Sedio XIX. Ars copi^ rerum. 569 



figura: diolibnis & (eiucntix vcl (ola: poniiiit locupletcm led- 

 dereov.itioncm Si cnim v. g. ailliilKJS ui vna oratione an.iplio- 

 rainter , cpifttophcn liis , exclani.itioneniqiiinipics, apoftro- 

 plien fcnicl attiuc iteium, &c.(]inH putas.annoii nia^naciitli.vc 

 copia : S)iia>id<:\\ vaii.uiopoetica ,iina (i-ntcntiani piopofitani 

 vanis cainnnuni ocntiibusc.\piiniin)us.)i^qucin vna vcldiuct- 

 fis iniguis. e)iiinti dt vatiatio (-ogica ,qux in eo cll polita , v: 

 inlpicianius abacos iocomui iuucnrionis , & notas axiomatis 

 vmueifalis, particulaiis, & fmgnlaris , itemque forniulas argu- 

 lT)cntanJi.particuI.iStomicxilcs, & limilcs. Itacnim tict.vt kmi- 

 tcntiani oblatam vaiicmus ratione caufc , etlcdi , liilli^ntanco- 

 rutn,axiomatis,&:c.Sfx-.'oert vaviatioryclognonionica quxcon- 

 ficit circulos philoIoi;ico- mctaph\ ficos vcl logicos,& cx illorum 

 reuolutione ilcilucit artihcium copix- verborum.Primusqui hoc 

 nvtitrcium tr.i<.Iii.tit,e(t lordaiitis Er«»KJ.Excogitauit nempcpe- 

 cu iaiia alphabcta, in quibus terminosphilologicos, logicos & 

 nictaphylicos digclfit , vt illi vcl (inguli , vel mixti inter (e(e fa- 

 ciant ad copiam veiborum. e. g. A EJJe,U Non effc,Q Sentire.D 

 JfitcUi^ere,E Ofinari, G Ignorare, H Confe)itire,\ DiJfentire,K 

 u^ffirmare,L Nf^jrr^.&c. Rurius A Ncmiiiatium, BCeniiixm, 

 C Datitiiis,T> Accufatium . E vocaHicm, F .Ablatiuns.G Mcto- 

 ■ fijmia,}-{ Ircnia. I Uetaphora, Scc. Huiufniodi circuii polFunt 

 aquolihctcopia;fl:udio(b excogitari , &vcl iinguliadhiberi, vel 

 infinitis modis inter fe mifceri e. g. h.xc lententia Dens eji co~ 

 lendus, ita variabitiu:Non putoellehominem.qui dicat Deum 

 non elTecolcndum : omncshomincs rcdlcfcnticntcs ftatuunt, 

 Deum eife colcndum : Dei cultum nemo eft qui improbet. Scd 

 videris hac dc re Artificium [■ercr^ndi aiithore lordano Bruno, 

 anobis publicatum. Probcautcm oportct mcminille, terminos 

 hoiTioa,eneos, id clJ^grammaticos inter fe,vcl rhctoricos mter fc: 

 itemque heterogcneos , id eft, grammaticos & rhetoricos , &c. 

 varie mifceri. 



III. Copiaverbortmfpecialisftimitnr exlocMCommu- 

 * tiibui & titttlii,ad quos pertinet vox, phrajis, 



vcl fenteruia variarida. 



Quilibet ars & facultas habet peculiares terminos. Itaque 

 fi occurrat vox,phra(is , aut fcntentia theologica, iuridica, me- 

 dica, philofophica, mechanica, qua; fit varianda, dcligcndi funt 

 termini fcquaces, qui fauent noftro propolito. Sicut autem in 

 copia verborum gcneiali datur mixtio,ita etiam tn hac fpeciali. 

 Sspius vlu venit, vt termini philofophici in materia thcologica, 

 aut viciflam.locum habeant; vbi &illudeft aducrtendum.quod 

 copia "eneralispollit mifcericum fpeciali,& contia. Ita mifceri 

 polTunt termini Grammatici cum theologicis, phyficiji^etlucis, 

 & fimilibus, 



S E C T I O XIX. 



J» qua> delmeatttr 

 ArS COPIiE RERVM. 



Geiicialis ais copis reriim cft Logica > Mctapliy- 

 fica , vcl Cyclogiiomonica ; cdque vcl fimplcx , vcl 

 mixca. 



Spccialis .its copi,r lernm eft thcologicaj iuridica, 

 medica, philofophica, mechanica. 



R E G V L i^t. 



I 



Fundamentum copia rerttm efl in illo axiomate: 

 Omnia de omnibus ingeiiiosc dici poilunt. 



Duo in ftudiis ctiain atque etiam nobis funt obferuanda: 

 copia verbotum & rerum. Vtriufque ^J^tt £.<'«* do''!^ viri non 

 vno modo tradidcrunt. Nos totum artificium liic dclinea- 

 mus. Et quidem de copia verborum diximuspixced. fcc^. de 

 copia rcrum iamdiduri ea,qux nihilomittcnt corum, quibus 

 viri docliHimi illuftrarunt hanc artem. PrLcfiipponimus au- 

 tcm infigne illud axioma , quod omnia dc omnib. dici queant. 

 Vi*Iehxc ■OTeJiTiK^'™ dcdncuntur. i.UiftHrus dc realic]uaper- 

 surrat vniuerfam Encyclop.xdiam , & ex fingulis difciplinis 

 eafcli"at,quxfaciuntad propofitum, exempli gratia , panis 

 naturaexplicatur adhibitis tcrminis metaphyficis.Iogicis, Lul- 

 lianis ; quatenuspanis coiifideratur phylke, cecononiicc,theo- 

 loficc, mechanice in arte molitoria & piftoria , &c. Atque hoc 

 appellatur_/7g/7/KOT tncyclopAdii. i. Didurus de rcaliqua, per- 

 currat vniuerfitatem leium , &difpiciat qusnamresinter fe 

 differant, concordcnt , contvaricntur. c gr. fi de pacc velis verba 

 facere, pevcurre vniucrfitatem rerum , vel in pvaedicamentis 

 reprxfentatam , vcl alio quodam ordine. Hic tibi occunent 

 Deus, angelus , diabolus , co:lum , infernus , & .aliainfimt^ 

 Dices itaque : Deus eft author & f^vutov pacis : Diabolus cft 

 o(brpacis':quipacem colunt , fimiles funt bonis angelis , & 

 reliquis coeU-incoIis. Atque hoc cft figiHum vniueifitatis 5. 

 Difturusderealiqua , percvivrat Lcxicon , indeque excerpac 

 varia vocabuia; qux videbuntur fauercnollro piopofito. e. g. 

 fi de pace velis dilTctcvc , excerpe ifta vocabula, vinculam. 

 familia,fchoIa, conferuo &c. Dices itaque : Pax eft vincu- 

 lum familia: & fchoLx : Pax conferuat omnem focietatem. 4. 

 Diilurus de re aliqua , in raanum fumat librum cjuemcunque, 

 & textura obuium infpiciat , indecjue fumatqu.x funt illuftran- 

 do propofito. e. g. fi de pace velis diccvc , & incidas in rllani 

 fcntentiam Virgilii,N»//»y«/»i ^c//", &c. facilc obtinebis tuum 

 propofitum. Atquehocdicituv figillum vari.c leitionis.f. Di- 

 durus de ve aliqua .mifccre potell terminos homogeneos , & 

 heteiogeneos. Homogenei funt, qui pertinent ad candem claf- 

 fem. Ita mifccntur loca inuentioiiis inter fe, termini mct<iphy- 

 (ici intevfe , prxdicata abfoluta Lulhana intev fc(c&c. Hete- 

 rogenei funt , qui pertinent ad dinerfas clalfcs. Ita mifcentur 

 tennini logici & metaphyfici, pv.xdicata abfoluta & vcfpefliua. 

 Eadem ratione milcentuv tevmini djfciplinavum particularium, 

 puta tevminitheologiciinterfefe, vclcumphilofophicis, aut 

 vicilTim. 



Fiindj- 

 nicntiim 



cnpi.v le- 



tuiu. 



P R ^ C E P T A. 



A'R s copia; reriim tradic prajcepta de rebus cele- 

 .riter& copiosc inueniendis. 

 Eftque generahs, v^l fpeciahs : &: vtraquefimplex, 

 vel mixta. 



1 1. Modta differendi notiHs , valde tjuidem ille copio- 

 fm , confiftit in colimone locoi-im logicornm cnm 

 vocabulii Lexici. 



Modi iftius theoviam & praxin paucis tvadcmus. Theoria 

 continetur hac vegula : Si diccve velis de aliqua re , conftituc 

 z ;. literas.iifque e rcgionc opponc loca Inuentionis LogicT<& 

 ex fingulis literis alicuius Lexiciexccrpe voces,quas tuc propo- 

 fitoaptare polTis. Excmplum hoc efto. 



P I E T A S. 



A.Catifa. Effciens. Spiritusfanaus, Biblia Sacra , Conuer- Abdico. Abdo. Abdorocn. Albco. Abiungo. Abiuro, Ablao. 

 (atiocum piis,tribula:iones &c. Abnormis. Abomiuor. 

 Tinii. Gloria Dci ,falu.5 noftra, xdificatioproximi. 

 Materia. Virtus theologica. 

 Torma. Vencratio Det vnius & trini. 



h.Effe^um. ColcreDeum, tranquillareconfcientiam , pavere Bacchaualia. Bacchov. Bacuius. Balatus Balneum, 



lcctitiam, alias virtutes gignere. _ 



C. Suhieciiim. Recifiens. Anima deuota, lota fanguinc Chrifti: Cacoiithes. Cadauerofus. Cado. Caducus. Ccecus. CcE- 



vt Abraham, Dauid. lum. 



OiTfM/x^JJ.Deus in vnitateTrinus. Tabulaprima decalogi. 



D. Adiitnctiim Recef /awj. Neceffitas, vtilitas, pra:ftautia,con- Damnum. Dealbatus. Debello. Debitum. Dccalogus. De- 



tcmtus, amor &c. fendo. 



Occupatum Homopius, pietatis ftudiofus. 



E. Antecedentia. Inftitutio in familia vel fchola , crux, bene-. Ebrietas. Ecclefia. Equaleus. Ediaum. Edifco.Edomo. 

 ficiaDei. 



F. Connexa. Pietas , fides, timor Dei. 



Fabrico. Fabula. Facilis. Felix. 



G. Confeqiim 



