Sedio XIII. Parocmiographia!^ 351 



1 1. Prouerhium dcbet cjfe celebre,nouum,fubohfcurum. 



dipium , & vtile. 



o 



mXv- 



Icaque ptimo aJ ratioiiem proucrbij peitincht duo , 



^pu^Kit^o-t' «»'<v»m: , iti cft , vti cclcbratum (it vulgoquc ia- 



ifl.uam,&: iiouum. Nam hinc cciam fanvmti Grxcis vocabu- 



lum, ab oiui^, 70 oio! , a'tTn\^ ■^rx^t^r^t , cjuodpairim pcr ora 



hominum obambiiict : & atiagsf Latiiiis , c]ua(\ dicas circuma- 



gium , authorc Vavtone. Sed opoitct vt iioii lolirm lit tritum 



proueibium , lcd ctiam ("citum : vt aliqua ceu noti liifccrna^ut 



a fcrmone communi. Ncqne cnim ptotinu? , quod popula- 



ri rcrmone ttitum fit.aut tigiira nouatum , in huiiccatalogum 



acllegimus : Ced quod antiquitatc patiter & eruciitionc cora- 



meniictur. Id enmi lcitiim appcll.imus. Porto «/f^W/»J con- 



tingitvelex oiaculis u(quc vcl vete tduinis , vel diabolicis, 



vcl a lapicntum dic^is,vcl cpoctaquopiammaximcvctufto,vel 



c iccn.A.id eftitragicorum & comicotum fabulis,vel ex apologis, 



velex eucntu, velex hiftofia , vclcx .ipophthegmatis, vclcx tc- 



metc diciis , vcl cx mot ibus srcntis aut hominis, vcl dcniquc cx 



rei vi quapiam mligni ac vulgo nota. Nouttas accedit prouet- 



biis vci ex ipsa rc, vcl cx (ii;uta , quam prouetbium tccipit : vti 



cft metaphora, allegoria, hypctbolc, a:nigma,allufio, dialedtus, 



ambiguitas, antiquitas, cva>.:»iri.- feu y^vua^at. Sc to •yit^oiti, id 



cft,tidiculum. Vnde Eralmus has figuras sppcWoLfsrxf^ifntn^^nc, 



id c(i:,prouctbiaIcs : non quod omnis metaphora, aIIegotia,&c. 



fitprouetbium , (ed quod ficquentes (int mctaphor.x , allego- 



ri.-r,&c.ptouerbialcs. Bignitiu proucrbiorum mdc velmaxime 



elucct , quod primi nominis authores noii indigna duxerint, dc 



quibusdiligenter voluminibus aliquot confcriberent. In iis fa- 



cileprimas tenent Ariftoteles, Chrylippus , Cleanthes, Plutar- 



chus, Clcarchus Solenlis, Atiftides, Zenodotus, Theophraftus, 



Milo,Dxmon,Diogenianus,Helvchius,The,-rtetus.Suidas. His 



addc recentiores parccmiographos , Polvdorum Virgilium, 



Adrianum lunium,(ohan.Alcxandrum Brallicanum,Iohanncm 



Vlpium, GilbcrtumCognatum, CsIiumRhodiglnum, Petrum 



Godofredum, Carolum Bouillum , Adrianum Turnebum , & 



•wtA^ii a»7aJ(o» «A/»» Erafmum Roterodamum. Sed quid cgo 



lios,cum fapientes illi Hebrici , Salomon, &alij,nondubitarint 



hoc titulo librum facrum cdere ? Nec illud argumentumleue, 



quod inter bonos authores , vtquifquc fuit ctuditiflimus elo- 



quenti^Timufquc , ita quam plurimum adagiorum frris libris 



adfper(it. Et, vta Gra;cisexordiar,c)uidPIatonc5r«fi»^/i>Ji'ff5o); 



lllum imitatus eft Ariftoteles, huncTheophraftus,Plutafchus, 



& alij. ApudLatinospoeti, giammatici, &philofophi ptoiter- 



bia ctebrt) vfurpant? Quid? Romaniprincipesnonexiftimaue- 



runt infetius crfc maieftate imperiali, vt magnis de rebus con- 



fulti , prouerbio rcfponderent. quod etiam nunc extat in Dige- 



ftis, jfTT arstf^, stTT w«*T»i . onTf s3-«gji wiivTOv, id cftjNcc omiiia, 



nccpadiin, nccabomnibus. Deniquequis aulithocgenus fa- 



ftidire : cum videat facrorum vatum otacula qu^dam piouer- 



biis conftare. QuoruiTi de numero eft illud : Patres noftri co- 



mcderunt vuam accrbam , & dentes noftri obftupucrunt. 



JE^ff^.iS. Addc ptouetbia Simfonis /«1^.14. x". 18 &Chtifti, 



fubindecitantispfOUCfbia.Confer ctiam Gen.io.^.Num.ii 17. 



l.Sam. lo.ii. C.I9.14 «-14.19. i.Sam f.8.f«/>.io.l8.E^fA. 11. 



T.-.11.1 3. £■. i'^. 4 4.^.14.5. i.Petr.i.v.vtt. Quod (i quem mouet 



antiquitatis authotitas, nullum dodltinx genus antiquius fiuC- 



fc vidctur, quam patcrmiarum. In his ceu fymbolis tota fcrme 



prifcorum philolophiacontinehatur. Quid aliud vcterum il- 



lorum fapientum otacula , quam pfouerbia ? Qiiibus tantum 



honoris habitum eft olim , vt non abhomineprotefta ,fed CCE- 



litiis delapfa vidercntur. E ccelo , mqait luuenalis , defcendit 



^aSi {nM^S'. Proinde pro foribus templorum , veluti digna 



diis , infctibebantur : p.-ilsimque columnis ac marmoribus in- 



(culpta vifebantur, tanquam immortali digna memoria. Quod 



li miinitulaquxpiam ics videtur adagium , memincrimus ifta 



iion mole , (cd ptetio xftimare oporteie. Qi-isenim fanus non 



plutis faciat gemmulas , quamuis pcrpulillas , quam faxa qux- 



dam ingentia ? Scd teliquam eft , vt paucis oftendainas , non 



triinus vtilitatu inejfe proiierbiit, quam olim adfuetit dignita- 



tis. Conducit autem paicEmiatumcognitio , cura ad aliapcr- 



multa.tum potiirimura a-i quatuor : ad philofophiam , ad per- 



fuadenduin , ad dccus & gratiaiti orationis , ad intelligendos 



optimos qaofc^e authores. Et primd quidem Ariftoteles 



apud Syncfium cxiftimat, nihil aliud cire patccmias , quam 



reliquias ptifcx illius philofophia: , maximis rerum humana- 



rum cladibus cxtinfl.-e : eafque feruatas ciTe , partim ob com- 



pendium breuitatemque , pattim ob feftiuitatem ac leporem. 



ideoque non (egnitet ac ofcitanter,fed penitiirsac prediiis infpi- 



ciendas : fubcfle cnim vclat igniculos quoldam vecuft.c fapien- 



ti.-c , qux inpetucftiganda vetitate mulio fuerit perfpicacior, 



quam poftetiores philofophi fuerint. Quod (i cui (atis non 



fit ipfum (apere , vcrum etiam aliis perfuadere cupiat , prouer- 



biorumfupellcxhanc ad rem eft longc vtililTima. Etenim firo 



•m('a»<i», id eft,probabiIitas,ad perfuadendum vel primas obtinet 



partes,quid, quxfb , probabilius.quam quodnemo non dicit. 



Qyid verilimilius , quam idquodtot itatum, tot iKitionum 



Tom. IV. 



confcnfus,& velut idcm fufFr.agium comprobauit ; Iiicftni- 

 iniruin , incft in parctmiis natiua qua-dam & gcnuma vis, vett- 

 tatis : qu.v cfFccit , vt eadcm plciumqnc fententia in ceiiRim 

 dimanauerit populos , inccntum (it transfufi linguis , & tot 

 fcculis tuerit confcruata. Porro quantiim vcl dignitatis , vci 

 Vcncris , vel maicftatis , adiungat otationi tcmpeftruus pro- 

 ucrbiorum vlus, nonarbitror pluribus cxplicandum. Rcs ipla 

 loquitur , (i (citc & in loco intertexantut adagia , (ermoncm 

 totum, & antiquitatis ftcllulis quibuldam luccrc , & figura- 

 riim artiderecolotibus , & fcntcntiaium nitercgcmmulis.., &: 

 teliiuitatis blandai cupediis : dcnicjue nouitatcexcitate.tteui- 

 tatc dclcftare , authoritate perfuadcrc. lara, vt nonaliusparcc- 

 miarura vfus.cercc ad intelligcndos optimos quolque, hoc eft, 

 vetuftiirimos , authorcs , nou vtilcs modo (unt , veiura ctiain 

 necefratii. 



III. Parcemiaprobe diftingucndaeftab iis , qudfmt ^fuMWa 



illi conjima. icognatis 



difcer. 

 Prouerbiis affinia funt ifta : gnomx, apologi, apophthcgma- nenda? 

 ta, fcoraraata , dcnique quidquid allcgorlam aut aliam quam- 

 piam figuram prouerbialem ptx fe fcrc. Fa tametli di(Ecile 

 non fit ab adagiorum genere fecernete , (i quis ad finitionem, 

 tanquam ad gnomonem & regulam , vnumquodque noric 

 applicare : tamen aliquid cftiadfcrendum , quod impcritiori- 

 bus faciat fatis. Gnoma itaque poteft eire (ine prouerbio , & 

 vicidim : quiain gnoma fpcdatur 70 ynufiiicit , id eft, arguta 

 breuitas , pariens (cientiam ; in parocmia to ■tj oOTiy», id eft,fci- 

 taobfcuritas. Deinde , apologus cftfabula : paroemia , (imilis 

 TiJ' J^^uCiW , fcuatFabulationi. Apopluhegmata non alio dif- 

 crimine dididcnt a parocmiis , quam gnomx De fcommate 

 idem eft iudicium. Itaquc non raro fit.vt (ententia paroemiam 

 compledlatur, & vicidim : at non ftatimquod fentencia fuerit, 

 idem crit paroeraia , neque contra. Idera de apophthegmatc 

 &(commate iudiciuin. De figuris prouerbialibus vide paulo 

 ame ad regul.L. 



IV. Invfuprouerbiorum duofumobfcruanda: eiuate- Modm 



nni, O^ qmbm modts oporicat iUm vtt. uetbiis. 



Ad primumquod attinet , mcminifle opottet , vtquod ele- 

 ganter Arijloteles in Rhetoricis admonuit dc adhibendiscpi- 

 thctis, idnos in vfurpandis adagiis obfcruemus : nempe , vt il- 

 lis vtamur non tanquam cibis , fed veluti condimcntis : id eft, 

 non ad fatietatem , fed ad gratiam. Prsterea ne quouis in(e- 

 ramusloco. Q_uemadmodum enim ridiculum (It , ii quibuf^ 

 dam locis gemmam alligaris : ita abfurdum , finon fuo loco 

 adhibueris adagiura. Gratiara enim amittit , quidquid aut im- 

 modicum eft , aut intcmpeftiuum. Deinde paroemiarum vfus 

 multis inodis vatiati poteft , vt polfis idein adagium alia at- 

 quealia forma producere. Principio nihil vetat , quo minus 

 intcrdum idcm adagium ad complures fenfus accommocle- 

 tur : vt illud, Pertufum dolium , vel ad obliuionem,vel ad pro- 

 fufum, vcl ad auarum , vcl ad futilcm , vel ad ingratum tradu- 

 ci poteft. Nonnunquam per ironiam ad concrarias etiam fen- 

 tentias defleditur : vt, Audi a, tripode dictj. Fit etiam, vt vnius 

 voculx coramutatione diuerlis conueniat : vt , pro izd?'^' iS^ 

 ac^a^ , potes dicere zn»nTmi , ly/ixx»'» , ira .>;;-(<)». Itaque idem 

 ad.-igium ad hoftes, adpauperes, ad adentatores , ad poetas 

 deflcditur. Variatur & interdum inuerfione : vz , Ne Hercu- 

 les quidem contra duos,itd mutitui: ,T u vn ta contraduos Her- 

 cules. Aliquoties ctiam mutilum proponitur : vt.FalcespoJlu- 

 labam. $unc& alix vaiiandi rationes , dc quibus Erafinui in. 

 CepiA. 



V. Triplex eft ratio colligendi prouerbia. 



Primo cdigeruntur prouerbia iuxta feriem alphabeti. Deiii- 

 de certi loci communes conftituuntur , ordlnc alphabctico , & 

 iis fubiiciuntur proucrbia : vt in Chiliadibus Erafmi. Dcniqtie 

 prouerbiadiftinguuntur mcthodo Encyclopxdix , vt alia finc 

 philologica,philofophica,theologica, &c. Qi^ii faiit modus eft 

 omniuiu optimus. 



ADAGIOLOGIA lOHANNIS 



G E Y S I I. 



C A p. I. Ftilitas ^dagiologia. 



I. A DagiologiaeftdoiSrinadeprouerbiis. Hxcdodtrinamul- 



i\cas & magnas habct vtilitates. 



1. Primo prodeft ad Ethicam , cuius documentis prxfidio 

 & ornamento funt prouerbia. Deindc prodeft ad hilroricam 

 facram. Nam prouerbia cx hiftoriis (acrarum literarum funt 

 fumpta. Prxterea ad philologiam facit, neinpe vtibiprouerbia 

 fint raateria exercitationis ingenij in tribus attibus , qux di- 

 cendi dicuntur , & in tribus linguis, Latina, Grxca, & Hebrxa. 



Gz * Prodeft 



Tres mo- 

 dicoili. 

 gedi pto. 

 aeibia. 



