512- 



EncyclopediiE Lib. XXXV. 



vbiquc 

 teitaiuin 

 inueni- 

 tur. 



Geogta. 

 pSia ter- 

 lelfs 8c 

 teiix. 



I. 



R E G V L >E- 



MmiesUpit eft ommim terrarim indlgena. 



M...r.3 vcl ab inucntore , vel a Magncf.a regione Mace- 

 loJ xm gn= «n^ f-*- ' "' ^ Magnciavrbe A(>. nn,,or.5 



• i„n,i nomcn habct. Dicitur Heraclcus , ab vrbc Haa- 

 cK. 1 b Hcrculcllo muiacquoJ in fcrrum,rerum om- 

 «iumdomitorem.lubeacporeftatem.Avpcl atur er^mfiJc- 



ritis.quafitcrreus. Ell enim emfdem vtcrr hat«. H.clapis 

 i„ ommbus climatibus, in omni prouinc.a, m omn. lolo .n- 

 ucnitur:etf. propter profundiorcs fedcs,& imred.tos rece lu. 

 „;uit,s in loc^s latct mcognitus.aut propter v.res .mbec.U.o- 

 ,cs & obfcuias..\ nobis,dum videmus & traaamus.non agno- 

 lotur. Dcinde vix pagus rcper.tur, qu. non aut tcrr, teracem 

 vcnam.aut tcrram aliquam fcrrngine tinaam.vcl lcums im- 

 butam proferat. Atqu. ferrum cum magnete habet comun- 

 aionemmaximam. &oranes v.ttutes magnet.cas obtinet. 

 Denique terra terram habcret . nifi impur.tates vitn .Uam 

 imped.rent. Mcrito itaque tot genera magnetis conft.tuun- 

 tur, quot funt in vniucrsa rerum natura , dilTi.n.lium icrra- 

 rum regiones : vt ingeniose obfcruat GuilielmHi Gilherlui in 

 Thjftoiogia notia de ma^^sete magneticifqiie corforibni,& magno 

 tnagnete /£a«ri?;qucm traiaatum nupcr admodum cgregie rc- 

 cta(a\x.VvolfgitngM Lochman. Infignem hunc tiaiftacum nos 

 methodico hoccompendio reprKfcntabimu.c Atque , vtie- 

 deamus ad folum natiuum magnetis , etfi magnetcs inualidi 

 & minus roburti,humorum labe debilitati, in omni regione, 

 ago inucniuntur . etiam fine montium pcne 



virtutum plurimarum limitcs & moderatriccs. Illud tamcn 

 oSferuare oportec, quodnon a mathematico puniSo robuc 

 lapidis dimanat , (ed a partibus ipfis , o.nnelquc illa: in toto 

 parccs, dum totius funt,quopropiores fuennt polis iapidis, 

 c6 femper firmiores concip.unt vires. & in aliacorpo;a tf- 

 fui-.dunc. Dcnique hipoli "lagnetispolostcrrae obferuant,& 

 ad illos moucntut , illifque famulantur. 



III. TcrrelU , feruiens demonfiratiombus maine- f^j' 'ica 

 ticis , tta faratur. 



Sumito magnetem valenrem , folidum , iufls magnitudi- 

 nis, vn.formcm.duru.n, integrum : fac ex .lloglobum ver- 

 fatil. initrumento, quo rotundantur cryftalli. Hic lapis ita 

 praeparatusefl vcra,honiogenea,eiufdemque figura?, tcllnris 

 foboles : fotmam artcotbicularcra niidla : eltque phyficura 

 corpufculum , plutimis virtucibus iinbucum , quo plunma: 

 in pbilofophiii abrtrufa & ncgleifts veriraces , horainibus 

 innotelcercpolTunt.Hiclapis rotundus a Gilbcrto elegantec 

 appcllacur u.\::^iyv. feu cerreUa:qu6d fic compendiam terri, 

 &; ab eavircs (uas accifiat; vc imprimisobfcruare clt in ma- 

 gnecc forti.qui cotus eft terreus. 



I V. Mdgnes in pofitione naturafi trahit rmgnetem, 



iii adttersa z'ero fttgat , er ordi- 



ncm rediicit. 



Etfi magnetum varia fir diflimilitudo , & vnusalterum 



Magnf 

 inagoc 

 trahit, 

 gat,8c 

 erdine 

 tedaci 



tratione:tamen .n quibufdam prouinc.is maiori cop.a,& cx- v.rtute & crtic.cnc.i longe fuperet : tamcn omncs habenc 

 ccHent-iori virtute repcriuntur : puta in India orientali, Chi- candem natu.am , & pnmo qu.dcm emlmodi. Vc magnes 



ccHent-, , . ^ 



na,Bcngal.i,Perfia,Arabia,maris Erythrai infulis, ^thiopia. 

 Afia minori, Barbatia, Hi(pania,I[alia; Anglia.Hibernia.Da- 

 nia, Noruuegia , Lappia , Liuonia &c. Cttterum rccentiores 

 docent , inagnetem non elTc lapidem Criab.lem , fed corpus 

 niccaUicura,quod igne liquari,3c maUeo duci poteft. 



1 1, Macnes j/aruut & magnttf, feu terrella & terra, 

 eandem admittunt geographiam. 



Et ptimo quidcm orbis terrarum praecipue diflinguitur pec 

 Aqiiaiorem,\n duas aquales partcs,itemque per polos. Et ifti 

 quidcm termini i natura ordinatifunt & dilfindi. Deinde. 

 tneridiani rtireiflas indicanc femiras a polo in polura:quibus 

 eeo!»raphi &iongitudin? diftinguunt, & htitudincm vniuf- 

 cuiufque rcgionis metiuncur. Prro circuli paralleli , vt 

 tropici & ai6lici,non funt termini naturales ia tellure , fed 

 conucnientiam quandain inter fe indicant terraruin in eadem 

 latitudine exillcntium ,aut e diamctro aduerfantium. Hori- 

 Ton, ea qux videntur.ab iis quae non apparent,diri:nit. Linea 

 intcllutcpcrcentrumdudadiciturax«.cuiusextrcmadicun- 

 turpo/jfcu vertiees. Atque hacc orania etiam in ccrrcUa no- 

 ftr.ifc ofFerunc:in magnece, inquam globofo. Nam quia 

 forma fphierica eft perfedlifllma, & cum tetra maximc con- 

 fcntic,& ad vfus atquc experimenra eft maxime idoneajpra;- 

 cipuae demonftr.itioncs magneticac in globofo magncte ficri 

 debenc Huic itaque tali magneti<e^i««rii>- refleattribuitur: 

 quo naturaliter poteftas eiusdinmitut. Ita cnim terrella no- 

 flra in squales partes & quantitate & virtutc , quafi fepto 

 tranfueifo. diuiditur, inter verticitates vtrinquepari vigore 

 JmbutiS. Infiniti quoquefunl >neridiani magnetici, eodein 

 modo fe diiigcntcs, pcr ccrtos & oppofitos in aequatore cer- 

 jTiinos & polos. In.Iiisctiam latitudo magnetica menfura- 

 tur : & inde declinationcs incelliguncur : & in illis diredio 

 certa m polos tcndit, nifi malo aliquo variauerit , & de iufta 

 viadiftutbctur magneticum. Vbi me.Tiineris , mcridianum, 

 qui "ilgo dicitur magncticus,non efle vcremagncticu.Ti,ncc 

 vcre mcridianum ; Ted intelligi tranfire pcr var.ationis tcr- 

 minos in horizonte. Eft: autem variatio , deprauata deuiatio 

 a mc.idiano : nec in vllo meiidiano , vatiis inlocis,e(t ccrra 

 &conftans. Inparaflcltscirculti eadem virtus & ;cqualis po- 

 teftas ccrnitur vndique , ciim in vnb eodemqiic parallelo, 

 vatia magnetica.aut fuper tcllurem, aut fuper terrellam po- 

 fita funt. l?aribus enim intcruallis a polis ditlant. & a;quales 

 habcnc dcclinationum conuerfioncs ; & attrahuntur rcti- 

 ncntutquc, &■ cocunc fimilibus vii.bus , no.i aliccr atquc rc- 

 g.oncs (ub eodem parallclo fit,i:.qu.\; tametfi longitudinc dif- 

 fetunt , eandcm tamcn cocli ccmpericm , & d.ci quantitatem 

 habcnc. Horiz,o>t magneticm e(i planus .xquilibracus , vn- 

 diquetangens terram vel ccrrellam in loco regionis , cum 

 quo fiuctcvr;t fiuetcrrc!l,xfcmidiamctcr adlocum regionis 

 cxcculaangulosfacicvndiqucrcaos. Ad extrcmum terrella 

 fuum habcc axcm& polos, qui non folum vcrcendi gracia 

 exillunt, fed ciiam tcrraim funt diiigcnd;,& confifti-ndi.tum 

 verfus deltinatas mundi rcgiones.tiira ctiam incer fefe iuft.s 

 conucifio.i.bus. Ita.]uc magnes h.ibct polos fuos . borealem 

 & metidion.-ilem , idcft.punaa a natuv.iconlHtuta , motio- 

 aum & cfFcftuum primarios tetminos, &adionumatque 



trahicferrum : ita quoque magnes allicit tnagnetem. Accipe 

 cnim magnetem , polisluis, boreali & meiidionali diftin- 

 <Sum. ponc in (uo vafe vt fiuftuct ; fintquepoli ad pla- 

 num horizontis xeQ.h difpofiti. Tenealterum etiam magne- 

 tcm, cuius poli itidera fint cogniti , in manu ; ita vc folus 

 eius mcrid.onalis (ir verfus potu.n fcptcntrionalcm natantis 

 prope ipfum a laterc. Sequitur illico fluduans lapis lapi- 

 dem,nec deiiltir, nec defcrir.donec adhjcreat. Perinde etiain 

 fi fcptencrionalcm polum illius , quem raaiiu tencs , oppo- 

 nesmendonalipolo lapidis natantis , concurrunt inter lc & 

 mutuo fcquuniur inuiccm. Contrarij enim poli contrarios 

 alliciunt. Ia;n vero fi feptenttionalem lcptentrionali , aut 

 nieridionalcm meridionali , codem modo opponas , lapis 

 lapidem fugat , & tanquam clauura impellcnte nauta di- 

 ucitit, & in contvaria velificat,quiacquora fMlcat,nec vfpiam 

 conftataut quiclcit , fi altcr inlcquitur. Dijponit euim lapis 

 lapidcm , conuertit altcr alterum , in ordiucm reducic , & in 

 fuasconcordancias deducit. Cum vcro ii.xra nacura: ordi- 

 nemconueniunt & CQvnan^vLinm , firwitir mutito csf.srent: 

 vcluti fi opponeres feptentrionalcm polum lapidiseius , qui 

 in manu e(l,tropico Capricorni magnetis rotundi fluduan- 

 tis , aut cuiuis pundlo intcr Kquatorcm & polum meridio- 

 nalem , voluitur illico lapis natans , & ita (e coniponit , vc 

 eius meridionalis polus feptcntrionalcm polum alccnusat- 

 tingat, & cum eo coniundifllrac combinctur. eodera etiam 

 modo ex altcra parte xqi.atoris , polis aducrfis . firailes cf- 

 fcdusprxftabis. Atque haec cft pragmatia attraftionis , & 

 fuga:,circularis motus indiuerfis magnetibus. Qua: omnia 

 etiara in vno codemque lapide.in duas partcs diu.lo.poflunt 

 demonftrari , quia ncmpc lapidis diuifi quselibet pars fuos 

 habet polos. Porro etfi magnetes validi cffcftum citiiis Sc 

 planius oftendu.ic : tamen fortior & imbecillior, rededif- 

 pofiti,mutu6 etiam fe crahunc.inuiccm concurruntj& totis 

 viribusad vnitate.n tendunt. C3ecerijm,qu6d polus magnc- 

 tis Aquilonaris aduerfum, id eft,auftrinum, firmius attrahir, 

 & feltinantiiis tapit fimiliterque ferrum aduocat vchemen- 

 tius, quod & illi fortiiis inha;tec , fiue excitum antc magnete 

 fueric,fiucintaaum;iUius rei ha:c eft: ratio:qu6d parres polo 

 proxiniiores , firmius alhciant , in polo autcm i; to iedes fic 

 quafi regia fumm:£ & (pedar.x virtuiis,vbi vciiementius tra- 

 huntur,& sgerrime diraittunturcorporamagncticaadmota. 

 Sicpoli rcfpuunc magisabiguncquc petuerse obieda, incon- 

 ciniu,& alicna. 



V. Aiazfies trahit ferrum, eiqne^imtrahendi Qlp 



commumcat. gnc 



hail 

 Vis trahendiferrum roaximc manifefta eft in magnete, luni 

 & antiquiiis quoquecommcndaia. Id autcm inprimis ob- 

 tiiict in ferro puro , quod ab vfuaaVi , & a regione Chaly- 

 bum chalybsappellatur. Id enim optime& firmiicraroa- 

 gncte valcnte tiahitur ; minus vero bonum , impuium , ru- 

 biginofum , &a recvcmcntis non rede pnrgatum, & for- 

 nacibus non elaboratum lecundis, irabecillius : pau'6 etiani 

 languidiijs. cum craifis, pinguibus, & lentis huir.oribus ob- 

 dudtum & focdacura fuerit. Venas fcrri etiam trahit, di- 

 uitcs illas quidcm & fcrrei coloris : imbccillcs & non ad- 



moducB 



