Sedio XXXI. Pathologia. 389 



dc Chrifti viiit , fic & moiiatnr H.vcfidesfacit , vtChriftia- 

 nin.igoniZAii.'! lci|.iriiin poiut cxtr.i ll- 111 Cluifto , aikoqtic 

 feipUnn abncget , atqueixLuu, [blatiis& pr.viidiis reruni hii- 

 rnanaru.n omnibus abiectis , & vnmcrsa vi nnpetuquc cordis 

 in gratiam & mileticoicliam Dci in Chiilto ilirecto. Hinc 

 n-in nemo thcologus : Hominespijtn marte fnnt fumme Chri- 

 ftiani. Rolioratur auteai ilt.i n.ies , lubuidc lepetito vcrbo 

 pronnirionis ,■ &: cxcrcctur ardciuc inuocationc, quam tcftatur 

 agomzaus vel clava vocc , vcl tcuiatis vcrbis, vcl geiiutibus, 

 vel lachtymis , vcl manuum elcuationc , vcl nutu , vcl cordis 

 puinrtiouc l,ct.i. Deinde rcquiritur inagonizaMteardensdeli- 

 <icrmin vit.r Ktern i- , atquc adco obrcqmum riliale , quoillc 

 paratusert Deum Tequi. Denii^ue Chriltianus, in agoue con- 

 llitutus, animam (uam dcpouit&comnicndat in manus Dci, 

 pacris fui potcntiiruiii & fidelillimi ; idquc exemplo Cluilti, Pa. ■ 

 ter,in manii tiias commeiido jpiritnm meufn,&: Stephaiii.Do/»/- 

 ne lefu fiifcipefpiritnm meum. 



SECTIO XXXI. 



/« qifd ddineatiir 



Pathologia. 



P R^. C £ PT A. 



PAthologia ert: do6lrinade affedlibus no- 

 fcendis & emendandis. 

 Eftc^jLie generalis, vel fpecialis. 

 Pathologia generalis tradit afFeifliium caufas, 

 efFe£la,fiibieda, adiuntta, & reraedia generalia. 

 Caufa effeLftuum e!l externa.vel incerna. 

 Caufaexternaellefficiens & finis. 

 Caufa efficiens eft princeps , vel adiuuans ; & haec 

 impellcns, vel inftrumentalis. 



tfficicns princeps cft facultas cognofcendi , a qua 

 pendecappctitus boni & auerfatio mali. 



Impellens externa eft obiedtum , quod per fenfum 

 cxcitat affedum : interna,eft difpoficio fubiedi. 



Inftrumentalis caufa eft humorum & fpirituum 

 rcmpcratio, quas medicis dicitur complexio. 

 Finis eft aCtionum alacritas. 

 Caufa interna eft materia & forma. 

 Mateciaeft motus animalis internus. 

 EfFeda funt partim alteratio animalis perfeffiua 

 Si deftcudiua ; partim vircutes & vicia,qux ex afFedli- 

 bus nafcuntur, 



Subie(5fum eft recipiens , vel occupans. Illud eft 

 totalc, puca animal, & nominacim homo , vel paitia- 

 le,vccor,icemque anima : hoceft,bonuin vel malum. 

 Adiundlafunt in qiialitatibus,& generalibus diui- 

 fionibus. Qualicaces affeduum dux funt voiupcas & 

 doIor.Diuifiones generales funt variae.. Eft enim affe- 

 (Slus I .moderacus, vel immoderatus. 2. ordinacus , vel 

 inordinatus.3.confuItus,vel inconfultus.4, momenta- 

 iieus,vel durabilis.^. lenis,vel vehemens. 6. naturalis, 

 vel moralis j & hic bonus vel malus.^.fenfitiuus, vei 

 intellc(5liuus S.fimplex,vel mixcus 9. obiedli prKfcn- 

 ris.vel fututi,io.temporis fimplicis , ideft , prjEfentis 

 vel fucuri iaucconiun(5ti,id eftjpr^fencis & fucuri. 



Remedia generalia funcprecacio , conftans propo- 

 ficum, & fimilia. 



Pachologialpccialisexplicat fpecics affe(5luum , & 

 emendationem fingulorum quancum ad caufas , cfFe- 

 cta, & remedia. 



Species afFe(51:uum funt , quod afFcidus alij funt 

 fimplices&: primi, alij mixti & orti. 



.4fFe(5I:us fimplices funtin parce concupifcence, vel 

 irafcence. Ibi funt amor & odium , defiderium & fu- 

 ga,gaudium8<: crillicia: hic, fpes S>c defperatio, timor 

 & audacia, &r denique ira. 

 Tom. IV. 



AfFe(5lus niixti,fcu compofiti,funtmifcricordia,in- 

 uidia, ztlus> epicha:recacia. 



R 



E G Y -L Jt.. 



I 



Pathologia hoc loco tradhnr 

 compojita. 



vti efi difciplina Paihoio- 



gia qiialis 

 difipli- 



Pnthologia eft paitialis, vel totahs. Illa eff parsPhyficx , vcl """ 

 Ethica:,vel Oratorii, vcl Theologi.vih.cc eddifciplma phylica, 

 ,<.'thica,& theoIogica.Atque hoc poftctiori modo Pathologia cft 

 deartertibus nol(:endis &emendandis:quoinodoZ,.(;/;/«PfT?»>-;- 

 »'«, Profejjor pbilofopkiA ciiiilti in ^ymnafio Romano, iufcrfplic 

 fuum commentanum.luculcntum lanc & crudituniicx quo ple- 

 laque huc transfcrcmus.piacfertim in Pathologia fpeciali. 



Faiholo. 

 gi.i: viilic 



1 1, Pathologia facit ad fanandum morhos animi & 

 corporis ; adeocjue omntum pene difciplinarum 

 findio hac eadem confert, 



Tanta vis eft afFc^auum ( quos alij .ippellant afFe(rtiones, alij 

 perturbationes , alij paflioncs ) vt ftpe hominem de mcnte de- 

 iiciaut & prollernant , vcl fummopere infeftent & perturhcnt., 

 J-Iinc lamblichtM lih.de myfteriis Qos appellauit clauos, quibus 

 corpori animusceu patibuloaffigituv. dirum fane fpcc^^aculum, 

 ,.animum hominis , lerum dominum , feruili fupplicio damna- 

 tum intueii, quafi Prometheum Caucafb affiium. Ali| dicun- 

 tur funiculi, quibusadhoc vel illudquafi vin(fli quodammo- 

 do homines aliquando trahuntur. Sunt infuper veluti quidam 

 igniculi, quibus inflammamur & accendimur : flimuli, qui nos 

 frcqucntcr pungunt & angunt:uerui, quos aliquando contrahi- 

 mus, aliquando porrigimus : venti, quibus noftcr aninuis tan- 

 quam mareprocellofum perpetuo agitatur:denique nubes.qui- 

 bus mens & ratio obfcuratur.Expedit ergo,vt horum affedtuuiH 

 origines, caufas , & efFedla cognofcamus , & remedia , quibus 

 curantur , perfpe(fla fiabeamus. Sicutcnim mare interdum oc- 

 cupaturmalacia, nullonauigantium vfu ; inteidum pciflatur 

 auri & ventoad nauigandum commodo,vbi clauus atque nauis 

 in poteftate (unt gubernatoris : aiias violentiore turbatur ven- 

 to, quod ctfi ad celeritatem nauigationis confcrt, res tamen eft 

 periculiplena, nenauisimpetu deprimatur, vel in a:ftuaria, 

 bieuiaque compellatur : quandoque demum flatibus vehemcii- 

 tiflimis compluribus ab imo vertitur , attolliturquein flu<aus 

 ingentes : eundem in modum aliquando animus torpefcit, de- 

 ititutus omni auraappetitionum : interdunv leniter incitatut 

 amore, odio, & fimilibus affeftibus ,vt rationem fequatur du- 

 cem : interdum affe(Sus vrgent rationem vchemcntius , nequc 

 tamen opprimunt, etfi pcticulum eft , ne in progiciru obruant: 

 dcnique ex compofito (iFpe confurgunt , magno numeio , ad 

 mentem profternendum , fibique piincipatuin affu munt , vnde 

 aniraus fit pra:da perturbationum. Hic igitur pr.tcipua maxi- 

 maque nobis ex hacdo^fliina cxiftit vtihtas prohlbuilTe pio- 

 cellas, &flatus infeftos abinconftanti vit3Ehuman.t falo; im- 

 nianesferas ex animo ciecifie ; quin liberalFc meliorem noftti 

 partem fupplicio crucis.Sed &omnium pencdifciplinarum ftu- 

 dio hacc eadem confert dilVcrtatio.MuItus enim de his thcolooo t 



fermo, vbi differit de Deo, de angelis , de natura: intcgritate'& 

 corruptione,debonitatcpiauitatequefun(3ionuinhiimanarum. 

 Orator, fle(ftendorum animorum magifter, hanc fbi cognitio- 

 nem quafi propriam ducit. Quid de hisdicam,qui rimantur na- 

 tut.-E occulta ,atque rerum caufas inueftigant ? quantum egenc 

 difciplina,qua motus animi componanc & illatam abigant mo- 

 leftiam , ne a contemplatione retardentur ? lam vero qui lci- 

 bus condeudis, vel interpretandis.atqueiuri dicundo, eriatifque 

 erncndandis.vcl remittendis, pra:funt, quam curiosc alfctSuum 

 momenta pcrpcndunt , fucrincne pacato aniino, anpcrturbato 

 patrata. In morborumverocurationibus, aique tuenda valetu- 

 dine, quam pr.-scipuashaecfibi partes cognitio vendicct, quoti- 

 diana expcrientia teftis eft. llla fiquidem docct , pulfis animi 

 moleftiis , grauifrimos a corpore motbos abfi:edcre. Calenas 

 lib.de liido parii^Jph^ri gloriatnr,Ce quotannis afgros non pau- 

 cos fanare (blitum non alio pharmaco , quam motibus aniitii 

 ad quietemreuocatis. Itaque Pathologia noftrafacit ad aniini 

 & corporis fanitatcm. 



III. j^jfeEliM funt mottu animalis , ah appetentefa- Qi"^ iint 

 cultate,infeipsa,ex appeiitu honi & auerfationc ^"'""^^ 

 mali,excitati ad alicjuid perfei^uendum 

 vel amoliendum. 



.Sunr qui affe^ftus icfcrunt ad categoriam qualitatis, quod 

 Ariftoteles in tertia fpecie qualitatis memineric v« vx/ixi. Ve- 

 rumcraffuseft hic crror : quia philofophus intelligit qualita- 

 tem illam , quas cx paflione orittir, non durabilem, "fed euant- 

 fcentem , vtieft rubor ex verecundia , pallor ex inetu ortus. 

 Mensigitur Ariftotelis noafuic , affedlus incer qualitates nu- 



Kk 3 merarc: 



