Encyclopedi^ Lib XXXV. 



572^ 



SECTIO XXI. 



Exhibens. 

 i^NALYTlCAM. 



proprio Marte. Analyfn eli , quando aliqui^ al-> alio iam aii- 

 tiioicfvel eti.im a nobis ipfis) coatcdum exaiterelbluimus, & 

 omnia membra.quoad fieri potclt,niinucacim expoiiimus,vt eo 

 reiftiiisilluci intclligamus, &: firmiusmemoii-simpiimamus, ac 

 imitacio(ie.ficubi quide;;regium,cxprimamus.Simili,ienimal;- 

 hi ficri (b;ent,quamuisalioacquealio modo,vc&fineinterdmTi. 

 EII: quiaedificium aliquod conftruit : cft.qui iam ancc conflru-, 

 dum diligencer lu(hac,& rurium quoque dcftruic.Fabcr aliquis 

 horologium ex pondcnbus, rotis.aliifque ferramcuciscompiu- 

 oit : alccrfiiperuenit, qui vc totam lianc machiuameb accuta- 

 tiuspernoCcac , & firailcm quoqucefficiat , fingulas eius partes 

 difiungit. Sertum c mulcifanis hetbis &: lloribus concexicur: 

 idcm ctiam rccexitur, & hcrb,K iJorcrquc finguli iutentius coii- 

 fidcr.mtur, illommqueddpofitio attendicur. Idcm iu diiciplinis 

 accidu. Et compiugcre, (eu compon,-re, illa: nos doccnt ; & id, 

 N A L Y T I c A eft difciplina mixta de ratinne quod compadum.aut compofi:um iam ei1:,doceiit rclbluere. 



P R tE C E P T A. 



^/Xanalyfeos ; lcii , de modo reloliiendi fcripta 

 fllioriinr. 



Ellqiiegeneralisfeu communis , vel fpecialis feu 



'^ propria. 



Analytica generalis agit de fine feu vfu , Sc natura 

 analyfis. 



Fmis analyfeos eft , vt fcripta aliorum rcdius in- 



1 1. .Magna,& imperitis incredihiU'S, efl vii arialyfeos. 



Nam & fenfum rci ponit ob oculos , & memoriam iuuat, & 

 viam (lernic expedicam ad imitacioncm. Eil: enim veluc ven,^ 

 qu.rdam inucftigatio, quainuenca, aicifcxincredibili pcrfundi- 

 tur Ixticia, & redlo duiiu ad alienam deducicur. Eft: vcluci fon- 

 tis,fiuc fcaturiginis.inucncio. Eft velut 3natome,cuius bencficio 

 venas, netuos,carnem,ona &omnia in animahs copote iuiwSa 



Anal 

 leos I 

 tas. 



telligamus , titmius retineamus, & imicationefelicius inter fefe connexaque difcernimus 



^^P' ' , r „„ •.„.;. j;ir •■^ o \l\. Analyfis e(i: difCicilior,quam qenpfis.-quod illa fit 



Natiira analylios cernitur m dmerentia & conue- •^-' ■> J' ^ .' ..^ J ' J 



nienti,! eiiis cum geuefi, forma, & amplitudine. 



Ditferentia elt ineo,qu6d analyfis eft difficilior&: 

 pofterior genefi,i5c alio mcedit patlu qtiam genefis. 



Conuenicntia eft in eo , quod vniuerfa analyfios 

 do(flrina pendet a genefi. 



Forma eft in eo,qu6d analyfis eft artificiofa refo- 

 lutio, qua nihil impottatur in opus refoluendum, fed 

 arttficium olknditur, & quidem nude , abfque exe- 

 gefi. 



Amplitudo analyfcos eft tanta , quanca genefeos. 

 Itaque in lectione bonorum authorum , in difputa- 

 tionibus.iiiconcionibus, in confiliis &c.vtraqi locum 

 haber. 



Analyticafpecialis expIicatdifFerentias analyfeos.Eft 

 enim analyfis primb generalis, vel fpecialis. Illa notio- 

 nalis',h2c,realis & pragmatica dicitur. 



Analyfisgeneraliseft,que inomnibusomninofcri- 

 ptis & poteft & debet adhiberi. 



Ertqoe philologica, vcl logica. 



Analyfis philologica eft lexicogrammatica , vel 

 thctorica. 



Analyfis logica cft alia inuentionis , alia difpofi- 

 tionis. 



Analyfis fpecialis eft pura, vel mixta. 



Analyfis pura eft , quas certae facultatis thema re- 

 foluit : ideoqueeft philofophica,theologica, iuridica, 

 & mcdic.i. 



Analyfis mixta eft,quando materia refoluenda ha- 

 bct themata variarum difciplinarum. 



Deinde analyfis eft feparata,vel combinata. 



Analyfis feparata eft , qua cxpenditur tradtatio 

 vnius thematis principalis, fiue fit fimplex, fiue com- 

 pofitum. 



Analyfis combinata eft textus vel fententiofi , vel 

 plutibus diuetfis thematibus conftantis, puta integrs 

 alicuius difciplinx. 



Tettio analyfiseft popularis,vel exquifita. 



R 



E G V L iC. 



Theotia 

 & pr.ixis 



?luomodo 

 ehabeai? 



Omnes difcipUns. & factdtates continenttir theoria 

 C^j-ra.xi^hoc eft,cognttione & vfu pr£ceptoritm : & 

 vfus eft vel genefls , velanalyfis. 



Profcflrorcs .avtium &'facultatum , vt alibi multis pairi- 

 bus a (c diltciit : lamen in eo capitc quafi de compaao bene 

 conuemunt : fcilicec omncm difciplin.im ablolui coenitione 

 & viu pr.ECeptorum ; & vutfus vfum cfle genefin fea^ynthe- 

 fin.vclaiwlyCn. G«»e/J. «/? , quando ipfi aliquid .couteximus 



aflriUa , hdc Ubera. 



Difficultatisargiimentum hoc efto, qubdetiam praftantiffi- 



mi artifices,& in gencfi cxcrcitatiflimi, fpcrato, a,ta, 0(7i4if ,ade6- 

 quc t!Mii(rtas, ffuiffu, plurimum cxciduut. Audacioies quideni 

 funt gnaris,ignari, fcd 5?«''®- m^^.9«<w comes. Intcfdum fucce- 

 dic aliquid etiam impcrit,-E manui : (ed cum non \fATrHg/.a. Tt-ytfi, 

 (cum fint iUiusexpertes) fed iiuTrngJiuti-^.i lyixyin. Non illico 

 ccvca manuscft , qux fcpe iaculando fcopum aliquando ferit. 

 Q^uis cnim cft , inquit TuUius, qui tocum diem iaciilans, nor» 

 aliquando collineec?Sed nos de inftituenda analyfi adteramusea 

 in mcdmm, qax difEcultatem iftam toUere queanc. 



I V. ynitterfa analyfees doBrina pendet k genefi. 



Nemo domum fine iaftuta deftruet : nifi qui conftruere di- 

 dicit. Qjii veftem nouit conficere;etiam,qaicommodum diffo- 

 luta reficiatur, nouit. Sic qui genefin non eft doftus,nunquain 

 felix erit in analyfi. Q.uare vt faciamusoper.spretium in ana- 

 lyfi. incipiamus a genefi , & in illa (trenue nos cxerceamu';. Ita 

 fiet , vt vetum dcprehendamusillud otAu^i1»h'^» : Eadem funt 

 principia compofitionis & rclolutionis. Etfi autem genefis & 

 analyfis mutuas fibi prxbent operas : tamen diuerfis inccdunt 

 paffibus;quiagenefis expattibus conficit totum;analyfis totum 

 in partes refoluit. 



V. QnaU artifictum in atithorihus occtirrtt , tiile in 



analyfi efl rcprdfentanditm , non aUo genere, 



nec aUafigura, ntc aUo modo. 



Analyticusenim teftishiftoricusefTe debet dcrebus , quales 

 inuenic ; nec fenfum inferte, fedetferve. Optimum icaque eft 

 artificium analyticum , fi, quantum poflumus , vnice veftigiis 

 authovum infiftamus , nec latum vel pilum ab eorum fcric 

 difcedamus. Ica fuus habccur honos auchotibus , maxime (a- 

 cris&prifcis. Vc vcio incerdum alicuius authoiis argumcnta 

 lcuitev traiiccre, per(picuitatiscausa,libcvum clf : (icomiiiacius 

 pcvuerteve indecorum. Porib etd artificium ab authoreadhi- 

 bitum ab aliis aliteroftcndi & reprxfentari folet , itemque aliis 

 & aliis notiontlius fecundis enuntiari : ramen ipfaoperis (iib- 

 (lantia , ip(,-Eque notiones pnma; vt falua: mancanc, enixecu- 

 randuni eft. 



V I- AUttd efl analyfis , aUud exegefis, 



Vtraquediftinftaeft ; & analyfis non rarb fine vberiori exe- 

 gcfi inftituitur. Qjibd ficoniungatur vctaque, fic, vcauchores, 

 quos pvopofuimus , plamffime intelligancur. Oportet auteni 

 fcmpet analyfin pra:u'e. 



VII. Ante omnta traBatm iUe , qui retexendta 



furmtur , efl perlegenditi ; primo cnrfim, 



detnde cum cura. 



Atque hoceftoptimum analy(eos principium ; quod qui- 

 dem qui ncgligunt , nx illiparum felicitertctexunt. Masjno- 

 pcre itaqucfalluntur, quianalyfim inftituturi, vixpcr tranfen- 

 nam afpiciunt opus retexendum. Illi enim pro analyii .idfe- 

 runc fuarn feve genefim. Porrb , (\ quis fit tyto in hac pala^ftra 

 analytica , potcft fub initium adhibere probatam alicuuis 



boni 



Ana! 

 fcos 

 culia 



Anaf 

 perA 

 gencl 



Anal; 

 nihil 

 dct 3 

 deme 

 fublU 

 opeii: 



Anal^i 

 & I 

 lis di 

 runt. 



Qiji J ( I 



iiiuin F 

 analyfi [ 



