374 Encyclop^di^ Lib. XXXV. 



tcm , feu prxtilcatum , vt cfFeaum , difparatum &c. 8. Non 

 niodo confiimant feDtcntiam authorcs ; fcd etiam tk' K.r-a-i- 

 5r]o»5t , id cft.argumcnta ei aduetfa foluunt ; & quidcm nunc 

 vno m loco, fcilicct poftcriorisnunc vero fparfirn. Eorum >.l>- 

 ffHsigitur &rcfponfiones etiam tcrminis logicis induamiis. 

 jinalyfisaxicmatica^ahcxniiar^wsiegahs i .Contextusrcfol- 

 uaturinaiiomata. x- Axiomata confideientur lccundumdi 

 uerfasdifciplinas: vidclicet gtammatice, rhetorice , logice, 

 pragmaticc Gtammaticl : (intne intcgra vocibus an clliptica: 

 (itne vfaiam pleonafmus , enallage , aut fimilis figara fynta- 

 (flica. KhetcirMSnnc axioma proprium an tropicum leu mo- 

 dificatum : fimplex an figuratum fgii^e : vtrum fit partibus 

 plcnum an defedum : naturaruieoidme pofita: fint ciuspat- 

 »es,an inuerfo:fitne axioma nuJum, an cum acceflianc;fitnc 

 Concifum , an pcnphraf>icum : vtrum fit cura modo, an fine 

 modo ; fitne vnius gcneris an varij : fimplex an compofitum: 

 tcfolubilean non. PragmiiticeXn axioma theologicum,phy- 

 iicum &c. ?• Axioma rcfoluatut in thema fimplcx , & argu- 

 mentum declarans De aiialyfi fyU"giJiicii (unt hi canoncs. 

 j. Quales in authoribus fyllouitmi occurrunt ( plurimijm 

 autem compofiti ) tales in analyfi repraefenrandi funt , non 

 aliogenere,nccalia figura,nec alio modo.t.Si inauthorcoc- 

 currat lyllogifmus mutilus, perinde fere cft , fiue ca fir fim- 

 plex , fiuc compolita. Rcfpicicndum cft autcm ad conclufio- 

 ncm, quae in textu cxprelTa e(\, quid illa exigat. Si nec ex ea 

 resdccidi queat , perfpicuitas maior fequenda e(t. Sin autem 

 ueque hic optio fit : quod dccft m vnoquoque , fuppleatur ad 

 cum modam,quem, cum plenc authores fcribunr, plurimum 

 tencnt. Philofophi autem,&quicunque accurattorcs & fub- 

 tiliorcs funt difputatorcs .fimplicibus plus ftudcni, ad iudi- 

 candum magisidoncis, ceteri poen Sc oratorcs, omninoque 

 quibus doceudi via communis & popularis cft propofita, 

 compofitisdcleftantur. 3. Nonvbicunque fyllogifmus po- 

 tcfl fieti (nam etiam in axiomatica dcclarationefufliciens fae- 

 pe tnatcria fuggeritur ) ibi etiam extruendus eft ; fcd vbi fa- 

 flus eft ab authore , aut faltcm apparet , eum rr.olitum efle 

 ■vnius fententia: dcduftionem ex altcra. 4- Aliquando necef- 

 fum eft, vt vnam fentcntiam bis in analyfi refumasiquod 

 ncmpe ( vt fit nonnunquam ) ea ad antcccdentis conclufio- 

 nem , &, in continuatione , ad fequcntis inchoationem refe- 

 ratur. 5. Sillogifmus cxaminetur fyllogiftice, axiomatice, & 

 ptagmaticc. Syllogi/lice:an{itp\tnus vcl mutilus.rcftecollo- 

 catus vel inuetlus:affirmans vel ncgans : generalis, fpecialis, 

 yel proprius : fittiplcx vel compofitus. Axiomatice-.tts nempe, 

 vt axiomata feu propofitiones ipfius confiderentur eo mo- 

 do,vt in analyfiaxiomaticadiximns. Pragmxiice-.an fit fyllo- 

 gifmus purus , id cft, thcologicus , phyficus &c. vel mixtus. 

 id eft,ihcologico phyficus, politico-theologicus, &c. .Analy- 

 Jiswjst^oiiiM hisgubcrnatur rcgulis. i. Totum contexrum 

 refoluamus in aiiomata principalia,eaqae fcribamus in char- 

 ta.vel in marginclibri. t.Axiomata ifta confcramusinter fe- 

 fe,vt flcipforumgcneralitatc poflimus indicarc.?. Poftquam 

 inftituimus collationcm intcr axiomata, difpiciamus an me- 

 thodus adhibiia , fit actoamatica vel exotcrica ; didafcalica 

 vel hiftotica &c. 4. Poftquam h.cc omnia fecimus , conemur 

 mcthodum authoris adumbrarecerta tabula.qui conftet 

 partibus gcneraliffimis , (ubalternis, & fpecialiflimis. j. Ea 

 tabulaeft femcl atque itetum mutanda ,emendanda,pcrpo- 

 lienda 6. Artificium methodi ei ifta tabula transfcrenduin 

 cftin alias chartas, & plenius reprarfentandum. Talis eft ra- 

 tio analyfcos logics;qu3c vcl (eorfim adhibetur, vel coniun- 

 ftim. Scorfim : vrquando analylis axiomatica taiitum , vcl 

 fob fylIiigillicainftituitur,&c.Coniun(aim:vtquandoin vno 

 codemque opeie, v.g.in pfalmo fecundo Dauidis , omnia ifta 

 analvfcosgencra, vidcl. thematica,argumcniofa,axiomatica, 

 fyllogiflica, & methodica, coniunftim adhibentur. 



Analyfis XII. .^/lalyfevc, forma duplex eft : vna ex arte , pro 

 &Topu- eruditi6\altera ex vfn cuinfuiitetiam poptdi. llla ar- 

 Uris. tium vtitttr vocabulii,h£c etiam vitlgo notis. 



Analyfispopularis adhibetur in traiflationcopetispopula- 

 ti , vcl cxquifita : fed analyfis exqui(ira non poteft habcte lo- 

 cum in tia£latione populari retcxend.i Ratio eft ; quia qui 

 fubtiliter & cxquifitc traftata funt , polfunt rercxi vel pro rci 

 ' I fubtilitate, vcl auditoris & lcftoris captu. Qu.Te veio popula- 



riteifunt propofita , ea rcfpuunt fubtilcm analyfim. C.-cte- 

 rum analyfis popularis res tantum diiiidit per qua:ftiones 

 vulg captui accommodatas :cuiufmodifuiit,^«M, <:/«, (]wd, 

 fx quo.cfUi cauf* mouem, quo veri-o, aui rei naiura fcuptofne- 

 lOi. qnnfinii^vii.quando vtide ,qiio,<jUOfifijjqui'modo,cfuo or- 

 Atne , quaniiiu .cui res opponaiur , cut comfaretur, an, quamol- 

 vemjyc. Exquibus du.t: poftrcm.T pertincnt adihimacom- 

 pofitum : rchqua: funt notx qu.rftionis fimplicis, verum ita, 

 vtpereas etfamquaeftiocompofita, cura diuiditur, rcfolui 

 poffi:. 



Analyfii 



difficilio 

 qu£? 



Texr- 

 lonpi 

 refolL' 

 dii 



Analyfis 



opiima 



qua:? 



XIII. Analyfts admittit varios facilitatii& 

 difficultati^ gradns. 



Eftenim analyfis facilior in hiftorici^quam paraencticis 

 fcriptis. Colloquia , refolutioiiis difficultatem intcidum non 

 paruam habcnt. Eieaautem ne hunc in modum expedics, 

 fi qusftiones , pcifonas , aflus fcu coiigrelTus , & exitum di- 

 ftir.guas.Sciiipta didafcalica & mcthodicafacilcm babcnt ana- 

 lyfin : reliqua,di(liciliotem. 



X I V. Si cui lo/iQ^its contexttujit refoluendus, non efl 

 progrediendit7n adminutiorespartiitmfHbdiuifiones: 

 fed iufta mernbra , generalioribus diftribtttionibus 

 ponenda funt,& ordme explicanda. 



Nam alioqui multitudine lerum obrutus, primis ita fa- 

 tisfacics, vt poftremaTixqueas attingercpr.r tsdio.aut lem- 

 porisbreuitate.Et memoiia ledotis vel auditoiis curiofiori- 

 bus diftindionibus , ad vltimas patticulas piogredienti- 

 bus.turbatur. Deindc,partes, fi multac fint,non funt numeris 

 effcrcndx,nifi principcs:fedquxftiones nudx, fub principali- 

 bus fcu prscipuis content.-E , patticulis continuationis ("unt 

 connedenda;. Confeitioribus cnim numei is mens auditoris, 

 dum fecum ip(a rccordando luflatur, offcnditur. Si tamcn li- 

 ccat fubdiuifiones pares fub vno mcmbro feruare ; nihil in- 

 commodi auc ofFcnfionis erit mcinotix metuendum. 



X V. An&lyfin eam iudicabii optimam, qiu tri- 

 bus bii notis eft wfignii* 



Qyae inquam, non torquetvcrba authorum :quac facilcm 

 coiumadfctt iniel;igentiam.denique,in qua comprehendcn- 

 danon cft multum iricmori.2 laborandura. 



XVI. Aaalyfispragmatica,fecundumpleraque Analyre. 

 difciplinarum genera eft eiufmodt. cwiatfo 



Analyfts »><»(or/a expendit charadem thcmatis , quatuor 

 genera caufarum.idcam oratioiiis, & fcx partes ipfius. .-Jn«/y- 

 fis metathyfica,phyfica maihemutica, eihica oecor>omica,potittca, 

 inltituitur iuxta mcthodum i ra:ceptonim in iftis difciplmis 

 obfcruatam. c. g. analyri.'.us metaphyficus cxpenditafFcftio- 

 iies vnitas & diuerfas entis,illiul"quc fpecies : phyficus obfcr- 

 uat principia, proprictates,fpccics, & partcs coiponsnatura- 

 lis,&c. qua dere vide paflim in hac Encyclopsdia, Analyfs tu- 

 ridica fcte comitcm habct inteipretationcm legumicuius hxc 

 cll mcthodus: 



Primitl«,f ind' ,fnmr/to,cafumqj figuro, 

 l'erlego , do caufa. , connoto, ^ obiicU 



Oifto itaquc funt paites iftius pragrr.atia: hoc modo :«:g5- 

 yvann^, o^stA^itns, ^mjri^.aeiitn?, 70 :i£/.vafS/jov , couyiaitns , M-noXo- 

 y.u,'u7roHr.i j^^isiii^ri^ii. -^»»/y/j ra^Uffa variat iuxta fubie- 

 (Jlammaicriam^qu.Tm fupra in lingulisnicdicinaepartibus ex- 

 pofitam vide. yirialyfstheoligicaedilii fcripturac fatr.r,alia li- 

 bri alicuiusthcologici. AnalyfisScriptur& S.c.t aut libri, auc 

 capitis,aut icftioiiis alicuius capitis, fiue illa contincSt plmes 

 vcr(us,fiue vnum duntaiat. Analyfis Itbri hibltci confidcratuc 

 in gencrc & fpccie;prout libii facri habentqu.xdam commu- 

 nia,quaedani piopria De/jrjon a«<i!/y/i hs (unc maiim.-c i.Ca- 

 tena, feu CEConomia libiorum biblicorum, valde iuuai «st/^^a- 

 ^co^kiaOwici^i. i.Inanalyfi cuiufque libri facti cumprimis 

 danda eft opcra , vt habeamus diuifionem principaicm. Ita 

 enim (ict.vc abfque magno negotio membra fubordiuata in- 

 de deducamus. 3. Mcthodus rcprajfcntctur aliqua tabella, 

 4, Quidam libri polTunt diuidi fccundum principales perfo- 

 nas : vt Genefis, libri Regum & Chronicoium, Ada apofio- 

 lorum. {. Quidam polTunt diuidi fccundum pcrfonas, res& 

 adioncs : vc Leuiticus.6. Quidam habcntargjvoj «» , A(!';i,<i», ^^ 

 e7r(/<jjj> : vc quidam libri prophctici , & omnes epiftolici. 



7. Qijidam librifacri, canquara dramaca , diuidi poflunr, 

 in OTgjrcsKp, Xrtii ct.it 11, i^if^^^^ft^w : vt liber Eftherae, ludithae. 



8. Quidam habcnt mcthodum dialogifticam, & proinde re- 

 foluidcbenr in fuos dialogos:vc liber lobi, & Canticum can- 

 ticorum. y Quidam e libris facris diuiduntut f<:cundum (ub- 

 icdam matenam in cettas clafles , fcu locos communes : vc 

 PldlrRi & Proucrbia. 10. Quidam libri biblici rcfbluuntur in 

 ccrta voIumina,feu libros peculiafcs:vt Pfalmi.i r.Qiiifiam li- 

 bri facri refoluuntur in ccrtas concioncs,vtErai.as, lcrcmias, 

 Ezechiel:quidam in hiftoria:n & prophetiam , vt Djniehqui- 

 darn in typos icu vifioncs , & conciones , vt Zachat ias ; qui- 

 dam in vifiones meias , vt Apocalypfis : quid.iin in curricula 

 viti vniuspcrfonx , vtquatuor Euangelia fccundum pcrio- 

 dos vita: Chrilti : quidam in diuerfas profcc^iones vnius pei- 

 fonx , vr cuangclmm loannis fecundiim profedioncs Chri- 

 lli ad diiicrfa paichataji.EpiftoliapoftoloriJ habeni Ta-a-^ 

 r'i; lm^oA>ii ,rU em^oMt,!^ ra fitrci-TKtiTn^oAiis.In libris hiftoricii 

 rtiexenUis i.hiftoiix diftingKancuc.i, cauf:£ &occafiones ob- 



fcrutnt«r, 



