3'4 



Encyclopedi^ Lib XXXV. 



reni corporis verjeacgenu'"-^f- ' r i 



diucrfa ca actrahuncmagnetice. Ita rchqua co.poia.qux ve 

 cxaq ,i" r a ma^.s c::mm,itta,& vtnufquc clcmcu l.m.lf 

 ruinTconilL funrrvt mcta.ia,l,gua,heiba,carncs,velcxhu 



^ore mag.sconfirtunt.vt p,x. camphora &c. « ,nquam.ncc 

 Tdi-.Tc.ncc magnctice trahcrc polTunt. Atquc ha.c cft pruna 

 difF-rcntia motionura elearicatum & magncccarum. Hac 

 acccdic quod vis trahendi elearica fic obfcura. & carccribus 

 quartquibufdamConclufa:quare attricu feu aftrift.one ex- 

 per^^ifci vim illam nonnunquam oportct, donec oblcurc in. 

 cairfcac.&effluuium reddac, & nitor corpor, ,nducacur. Si 

 vero vel charta, vcl liutcum intcrponatur, motus nullus cr,c. 

 Magncs vcro fine friaionc,auc calore,(kcns aut perfufus hu- 

 mo'rc.tam in aqua quara in aerc , magnctica prouocat , tum 

 etiam folidifnmis interpofitis corponbus,vel lignorum tabu- 

 lis, vel mecalloru.niap.dumve cradiotibuslaminis. Magncs 



tantum p.ouocac m 



iffnctica : ad elcdirica feruncut omnia. 



yotentU 

 vittuiis 

 magneii- 

 cxc[ual:s3 



Magncs pondcra magna attolIii;vt (i raagnes fit duarum vn- 

 ciarum & robuftus, dimidium vncia:, aut totam vncia allicit: 

 eleflncum miniaia tantum attrahit pondera.veluti fuccinum 

 trium vnciarum,afFriftu:Ti. vix quartam partem gtani hordei 

 attoU.t.Porro.quia nulla aftio fieri potcft ni/i per contaaum, 

 clcftrica tangunt pcr cffluuium humorib:magnetica per coi- 

 tionem &confluentiam fpiritus. Ad citrcmum hacfuncdifFc- 

 icntix intcr corpora magnctica &elc(Srica.i.magnctica om- 

 nia mutuisviribus concurrunt; clcdrica alliciunt cantum,& 

 alledum non immutatur infita vi.fed materli ratione fpontc 

 appulfuiTi incumbir. i.corporaferunturadeleiflrica.rcfta li- 

 rca.vcrfus centrum clcflrici ; magnes magnctcm tantum in 

 polis diicifteappellit.in aliis partibus obliquc,& tranfuerfim, 

 quomodo etiam adha:rent & appendunt. j. motus clcdlricus 

 efl: motuscoaccruationismateri2E:magncticus eft difpofitio- 

 nis & confirmacionis.4 globus cclluris pcr fc eleftricc cogrc- 

 gacur & cohjeret .• idcm magnctice dirigitur & ( ex fententia 

 Gilberti)conuetcitur,fimul ctia &cohirct,& vt folidus fit.in 

 intimisferruminatur.Cum itaqueduo finccorporumgcnera, 

 qua: manifeftis ad fenfii motionibuscorpora allicere dcprc- 

 hcnduntur , clcdrica & magnccica i illa matctiaiibus ab hu- 

 more effluuiis.hic formalibus efficictiis.fcu potius primariis 

 /vigoribus, incitationes faciunt. Ifta autem forma eil plane 

 fingularis&pcculiaris.quacglobum fuum proprium tuctur & 

 dilponit , quam Gibertus appellat formam primatiam , radi- 

 calcm.&aftrcam. Talis in fingulisglobis,foIis,luna,aftris,eft 

 vna; & in tcrra quoquevna,quae vetacft illa potcntiamagnc- 

 tica , quam Gilberius primarium vigorem appellat. Quarc 

 magneticanatura telluriseft propria.eiufque partibus infita: 

 qus nec a ccelo toto dcriuatur. cftenim fuusin ccllurenia- 

 gnccicus vigor.ficuc in folc & lunafuaEfut formx.Sanc cellus 

 antecorporaccelcftiaeft creaca,& in iftafui creacioneacccpic 

 vigorem fuum primarium.qucm partibus quibufdam fui dif- 

 ttibuit magnetice v.g.magneti & fcrro. Itaque coicio raagnc- 

 tica eft aftus magnctis & fcrri.non aftio vnius : cft vtriufquc 

 ciTrAf;^», fcu potius iruuTt>\tx(*» t & conadus potius ,quam 

 a£lus. 



X. Potentia virttttis magmticin in orbem efl exten- 

 fibilu, & fere conuenit cum lumine. 



Fundiior virtus magnetica vndequaque circa corpus ma- 

 gneticum in otbcm;circa tcrrcllam fphsrice; in aliis lapiduni 

 figuris magis confuse& iniqualiter.Nec camen in ccrum na- 

 turafubfiftit orbis.aut virtus pet aerem fufa permanens, auc 

 clfcntialis ; fcd magncs tantum excitat magnctica, conueni- 

 enti interuallo diftancia. Atquc vt lumcn in inftanti aducnit. 

 ita multo magis vigor magneticus intta viriii tcrminos prx- 

 fcns cll. Et quia eius acSus multo quam lumcn cft fubtilior, 

 & cum non-magnctico, vt cum aetc, aqua,&c. nullum habet 

 commcrcium , nec magneticum commouet motu aliquo ir- 

 rumpcntibus viribus, ied prsefcns inftanti amica inuicat cor- 

 poia. £t vt lumen,obiedum;itacorpusmagnecicum magnes 

 fcrit & cxcitat. Rurfus vt lumen in aere fupra vapores & ef- 

 fluuuiion roanet,necabillisfpatiis relucct;itanecin aercaut 

 aqua hatrct magneticus radius. Porro, vt fpccies rerum in in- 

 ftanti,in fpcculis & in oculo concipiuntur per lumcn.ita ma- 

 gnctica virtus apprchendit magnetica.Abfque leuioribus cor- 

 poribiis&reluccntibus , fpccics retum nccapprchenduntur, 

 ncc rcfl:aantut;i ta fine obieais magncticis,nec vigor magnc- 

 ticuscoiicipitur.nccrutfus inmagneticum conccptx remit- 



d 



res 



a- 



Ciit in 

 polo nia- 

 gneiisfit- 

 mior fit 

 oiiio) 



tuntur vircs.In co vcr6 vigor magncticus lume fupeiat, qu6 

 ruilo opaco aut denfo imped,tur,lcd libere procedit, & vire 

 fuas cxtcnd.t vndiquc, In terrclla. feu globolo magnete. ma 

 gncticus vigorextva corpusin o.bcm cxtcditur:in longiore 

 vero non in oroe, fcd in ambitu extcnditur.piQ forma lapidis. 



XI. Infolo magnetis firmior efi coitio , cjuam in 

 altnpartibHS medit^ inter ^tquatarern & pohtm. 



Suj.rcmapotcftasallicicndieftinpolo. infirmior vero S: 



An ft 

 imped 

 vigore 

 Biagni 

 cuiu i 



ma»is languida in partibus xquatori adiacentibus , vt fupra 

 diximus. Et quemadmodum in declinationcapparet , quoJ 

 vittus illa difponens & conuertcns- augmentum habet, dum 

 ab ccquatorc vcrfuspolos progiedi:ur;itaetiain vegcta inuar 

 lcfcit inagneticoruin coiiio.iifdem gradibus, cademque pro- 

 portionc Non cnim in remotioribusjpolo locis magnes vcr- 

 fuslua vifcera redcdtducit niagnetica:fed oblique tendunr, 

 & obliquc alliciunt.Qyaiicum cnim rainima in circulo chor- 

 da difFcrt a diaracuo:tanium differunt intei fc in quibufdain 

 tcrrcll.-E partibus.attrahendi rircs.Na cum attraflio fitcoitio 

 adcorpus,magnetica veroconucrtibilinaturaconfluant.fic vc 

 in diamctroa polo ad polum du(fladire£fecorpus appellac,in 

 aliis vcro locis minus,Ita quo miniis ad corpus conucrcitur, 

 eo minus,& debilius coit,adhxretque. Q_uarc& longior pau- 

 16 lapis magis trahit,quam rotundus, cum longituJo fit ex- 

 cenfa a polo in polum:eciain fi fuerinc eiufdcminetilapidcs, 

 & eiufdcm ponderis,& magnitudinis. H.nc cft, quod magiics 

 longior maiora pondera ferriattolliti& in ferro tafto logiori 

 cocepta magiictica vis validioreft,quam in quadratis,& aliis 

 angulofis figuris ; in quibus virtus diftrahitur,ncc per rcdtas 

 incedit lincas , aut conucnientes arcus. Et vcro licet globus 

 ferreus telluris habeat figuram;minus tamcn obeafdem cau- 

 fas conuellic magnecica.Quare ferrea cxcita fphxrula pigniis 

 ducit aliud feramcntum, quam bacillus cxcitus, pondcre x- 

 qualis. Adextremum, lapis planus auc obiongus xgerrime 

 facic officium. Nam quia fccundum parallclorum dudum 

 longicudo cxtenditur.polufque nec in apice,ncc in ciiculo & 

 orbc definit,fcd planitie fternituri& mifcre amicum inuitat,& 

 irgrerctinet;ade6 vt abieil. & contemnendigcncrisa:ftimc- 

 tur,propter figuram minusaptam & accommodatam. 



XII. Nihil tam folidnm , qttod vires magnetk in 

 pediat. 



A vigorc magnetico mociones fiunt, etiam folidis intcria- 

 ccntibus corponbus. Noii cbftant tabulata cralfa , non vafa 

 marmorca.autfigulina.non metalla Nihil tam foliduni quod 

 vircs tollat.aut impediat.prxterlaminam ferream.Sed nequc 

 a lamina fctrcaomnis opprimitur virtus,fcdquadam ex parte 

 diuertitur.Cumenim ia fcrtex laminx medium.intraorbcra 

 virtutis magneticx.fiue iuxta polum lapidisdiiedtc pofitnm, 

 vigor immitticur:funditur maximaex parteilla viitus verfus 

 cxtremitatcs , ica vt cxtrema lamellx rotunds, conuenientis 

 magnitudinis, alliciant vndique fcrrca fila. Hoc cciam appa- 

 let in longa virgula ferrea, qux cum in medio tafta fucric a 

 raagncccfimilem habec verticitatem in vcroque polo. Nimi- 

 rum magnetica virtus per magnecica corpora procedic & 

 continuatur. 



XIII. Magnes armatus prapollet inermi. ^^^ 



biici 

 Fic aucem hoc modo.Concaua lamella rotunda.fcrri opti- viie: 

 mi,latitudincdigif,applicatur conuexx magnctis fupcrficiei 

 polaii,& artificiose conncdituriaucglans ferrca a bafi inco- 

 nura obcufum alfurgens,excauatapaululum,& lapidis fuper- 

 ficiei coaptata.alligatur raagneti. Tali i.iftrumento magnes, 

 qui antea cantijm vncias^.ferri fuftulit.nunc vncias ir.attol- 

 lct.Sed maxima cocuntis.fcu potius vnitx naturx vis confpi- 

 cicur,cum duo magncces,nafis fcrrcis atmacis,conuenietibus 

 polis(vulg6 contranisjnc vniuntur,vt mutuo fcfc attrahanr, 

 attollantque. Ita pondus vnciarii lo.attollitur.cuin inermis 

 lapis altcr tantum vncias 4. fcrri alliciat. Nimirum magneti 

 armato firmius vnirur ferrum.quara foli raagneti. Et fi autc 

 magnesarmatus acollic pondus grauius:non tamen^rtius. 

 in pari aut maiori diftacia.attrahit ferruin, quam nfflus fine 

 caffide ferrca. Interpofita quoquc charta , aut alio nicdio, 

 magncs armatus non plus attollit,quam inetmis.Hoc tamcn _ 

 obfcruatione dignum eft, quod magncs armatus magnetem 

 armatum attollit.qui tertium etiam ducit,& in robuftis ter- 

 tius quartum. Porro magnes fiue armatus , fiue incrmis,ad- 

 iuniffus idoneo polo alterius magnetis, maius pondus actol- 

 lcre facit:& vtcrquc coit cum inaiori fcrro fitmius.quam cii 

 minori, Dcnique magnctica frufta raotum faciunt ad vnita- 

 tem;& ferranienta prxfentc magnctc(ctiamfi magnctem non 

 atti.igant ) concurrunt , folicite fe mutuo quxrunt , & am- 

 plcxantur,& coniundfa quafi fcrruminantur. Itafcobsfcrrea 

 in vnum coalcfcit corpus, fi magncs admoueatur. 



XIV. Magnetica pofiunt magneticis conciliare ^* 



robur, 



Magnesmagnetcm virtuie longc fuperac; quia vnusrapit 

 fcrrum fcre fui ponderis.altcr vix ramentum promouercpo- 

 tcft Hic itaque<quxritui,anmagnes infirm«s& defes ad me- 

 liorcm condirioncm poflit dcduci; & an prxpotcns.etiam fu- 

 premis viribusdonari? Rcfpondet G Ibcrtus. M.ignetica rc- 

 fticucre magneticis fanitate aliquan, poflunt: quxdametiain 

 fupra proprias vitcs ej(altarc:at fummc pcrfcdla vlterms cor- 



luboiaic 



,i^\ 



