitus. Furnus 



nus d. l. lic difponit. Solutio cll calcinatio , vel dillokitio. Cal' 

 cinatio eft corrofionis , aut ignitionis. Corrofioclk calcinatio, 

 res coagulatas , per fpiiitus corrodentcs , in calcem reduccns. 

 Eftquc vaporofa.velimmcrfiua. Corro/iovaporofaet}: , quando 

 corpora metailica in tcnucs larainas redada , pcr acrcm corro- 

 dcntcmqucfumum calcinantur. Corrofo tmmerfiua cft, quan- 

 docorpora aliisrcbus immcvfa in calcem rcdiguntur. Lftque 

 humida, vel ficca. Humidaeft, quandocorpus liquorialicui 

 corrodeuti immcrgicur , indcque calcinacur. Ea pcrficitur 

 ainalgamatione,& pra;cipitacione. Amalg,%matio cft calcinatio 

 mecallipcr argencum viuum. PritcipitatioM, quando corpora 

 per aquascoirodcnccscorrofa , & in aquam foluta .vclaquje 

 coriodcntis abftradione, vel aliocnchereroate in aliquam cal- 

 ccm repercutiuntur. Corrofio ftcca eft , quando corporibus cal- 

 cinandis non humor, led eius in locum corrodcntes maceria: 

 ficcae adiunguncur , quibuscalcinantur. Eftque cxmentum &: 

 commixtio. Cnmentum cft corrofio ficca , qua coipus aliquod 

 metallicum cura falibus corrodencibus aliifque rebus exfic- 



Jimflex eft, qui alccrius adminiculo non conftac. Ellque calci- cantibus ftratificatum confringitur & calcinatur. Commixtio 



«atorius, vel iXAo\monas.Furnus calcinatoritis clt, qui rebus 

 calciuandis infcruit. Eftque cacmcntatorius,vel reucrberatorius. 

 Furntis c&mentatorius eft , in quo ignis ad res c;Ementandas 

 dexcre accommodacur. Furnus retierberatorim eA, in quo im- 

 polica niatcria a flamma reuerbcrante calcinacur. Furnus fim- 

 jplex diffolutoriu/s eft, cuius ope , fubcilc a crallo traiicicndo , res 

 dilFoluuntur.Eftque afcenforius.aut defcenforius. Ftirnus afi:e- 

 fonus e(i , quando afcendendo dilloluimus. Eltque ficcus , vcl 

 humidus. Furnus ficcus ell , vbi vas matcriam continens nulli 



eft, quando corpori calcinando fpecics quxdam , vtpote ful- 

 phur,falpetr2,falcomniune,veI alio: commifccntur atquecon- 

 teruntur , quibus igni admotis corpus in cakcm redigitur. 

 i^»i/io eftcalcinatio ,corpora in calccm redigcnsignis violcn- 

 tia Eftquccombuftio&reuerberatio. Combuftio eft incine- 

 racio,vel vitrificatio. Incineratio cftignitio, corpora vehemen- 

 tiore igne in cincres conuertens. Eftque vcgctabilium & ani- 

 maliuin. Vitrificatio elt combuftio , calccs & cineres conuer- 

 tens in vitrum tranfparens. Rctierberatio cft ignitio , corpora 



aqu« imponitur. Ellque vcfici,vel cmnx.Furnus veficn. cft,qui in calcem fubciliorcm reduccns igne viuo reuerberante.Eftque 



rei in vcfica dilfoIuendK inleruit. Furnus c.a!/;««eft,quorcsdiC- claufa, vel aperta. Retierberatio claufa cft, quando corporare- 



foluimus catini adminiculo. F«rn«s^«w«(i«f ,feu balnei, eft, uerbeianda in furno leucrberij claufo calcinantur- Reuerbe- 



•vbi in aheno,calidam continente, dilfoluimus.f «r««i defcenfo- ratio aperta eft,quando maceria in furno rcueiberatorio.omni- 



n«i,eft,cuiusadminicuIorem dilloluimus, humore»n deorfuin bus foraminibusapertis calcinacur. X'»jpi/«//o fequicur : eaque 



propellendo.F«r?JK.! compofitus elt, vbi vno ignc plures furni fo- fubtiliatio , vel fufio. Subtiliatio eft dillolutio, partes fubtilio- 



uentur. Eftqucathanor,vcIacedi2furnus..(4//)<i»ur,quicftphi- tcsagrollis feparans. Eftquc^ix^oj^onxii , aut fia^x^('x?""'-i- 



lofophicus.&arcanusdicitur, eft furnus compofitus, vbi ignis Subtiliatio fiix^^^evixii fitbreui tcmporis fpatio. Eftque ele- 



advasnonpertingit. Furnus acedi£,imincmix,el\ ,vh\ vi\o uatio , vel defcenfio. Eleuatio ed, quando parces fpiricualcs 



iiTne,& paruolabore,diuerfifurnifouentur. Tahseftfuinus:(e- acorporeis, fubciles a grollis , non- lixa: a fixis, inftar fumi , vi 



qakmVas , quod remchymicc tradandam proxime continec, 

 Vaforum aliud igni admouctur.aliud non itcm.Vas igni adino- 

 iiendum fit ex materia ftata, vel varia. Vas quod fit cx maceria 

 ftata,eft vicreum,vel minerale. Vas vitreum eWphiala, vcl vas 

 circulatoriumi& hoc eikpelecanus, a figura nomcn habcns i vel 

 </vo/«,aduabus auribus.lcu anfis, ita didta; vel ouiim philofophi- 

 eum.Vzi minerale eft mccallicum, vel ccrrcum. Vas mccallicum 

 inferuit fubtiliationi,vc«As»««?0' vefica:ve\ fufioni.vt «»/«»- 

 dtbiilum ^pyramis. Vas terreum aliud capic materiam, vti eft 

 catillus cinercus,crucibulum, ^pyxts c£mentatoria:a\iud capit 

 vala quidam, vtcatinus arenarius, tegula fornicata, ^ tripes 

 ferreus, Vas,quod ficex maccria varia,pro arbicrio nempe arti- 

 ficis,eft fuperius ,vtalembicmfiue capitellum:ve\ inferius , vc 

 cucurhita O' retorta. Vas,quod igni non admouccur.eft conti- 

 nenSjVt receptaculum ^ concha : vel tranfmittcns,vt tritorium 

 tfy feparatorium.lnjirumenta manuaria alia igniadmouentur, 

 vc craticula,baculu4ferreus,fpatulafnfex, rutabulum feu ijn- 

 ct4/s,cochltare,<i^ circulm : aliaigninon admouencur , vc affer- 

 tulus perforatus , tabulaferrea , & mortariolum. Horum de- 

 fcriptioncm & dclineationem vide apud lohan. Rhenanum in 

 theorematti Cbiymtco ttchnicu. Sec^uuMiu infirumenta alte- 

 rantta, qua: rcm traclandam accclctant & fouent : vci funt ca- 

 lor naturalis & artificialis. Calornaiuralts eit ccElcftis,veI fub- 

 terraneus, Calor cceUJii^ cft , quando r.idi| iolarcs velpcrfe 

 iTiateriamfibiapplicatam excoquunt , vcl in fpeculo concauo 

 coUcdti rei applicantur. CaUr fublerrejiru cft, qui in fouca 

 idonea , fub dio vel in cella facia.matcriam impoiitam altcrat. 

 Calor artificialis cftfimplex,vel mixtus. CalorfimplexeW, qai 

 . vniduntaxat operationi inicruit. liftquc digcrcns.vcl feparans. 

 Calor digerens eit, quo maccriadiffoluendadigeritur : id quod 

 fit in achanore, vel firao. Calor fiparans eft, cuius ope liibcile 

 a fpilTo abftraiiitur. titque lcnis, auc fortis. Calor lents clt ve- 

 fics,vel cincrum:& hic,cinerum nenipe calot, ell mediiis inter 

 balnei & arcna: calorem. Fortis calor clt impcditus , aut libcr 



ignis eleuantur, & in fummitate capellicondenfantur. Eftque 

 ficca, vcl humida. Eleuatio ficca dicitury}«^//»?<i?/o, quapar- 

 tesficcifubtilioreseleuantur, cum adhxrcntia fui vafis. Ele- 

 uatio huinida dicicur defiillatio , qu.v cft partium humidarum 

 inhalitusextenuatarum , a ficcis & groflis feparatio. Eftquc 

 reda.vel obhqua ; atque haec pofterior fit pcr latus , vel pcr re- 

 tortam. Defcenfio eft , quando partcs lubciliores dcfce.idunt. 

 Eltquccalida, velfrigida. Defcenfiocalida ( vulgo deftillacio 

 per dcfirenfum j eft hquorise corporibus dillolutis , inuerfo 

 vafe, dcftillatio. Defcenfiiifiigida cl\, quando liquor dilfolutus 

 in frigido delcendit.Eltque deliquium, vel filtratio. Vcliquium 

 eft dctccnfio frigida, quando corpora coagulata ccll.s,aeri, pu- 

 teo,aut alij loco frigido & humido , fuper marmore aut tabula 

 vitrca, vel in manici Hippocratis, expofita, in liquorcm rciol- 

 uuntur,& in fubiciflum vas dcfluunt atque dcftillant. Filtratio 

 eft dclccnfio frigida , humores aquofos pcr filtrum , chartam 

 bibulam,pannum laiicum, lincum.vel fctaccum.aut manicam , 

 Hippocratis, reUitisinfundo f.rcibus , dimittens. Subnliatio 

 (^g.y.^ii^oyix.vi eft , qu.ie tempore longioreres dilfbluir. Eftque 

 exaltatio , &digcftio. Exaltatio eft, qux rcs fcnfim difltjluen- 

 do , in puriorem ac maiorcm virtutis f u.e graduin rranfponir. 

 Fit autcm circulationc.vcl ablutione. Circulatio pcrficitur vafe 

 circulatorio :ablutio , crcbra infufione. Et autem ablutio alia 

 imbibitio, alia cohob.icio Imbibitio eft ablucio, quando liquor 

 corpori adiundus clcuacur, & cxitum non inuenicns in corpus 

 recidit , idque crcbris humcftationibus tantilper abluit , donec 

 cum illo puio coagulatus , amplius afcendere nequic, fcd totus 

 fixus manct. Hxc phnc philolophica cft opcracio. Hinc ori- 

 tm Ceratio , quae nicdicinam philofophicam , inftarccrxigni 

 admota: liqucfccntcm rcddit. Cohobatio eft liquons corpoti 

 fa:pius atfiifi frcqucns abltradio. Bigeftio elt fubtiliatio ,««- 

 y-^cy.^ottx.ii , res crudas in calore digcftiuololuens. Eftqucpu- 

 trefadio , vcl cxtradio. Putrefactio eft digeftio , fubftantiam 

 rci, ex vaporum rctentionc.calidique externi accellione.adrem 



Calor impeditus cft.quando ignis a matciia vel vale , nc illud pra;ftantioicm generandam , diiroluens. Exlraciio eft digeftio, 

 proxime tangat,ab alio vafc impeditur. titquc arcni, vcl ico- e corporea concrctione , partes fubtiliorcs ac puriores , ab af- 

 bis fcrri. Calor aren£ eft medius intcr calorcm cincrum & fco- fufo aliquo mcnftruo apprehenfas , relidis fa:cibus dilfoluens. 

 bis ferri. Calor fcobis ,aut fcoris., ferrt,^iXceAcnte eftintcnfior, Liquefaiiio eft corpoiis mineralis , vi ignis maioris dillolutio. 

 iSc apcrto vicinior. Calor liber eft, qui proximc materiam , airc Eftquc fimplex,vcl probatoria. Liquefaiiiofimptex eft^quando 



cotpus. 



