Sedio V 1 1. Pyrotechnia. 



517 



Qiiantum nd fubieclam mateiiam ignis cft culiiu- 

 iis,militaiis,cliymiciiSj vuluptaiius, &;c. 



R E G V L jE. , 



' I. Pyroiechni£ fttbieEiitm efi ignis tnm thtttiralis, 

 tum artifictalif, 



Hoc ciiim ip!i ptopofinini cft , vt inncm natuialcm cxcitct, 

 attjuc Jc poteiui.a iu adiim dcdiuat^avnlicialem vcro ita coin- 

 ponatjVt iniitctur igncm natuialcm. Qiiodvt mcliu'; intclligi 

 podit jomiiia ij;niumgcncta accuratc pcifcquamur. Principio 

 ell i^n''s naturs. ca/holicus i qui fpavi^itur pci omnia corpora 

 ccrlcllia & fubca:!clHa ; & proinJc nou elV vnius gcncris. De- 

 indc cdi^nis clemeirtaris.qui occupat fuam Iph.cram fub luna. 

 Tercio cllignismeteorolog cKSiqui eW fulmuiaris, lambens, ad- 

 h.rrcns, vd cum preftcrcconiuiii5iu5. Qiiarto cft ignis fnbter- 

 raneits ; qui emnipit pcr flammas , iJque vcl continui^ , vt ia 

 monte i€tn.i& Hedi, vclintcrdum. Qyinto ert tgnis facrifi- 

 ciorum Ahari>nicoritn>-,<:\\i\ca:\'\i\xs acccnfus, peipetuo erat to- 

 uendiis teuit. 9.15. Hic ignis in aquam crairamdicicur clle 

 conuerfus 1. Macchay.uSciito ci\ OrifmadaScuignis Perfarum, 

 de quo inulta palfim apud liilloricos Septimo eft ignis fanlli- 

 tatis Iehoui,\a quo ille fubiudc fe confpiciendiim pr.-cbuit,vt in 

 nionteSinai,inruboardenti, &c. Odauo ci\ ignis ; enoitationis 

 »j««iiicuiusmcminit Pctrus \.epift. c. ^. 'Noiw c(i igais tnfer' 

 nalis -, cuius Scriptura meminit. Decimo eft ignis Ve/lalis , liue 

 folaris , quietiam dicitur Solympicus, mitliriacus, catbolicus, 

 extcrnus , philolophicusanimatus , copulans folem cum igne 

 infcriore , vniens coclum &: terram. Vndccimo cft ignis Vitlca- 

 ni ; qui accenditur ab igne fulminari. Duodccimo eft ignisju- 

 ferJlitiof<s,c'm llftfci1U'r ; qui attritu Hgnorum elicitur , vc eo 

 vtantur iu lanando pccore. Dccimo tcrtio eft ignisfocalis,feu 

 zifual^s i qui dicicur ignis anni/iilationis. Deciaio quarto cft 

 ignis fithterraneus catholicits ; qui cft inuifibilis,& eft anima 

 A-ioch (ecrctiflima.Dccim.6 quinto eft ignis fierpetuiM,(e\i Azo- 

 thicus i qui procedit e.x lapide philolbphorum iam confcdo. 

 Decimo fcxto ciiignis marinns ,q\ii cft ipiritus maris, Cllt07c? 

 nniifff) fcmcracift nn mccr. Decirao leptimo eft «^«m Mo- 

 faictts, dcftruens aurum Exod. 5 1. Dccimo odauo eft ignisfo- 

 fhifticiss; qucm fophifta; venditant pro igne illo, quo parari de- 

 bet lapis philolbphoium. Decimbnono eft »jn» mineralisin- 

 lerniu ; qui infitus cft corporibus folfilibus. Vigcfimo eft ignis 

 mineralis cxlernn- ;c[\i'i beneficio fulphuris, calcis viuae,& fimi- 

 lium mincralium fouetur. Vigelimb primb eft ignis vegeta" 

 iilis internus; qui rebus vegctabilibus , (iue plantis cft inlitus. 

 Vitjcfimb fecundb cft ignis v.gefaiilis externus ; qui bencficio 

 fpiricus vini.vel fxcum vcgecabilium , vc func vinacea , & oli- 

 lum fxces , accendicur. Vigelirab certib eft ignis animalis in- 

 ternus;L]a'i corporibus animalium eft inlicus. Vigefimb quartb 

 ert ignisanimalis externus;cfi'\ per animalium excrcmenta,pu- 

 ta fimum cquinum,bubuIum,ouilIum,&c. accenditur & foue- 

 tur. Duodccim genera ex modb recitacis erudite perfcquitur 

 Hetirichus Kunrath ia eleganti tradatu de igne magocumphi- 

 lofophorumque fecreto, extcrno, & vifibili. Sequentia (eptcm 

 renera ignium , quorum vfus ert in Metallurgicis, cxplicat Ni- 

 eolaus Solea in Thefaitro ntetaHico. Vigcfimo quintb ert ignis 

 fiammans ; quo metalla excoquuntur , purgantur , liquefcunt. 

 Vicefimb fcxto crt ignis torrens ; quo recrementa mctallorum 

 a corporibus feparantur. Vigefimbfepcimbert ignis candens; 

 quo fic vc mccalla deponant exuuias fuas,ica vc mecallcicas fola 

 remaneat. Vigefimb odaub eft ignis corrodens ; quo mccalla 

 lediguncur ia calcem. Huc percincnc filia, aqux fortcs , & fi- 

 milia. Vigefimb aonb eft ignis incubans ; quo metallaexco- 

 quuntur , ne metalleitas auolet. Trigcfimb cft ignisfrigidm; 

 quo nietalia coagulantur in tcrra. Trigcfimb primb cft igrm 

 calidus; quo metalla foluuntur in rentre ten.r. His adde varia 

 genera ignis faditij tum militaris , tumludicri. Efticaquctri- 

 eefimb lecundo ignts Crs.cm ; qui aqua non cxtinguitur , fcd 

 potius fouccur. Trigefimb tercib cft ignis puluerts fjrij ; qui 

 variis modis adhibccur. Trigcfimb <:\uanb ed ignis pinguis; 

 cuius vfus cft in pyrecbolia milicaii. Trigefinib quincb funt 

 ignes Itidicri; qui voluptatis causa in aiirem iaciuntur,vclfupra 

 aquam fparguntur Scd & Chymici habcnt qua-dam ignis ge- 

 ncra,quorum mcntionondum eft fada. Icaque trigefimb fcxcb 

 t(i ignis digerens;c[uo materia digeritur. Trigcfimb (cptimb cft 

 ignii feparans;c\ui\cuzo calore humorem eliciendam propellit. 

 Tri^Tefimb oftaub cdignis impediens;c\u\ bencficio arenar, fco- 

 bis, aqux,&c. impcdicur,ne matcriam auc vas proximc cangat. 

 Trigefimb nonb crt ignts reuerberij;c[ui cft forcis & vehcmcns. 

 Quadragcfimb ett. ignis mixttis;c\ui cam digeftioni quam fepa- 

 rationi feruit, Scd de his generibus vide fupra iu AlchyniiS. 

 Qu^idiigelimo yximb e(i ignis candeU feOaces. ; apud nos eft 

 vfitatus. Quadtagefimb (ccandb eii ignis candcU,qui fsuetur 

 «/«««/«<*, aut alio liquore oleoginolo. Quadragefimb tertib 

 eft ignis cadelA,qui facibtts variis accenditur ^fouetur.QuA- 

 dragcfimb quartb eft ignis qua[i perpetutts;c^ui ad longum tem- 

 pus ardet. Quadragcfimb quintb eft biotychnittm'i quod para^ 

 Tom- IV. 



tut cx fanguinc hominis, qua dc le vide BurggrMium traliatit 

 de Hiolychnio. Atquc h.cc, opinor , funt omnia ignium gcncra, 

 quxnon linccina digellimus. Qund fi vciis (ft;t<iS'^ai,-,ita pro- 

 ccdc. Igniseft lupcrnaturahs , iiatuialis, vcl arcificialis.Supcr- 

 uatutahs aut cft maicftaticus , in quo Dcus appatuit : aut nic.. 

 raticuSjin vfu facrificioruin : aut infcrnalis. Naturaliscftcacho- 

 licus , fcu vniucrfalis : vcl particularis :itcm clcmcntaris , tcI 

 clemcntatus i & hic mctcorologicus, mincralis, vegctabilis,ani- 

 malis. Artiricialis cll itidcai cacliolicus , vcl particularis > & hlt 

 focalis,chymicus, milicaris,voluptarius. j 



ll.Infigniores modi parandi varios ignes ita habent. Pyrotc, 



chnia pt«w- 

 Pyrotcchnia thcorica fuit in commemorandis variis i<»nium ^'"' 

 gencribus : iam cric pyrqtechnia pradica in parandis inlignio- 

 ribus quibufdam ignium gencribus. I. Ignis , quifit ex lignis, 

 0< carbonibiu fofilibus aiit vegetabilibiu ,\K\imM non cft notus. 

 II. Ignis fit validior /ex modis. Natura: vt ignis incipicns , & 

 magis magifque piogrediens. Materia. :c\u3ado ignis ob ma- 

 tcriam euadit calidior,vt qui in ferro eft, eo qui in palea , & qui 

 in quercus lignis eo qui ia faliginis , & qui ia lignis & carboni- 

 busiunipetieo quiia querais. Alotu:\ri\ri magis fit pcnetra- 

 bilis. Magnitudine,feu propria,feu diutiirnitate temporis :qui 

 duo modi funt obuij omnibus. Porrb rejpirationis impedimen- 

 to : noa ignorant hoc nauta:, qui exiguo foculo ollam fuperpo- 

 nentcs oil£E,omnes fcrucre cogunt. Vnde paupcrtati conful- 

 tuin. Sedoportct, vc dixi,neproprio fumo extinguatur igni- 

 culus, paululum illum refpirare. Ob id qui impenfi confu- 

 lunt, furnos exiguos ollx in modum ex a:rc conficiunt,clatratos 

 iii imo ftridc ex fcrro , vt ciais excidere polTit. Vltimus modtis 

 eft,ciim cogitur igais , atquc ob id calx aqu.a accenditur. nam 

 calor in fornace acquifitus ac lacicans , cum ex genere igriis fir, 

 cxiguae aqui frigore intus conduditur, tum motu , tum coi- 

 tionc ipsa ia igncm euadit. Optiina igicur calx ert,' quce fuper- 

 fusaaqua maximoscdit ftrepitus, &ignem concipit, iigna ac» 

 cendens proxima. Veruin mocus non folum penctrare inagis 

 cogit, fcd&calorem ipfiam accendic. Nihil mirumigicur eft 

 fulminitantamincire vim, ac igncm illumab aliorum igaium 

 naturaalicnummiracula quxdamefficerc. III. Puluis pyrius 

 coaftatex tribuspartibus halinitri,feu falispetrx , & duabus 

 faligaei carboais, vel cili.ic, acque vaa fulphuris. Et hic conue- 

 nit magnis machinis. Sed mcdiocribus , haliaitri partes decem, 

 rilignei carboais tres , fulphuris dux. Paruis vcrb , halinitri 

 partesdcccm , carboais lignorum aucis auellanx abfque nodis, 

 tumfulphuris , partcmvnam fingulorum. Contundantur hxc 

 ligneo malleo , madefafta prius aqua putei , ne ignem duni 

 tunduacurcoacipiaac. Sunt qui acetuni addanc , qui ardentcm 

 aquam , ac ficccnt ia folc, (cd noa tuaduac cuac : faciK enim 

 poflTctigaem concipcrc. Veriim coca cura eft , vt oinaia (ic a 

 terrena parte cxpurgata finc , maximehalinicrum . vttotum 

 ardcat, nec quidquam fuperfit. Deinde vt ad tenuiiTimas par- 

 tes redigatur : fic eaim partcs partibus optime h.crebunt. hoc 

 fiet, fi (a-pius coatundatur , madefcat, ficcetur. Tcrtib, vcciuri 

 perfedus fucrit , ficcetur in Ible : nam iuxta ignem apponere 

 pcriculofillimum cft. W.Ignis.qucm aqua ardens emitttt,\\o\\ 

 adurit lintcum cui iahxret,quodque ipsa aqua maduit. Qijbd 

 (i diutiiis dcftillccur attenuctiuque magis , xnagno mitaculo 

 manus ardebic, nequefcntiec. V. 'Facesti qiioctinque lignofieri 

 poptnt : fcd fi ex denfiore ac folidiore , diucuraiorcs. Stolonera 

 qucrnum, ciibiti crafntudine, a vertice ad imum diuides ia plii- 

 rima frufta , velut duodccim aut fcxdecim , plurauc, ita camen 

 vc imum intcgrum maaeat i inde ficcetur in furno duobus tri- 

 bufue dicbus : exdr.o itaque humido aquco ciim remaneac 

 quod piague eft , ardet vt txda : & fi loagitudine hominem 

 •a;quat,durat alacris flamma [icr horx ac dimidi.x fpatium lunii- 

 ne fpleadidiirimo- VI Ignisgeneralitr,feufit,fexmodis : propa- 

 gatioae , anti(pafi, percu(fioac , fridioae, putredinc, coitione. 

 Nam qui vel (pcculiscauis, vcl fphxrulis pcr(picuis gcneratur, 

 ad coitionera manifeftepertinct. VII. Ignis generattir ex aitri- 

 tione lapidum, Lignorum ferra»ientorum:'ttc\x\ cx collifionc fili- 

 cisatquc ferri. VIII. Aqua f let Vihementes ignes aceendere, 

 quoaiam humidum ipfum quod exhalac,pinguius reddicur nec 

 a circunifulb fumo abfumitur , (cd tocum ignis ipfe dcpafcicur, 

 quo purior indcfadus , & fimul collcdus a frigido alacrior ia- 

 furgic. Vadeeclamigncsartihciofi . qui aquanon extinguun- 

 tur, fedcamagis cxcitaatur & acccnduntur. Gcnus quoddam 

 conftat picc aauali & Guxca, lulphure , viai fxce, quain vocaat 

 tartarum,farcocolla, haliaicio, bicuminis (pccie , illa quain vo- 

 cant petrolcum. Relatumhoc ad Marcum Gracchum. Addi- 

 tur calxviuaduplopondere, &cuin ouorum lutcis paritcr mi- ' 

 fcentut omnia, & in fimo cquiao fcpcliuatur : Altud : Sulphu- 

 rci olei , pecrolei , iunipcrini olei , & haliaicri xqualcs liagulo- 

 rum parces : nigri picis, pinguedinuni anferis & anacis , (tcrco- 

 riscolumbini , ciusliquoris quam vocanc liquidam vevaicem 

 (conftat autem olco fcminislini,)rurfus fiagulorum tantuadcin: 

 a(phaltiparccsquinquc:cxcipeardenteaqua,& ia fimo cquiao 

 (epcli. Alittdetiam : Vcraicis liquidx, rulphurciolci,& iuaipe- 

 lini , & ci«s quodliteiiliuiicmiae, &petrolei , & laciymxla- 



Dd 3 iiS«a 



