Se(f}io XXI. Analytica. 



m 



iiftmguit 

 n(t3sdif. 

 iplina- 



poni .-luthoris analyfiin,& ita"fciifini in lioc nobiiifnmolcterci- 

 tlo progrcdi. 



VIII. Qu^etnadmodnm difcipHnit /:]ua>ittm adgenefrr, 



ita quoqHC ijnantum ad a>ial)fni,fnii dtfivitli. 



debeut rnaiiere lirnitibus. 



Quare vt goncfis alia eft tlicologica , iuriJica , Iiiftorica, &:c. 

 /icquoque analyfis. Duplcx tamcn hic elt cautio. i.Sicuti 

 diemata fuiu pura vel mixta : (ic quoqucanalyfis. Itaque fx- 

 penumcrofit, vt iu vno codcinquc textu adliibcatur analyfis 

 ctliica,politica, hiftorica, &:c. i.Aiialyfisgeneralis, ideft, phi- 

 lologica & logica , in omnibus tcxtibus & fyftcmatibus ob- 

 feruandaeft. Nulla fiquidem lioc pado fit ^^«oao-if «s a»o 

 j-i»^. quia difciplinx illx nou funt lit <!{ia.yfi^ritt, fed t« 7^0- 



I X. Analyfis lexico-grarnmatica prafiet ifia tria. 



Principio excutiat linguac originalis proprictatcm & fignifi- 

 cantiani.Deindc obferuct emphafes vocabulorum.Tertio^^cou- 

 feratinter fcfe verfiones , fi qux funt. Seniperautem incipere 

 oportetab hac analyfi.-quia fignificatio cft formavocis. Non 

 tameneftneccire,vtomnesminutias excutiamus: fcd plurimum 

 fulficit nobis potioracaattingere,qu.c maxime inftituto docen- 

 di feruient. vt cum idiotifmi & craphafeos conlidcratio atque 

 cxplicatio nos ad reiclariorcra diftindlionem, & pleniorem m- 

 telligentiam deducit. 



X. Analyfis rethorica obferuabit tropos & figiirM ; & 

 in tropU recurret ad difciplinas fpeciales. 



Vt analyfis grammatica primum , fic rhctorica fecundura 

 obtinere debetlocum. Itaenim fit , vt notionesgiammaticx 

 nos manu ducantad notiones logicas ; itemque ornamenta 

 orationis diftinguantur a firmamentis. Rcfte itaque Becman 

 riia libr.iie -vfu Logices ait : Abanalyfi logicadiftinguatur phi- 

 lologia , id e(I , accuratior illa vocum enucleatio , qua earum 

 proprietas, origo , elegantia, perfpicuitas , fimplicitas , compo- 

 fitio, & fimilia inueftigantur. Jtem diftinguantur , qui rheto- 

 lum ac poctarum funt piopria , vt phrafcs, tropi, figurx, orna- 

 nienta amplificandi , exaggerandi , & fi qux talia. Sic Bcc- 

 niannus. Quod attinet ad analyfin rhetoricam , jlla in tropis 

 hoc vel inprimis obfeiuabit , vt indicet , ad quafnam illi pcr- 

 tjneantdifciplinas. Eft cnim vetbi gratia, metaphorageomctri- 

 ca. ethica, theolo2ica,&c.Sed & iftas cautiones obfcruare opor- 

 tet. i.Vt in grammatica , uc quoque in rhetonca analyn non 

 pmnes minutix funtcxcutiendx , led ea folum troporum & 

 figurarum lumina eruenda , quorum cxplicatio momentum 

 atiquod habet in faciliori lerum cognitione promouenda. 

 i.Qijemadmodum in logica analyfifit, vt eadem res diucr- 

 lumadmodum in vna fententia rcfpcdum induat , vt ad cf- 

 feftum reiataCjiuGe, adadiundum fubieflirationemhabet, & 

 contra : fic in rhethorica , vbi de tvopo agitur , eadem vox di- 

 uerfisadmodum tianftationes fubit. j.Obfcurx voces , pr.r- 

 pofitiones,aduerbia,& fimilia,iefoluentur in nomina, fi iudica- 

 rc velis , vtrum in natiua an modificata fignificatione vfurpen- 

 lur. 4.Analyticus rhetoricus non fcmper extremam accuratio- 

 nem in affignanda modificatione (cquetur : fcd nonnunquam 

 fatis habebit vulgariter rerum naturas attigine. y.Sxpe pro- 

 ptcr rcrum &verborum obfcuritatem , aut imbccillitatemap- 

 prchenlionis, aut dodlrinx tenuitatem, de fignificatione & eius 

 ratione incidit dubitatio. Tum , ne tcmeriratis notam incurra- 

 inus,& pcritionbusprcEiudicemus, fub cerrahypothefi tiopum 

 airumemus. 



ilyCs X I. Analyfis logica obferuabit prdcognita operis re- 

 "• foluendt, & ipfumrnet opiu. 



Analyfis logica eft media intet analyfin philologicam & 

 pragmaiicam , eoque eft vcluti cor in tota pragmatia analy- 

 ' tica. Sedula igitur eft danda opera.vt illa fit accurata 6c folida. 



Quod quidem hoc modo obtinebimus. Ante analyfin , in ipfo 

 velut aditu , rijf 's^ijmi^-^x^n; yianai bsitsc , oportct delibare 

 ^tria ifta prxcognita : authorcra , finem , & fubicilam mate- 

 riam. Nam hxc tria funt inftar alicuius cynofur.x : quia qui- 

 libetauthor habet aliquid peculiare , & quilibctfubicaa ma- 

 teria variat, & finis eft menfura adionis , qua efficicns occupa- 

 tur circa raateriam. A tribus hifcedependcnt ifta quatuor : qua 

 occafione, quibus, vbi, & quando author fcripferit. Hxcita- 

 que cognofcantur in antecenum. Ipfa iam analyfis logicaeft 

 inuentionis, vel difpofitionis, & huiiis quidem axiomaticx.fyl- 

 looifticx,& mcthodicx. Vbi tria ifta in gertereCiiM obleruan- 

 da? i.Notx inftrumentorum iogicorum, id eft,vocabulaqux- 

 dam in Lcxicis.notiones tropoium, funt prora & puppis in ana- 

 Jvfi Io''ica,& vekuhcrmxLogici analytici.Sienim verbigratia, 

 ciccuriut vocula ex , notat cllicicntcm vel aiateriam : coniun- 

 Tcm- 1 V. 



ifliones indicant axiouia vcl fyllogifiiium , &c. quadcrcvidc 

 fupra in Gram. gcncrali, Grxc.i , & Latina ; uemquc in Logic.i 

 gcneiali & fpcciali. i.Pollumus incipcrcab analyfi inucntionis, 

 vcl difpofitionis- axiomaticx .UK fyllogifticx , pro rci tacilitatc 

 aut difficultate. Quo etiani pertinct rcfolucntis peritia vel iin- 

 pcritia. j.Oportet difpiccrc,num iiiftrumciita logica fint adhi- 

 bita ab aiithore manifefto vel crypcicc. lam in Jpccie vidca- 

 nius analyfin logicain, illu'i{que rationem. Analyjis inuerttiotiis 

 eft, qua cruimus thcma & aigumenta. Ve analyjilhematu ha: 

 (unt Maximx. i .Etfi omnia atteiulere legcntcm oportet : prr- 

 cipue tamenad fcopum inconniuenti & irvetorto oculo rdpe- 

 ifter, ac analyfciUf bafin ftatuat in adignatione ccrti, & liquido 

 citra dubitationcm omnem, ex verbis & fci ic fcriptionis,oftcn- 

 dendi & probandi thematis. In hoc iiuicftigando pvima cura 

 efto : ficut lagittario totus quidcm lcopus, adquem tcla colli- 

 neent , conteinplandus cft . at mcdium pr.vcipuc punftuin, 

 quod diftiniflo ab ambientibus partibus colorc vilum lacclhr. 

 i.Authores idcra thema ,quod (ibidcftinarunt , Lepiusquan- 

 doque repctunt , nunc iildcm plane vcvbis, nunc pauiuluiu 

 mutatis , eodein vero redeuntibus. Quod etiaai verum de 

 notionibus , quibus vcl cxplicant illud , vel probant , vcl di- 

 gcrunt. Vbi ergo idem bis aut tcr , aut pluvics fc ingevit , ea- 

 demopcraa nobis,t.tdii fugicndi causa,coniungarur. j.Atten- 

 datur vtrum thema fit fimplex vel compofitum , pcrfedum ac 

 imperfeftum , fingulaie an vniuevfale. Themata enim non 

 funt confundenda. InpvimisikJni flif»s , diligenti meditationc, 

 tanquain fcopum, perfpiceie oportet,an thema fit fimplcx 

 vcl coinpofitum. Secus,illius fententia, cum quo agimus , nos 

 pr.xteruolat,& eaquxexplicant,cumargumentis,quxpiobanr, 

 finiftre confunduntur. 4.Ciim vno opere non femper vna res 

 exigatur , defpiciendum clt, Gtne vnum m illo thema,an plura, 

 & quotnam. Atquefi hoc poftevius fit , fyftcma vcloluendum 

 contiaue diuidatuv, vniimqiic ita poftaliud <s'Jra.xi'iiii pcrtvadc- 

 tur. f .Singula theinata conuenientibus nominibus indigitentur. 

 quam ad rem noa parum faciunt quxftiones, itenique ifta vo- 

 cabula : navvatio,confolatio confulcatio, reprehenfio, &c. 6.Si 

 plura fint chemata, confiderabis,vtium captorfusfint lccrcta,aii 

 vevo aliudex alio pendeat. Qua: cognata funt , vniusgencris 

 appellationem fuftineve queunt : rcliqiia fub cominunem aii- 

 quam naturam tovquere nihil attinet. y.Plurimum fit.vt quod 

 pro argunicnto principaliterponebatur , acccdcncibusampifi- 

 cationibusaut demonftrationibus thematis locum alternis fu- 

 ftineat. Quod enim airuracbatur , vt in anteccdence (cnten- 

 tia aliquid explicarctautptobaret, id in pofteiioreipfumexpli- 

 cariautprobaripoteft. 8.Thematis indicinx funtinfcriptioacs, 

 tituli.particulx de,pro,contra,&c.vt Oratio pro Dejotato. Item 

 voces, qux membrotum conuenientiam vcl differcntiain , & 

 continuationem cohxrentiamque , vel fepavationem f-ntentia- 

 ruro.tranfitionem item ab vno capitc ad aliud.aut digrcdionein 

 apropofito, &in requapiam iminoratiuwcra indicanc. Gram- 

 maticis dicuntur aduerbia ordinis & comunftioncs. aducrbia 

 quidein,quatenHs vnius alicuius vocis modurnaiit civcumftan- 

 tiam indicanci coniundioncs autcin, quaccnus nxiltiplicis ova- 

 tionispartes conuinciunt. Povvoquxlliones inxindicaiit the- 

 ina fimplex : 



S^is,quid, vii qnibtunuxiliis, air, qiiomodo, quando, 

 Atiihv indicanttheraa compoficum, an, num.vLvum : item- 

 que coniuncliones conclufiux , er;;o , igiriir, quainobrein, &c. 

 y.Qua quoquo modo diftinda fimt, pv.xftatdi("cernere , quam 

 fub vnum (cnluin coqere. Analyfis argnmentofii, vt ita dicam, 

 his guberaatur rcgulis. i.Avi;umcnta cruantuv & dir^eran- 

 tureoovdine, quemauthor cxhibet. i.Solicitc caueadum cft, 

 iie afhnia & cognata pro fui fimilibus accipiantur. Videasau- 

 tem hic (xpeetiara evuditos dabitare dc iis, qu.-B cognara fiint, 

 & vicinis nomina aliorum vicinorum impi;nerc. Itaque ne 

 in iis erretur , argumenta (emper exa.ninaiida funcad Jcfini- 

 tiones logicorum. J-Qijx argumenta in fimplici tlicmate lo- 

 cum habent , eadem etiam in compofito : (ed vt illic nude ex- 

 plic.ant, ita hic piobant. etfi quxdam argumenta magis adex- 

 plicandum faciunt, vt diuerla, fimilia,&c. quxdam (okim pvo- 

 bandi vim habent, vt argumentaa ratione paritcr , ina^is, vcl 

 niinus probabili. ^.Ad argumcnta probancia obfi.-vuanda no- 

 tx quxdam moaicovi.x funt coniundioncs rationalcs. Etibi 

 eft aigumentum a maa;is pvobabili ; vbi , fi fiat fyllogiGnus, 

 in conciufione ponitur, Ergo mnWominus. Ibi autcin cft.irgu- 

 nientum a ratione miniis probabili, vbi in conclufionc eft, 

 Ergomultomagis. f .Thema (iinplex ccplicatur nudis axioma- 

 tibus. Itaque vide paulo poft analyfin axiomaticam. 6.The- 

 ma compofitum traftatuv fyllogifmis , raro plenis , plurinnim 

 ex aflumptionc&conclufiime, iiiquefxpc inuerfis,cum mul- 

 tis probationibus , quas pioiyllogilmos vocant. S.epe autein 

 loco propoficionis eft: qu.cdam cius ratio. 7. In traflatione 

 thcmatis compofiti cxpendc diftindc , qucm velpcdum h.i- 

 beat avgumeatu:n ad pavtcs illius , anceccdentem & conle- 

 qucntem,vtrum fciIicet,vniufmodi aut varium.Nam noiifcm- 

 per codem modo refpicit vtramque. quia anteccdentem , d- 

 ue fubieftum interdum verb. gt. arguit vt caufam ; confequen- 



I i tcm. 



