Encyclop^dise Lib. X XXV. 



apud omnes kAc fentieiues conftet , effe motus, 

 ^cipuc pa/riuos. c\ua ae le PiccolomineM de m*- 



non eft peicutbatio , 



peiturbatio autemelt ea mcrlia commot 



Atfeflua 

 fedes. 



metate : ciim 



:reruX"leftmotus:vnusfacultat,s cognofcent,, . ab 

 obieao, fecundus f..cultatis appetent,s, a iua,c,o ; teit.ns tonus 

 iln , i f^cultatc aFpetence & .nfttumenfs. Piunus 

 eft «urafecundi. fecn.iaui tert.j. Pt.mus eft mag.s fp.tn 

 „Iis & minus pioptic a.ctur motus : fecundus magis corpo- 

 reus 'raa<rifquep.oprieclic,tur motus : tert,us lam pcn,tus pro- 

 prie motSs eft. H.c tert.us , quo fequimur vel v.tamus ob,e- 

 ^um noneft pertutbatio ,fed perturbationem fequ.tur. Mo- 

 tio quoque prima facultatis ab obiefto, nec non iua.c.um e.us 

 ^ - ' ' • fej oii^o & principium perturbacionis. 



mcflfacom,T,otio , conliJerata in fa- 

 iultateappetcite, vergentc ad obieftum cum quidam fp.ti- 

 tuumagitatione. Iftaporro media commotioad tnarefertur: 

 primo adobiec^^um.ineirecognito ; fecundo ad facultacemap- 

 petendi ; tertio ad corpus viuens.vel aliquam e,U5 partem. At- 

 que hxc tria ita fe habent . v t obieaum lolum moueat i vis ap- 

 peteus primo moueatur , mox moueat ; corpus tantum mouea- 

 iuf. Sicitaquepetturbatioexparceobieaieftlolumac^io, cx 

 patte facultatis appctcntis eft pnmo perpeflio , moxailio, cx 

 p>rtc cotporis tantCim perpcirio. Etfi ergo afFcaus eit motus 

 mixtus , icieft , adiuus & pairiuus : prxcipuctamen eft motus 

 partiuus, &proindcpairiopoc,iisd,citurqua,Tiaa,o: vnde & 

 Grxcis 7,«Sc,, a ^i^a, & Latinis pallio , atgntudo , & morbus 

 dicitur. Eftenim perpeir,o qu;cda,ii cu,n tacultatis appcceii- 

 tis ab obiec^o , tum viucntis vel partis eius. Maneat .taque h- 

 xuin , has affcaiones ex pair.one ariri , & clle partim aaus 

 facultatis appetentis , partim aftus leu afliones . & paffio- 

 nes animalis appetentis. C.ieterum affecftus lunc inotus in- 

 terni , qui confiftunt in ips.a facultate appccentc. Eter.im 

 obiedtum mouet fenfum. Senfus obicauin cognolcit vel 

 vt bonum , vel vt malum. Si vt bonum & lucundum , cxci- 

 tatut appetitus ; (i vt malum & iniucundum , exatatur 

 auerfatio. Appetitum & auetfatioucn fequitur vi)®- , af- 

 feBM, quo animal in cordc intetne mouetur & afficitiir . vnde 

 nonnunquam exoritur motus cxteruus in loco motiua.vcl pro- 

 fequendo vel fugiendo obie6tum.Atque hic eft vera & genuma 

 indolesaffedtuum : vt merito mirari fubeat , cur Scoici contra 

 coramunem fenfum & experientiam a?!i6c-tcuj ptobauerint. 

 Qjuid veroi an non affecftus dici poffunt opinionesJ.Minime ve- 

 ro. Nam opiniones in parte cogiiofcence . adeoque in cerebro, 

 affeftus in parte appetente , adcoque in corde fua,n habent fe- 

 dem. Itaque jperperam Stoici , tcfte Cicerone , affeiftus animi 

 definiebant elie opiniones : vnde aiebant , dolorem effe opinio- 

 nem mali prxfentis ; metum , opinioncn mali futUri & cxpe- 

 dati , Istitiam, opinionem boni praefei\tis; cupiditateiii,opinio- 

 netn, boni futuri. 



I V. Affe^m in cordefmm habent fedem. 



Affedus confiderantur latiffime , ftride , vel ftridtiffime 



LaCiffime affeilus etiam cadunt iu angelos & animam raciona- 



lem! Nam & illis & ifti reuera ineft amor.odium la;ticia, trifti- 



tia,&c. Dcum quod attinct , in illo non funt affciftus . fed ali- 



quid eminenlius , quo effefta affeduum cientur ab ipfo, & in 



jpfo. Srriai affcdus funt in animali , quatenus eft animal. Sm- 



Mi/fimi affeitusfuntin homine , quacenus eft homo. Hinc 



affedtus diuiduntur , quod fint intelleftiui vel fenfitiui, anima - 



les vel fpirituales , humani vel bcftiales. Hmc itaque facile eft 



iefpondere ad vexatiirimam illam qu.Tftionem, in quaparle 



(inims, excitenturajfeclui i Nimirum excitantur in parrc ratio- 



nali,& irrationali : quod ita patet. Appetitus alius eft naturalis, 



alius animalis.alius fpiritualis. ,^fpetitus natifalii eft ptopen- 



fio fine cognitione : /.nimalu ir (firitnnlu ex cognitione bo- 



ni & mali exfurgit i ille quidem ex cognitione fenfitiui , hic ex 



incclleaiua : vnde ille fenficiuus , hic rationalis dicitur. Affe- 



dtus , qui competunt animali, vt eft animal, funt ci tJ kXoy ai, 



feu in parte aniini inferiore, adeoque m appetitu fenfitiuo : qui 



vao competunt homini, vt eft homo , funt partim cu teJ" «*»'- 



^•M, id eft, in appctitu iuferiore.partim ci xJ /o>ix'/, feu in par- 



teanimi fuperiore, feu in voluntate , qui dicitur appctitus (u- 



pcnor. Hucpertinent illa l.s.Uj Ver^grini lib.d-cz. Nec inficior 



eafdcn ( fiffeilienes ) abappetiturationali interdum cieri , cui 



vis ineftappeticum infcriorem trahendi , qaalem in fubieiftain 



fphii-am iuperior exercet. Inde fit, vt homo pluribus & vehe- 



mentioribusinfeltctur percurbationibus.quam bellu.y. Et mox: 



Sunt ijjitur animi affeAiones in appetiiu inferiori , vt in pro- 



pria fede i ecR fupcriorcm quoque refpiciunc & afficiunt. Er r«?- 



ftu : Eft etiam inter animi facultates mira qu.cdam confenfio 



a natura . vt vna alcciius auxilio accurrat , vbi fenferint elfe 



opus i perinde ac inexercicu arte inftrudo fieri videmus. Poi^q 



appetitus inferioris facultas atque visdnplcx eft , concupifcens 



Sc irafcens.hanc euuot^ScTo Suu^ei^if; illain st!S^^i'!m<,& ro im- 



evfoili^^ appellant philolbphi. Vtraque ifta facuitas in cordc 



fedemhabet. Vnde !«/«« nofter c. ;. rette fcribit. <^od ad 



crg^imm , inter illas nullum ftatuo ditciimcn , fcj in corde 



vtramquc conftituo : ncc laiido Platoncm atque Galenum I. 4. 

 de dccrct. cam, qux conciipiii:it, in hepate loc.intes. Nain epat 

 eft fan<'uis craffior , coagulatus , adfcnticndum, ncduin ad ap- 

 petendum ineptus : omiiis vcro appeticio ell cum acla fcntien- 

 di. Pr.cterea hepar eft fcdes earuin facukacuni, qux quod non 

 funt apta: obedire racioni. vel eius impciaca cxcipcre , dicuntuc 

 irrationales , cuiufmodi funt alendi & augcndijircs : at appe- 

 .tendifacultaspurior , percipic dldlacarationis , & plcrumque 

 audit Sed & expcrientia iuuat , magiftra rerum : dum enim cu- 

 piditate aliqua vehenientius corripimur , corde nos fatigari 

 aducrtimus. Demuin loquendi vfusid ipfum luadec : dicimus 

 enlmex corde amare, velodilfe , nonexhepate.Omiies icaquc 

 affcdus incorde fedem habent. Nam etfi quidam affeittus in 

 jecorc , feu hepate, vt cupiditas : alij in Iplene , vt Ixtitia : alij in 

 felle, vtira: dominar, videntur : cnucstamen in cordc perfi- 

 ciuntur. Cor enim eft facultatis appctentis inftrumencuni, 

 quod animi affec^ibus potiirunuin commouetur, vt pacet iu 

 ira,la:citia,triftici.i, metu- Vnde noii obfcure patct, cor effe po- 

 tiffimum inftrumentum hatumaftcftionum animi. Etfi enim 

 omnesaffeitus incipiunt in jecorc , officina ill.t fangumis : ta- 

 nien in corde perficiuncur. ^^ow« /. 3 . Injiit. woralc.z . Qvod 

 attinet ad ceiebrum , illud non rede ftatuitur fedes atteauum. 

 Erli enim propter concuifum fpirituum aniinalium , non pror- 

 lus otiofum cft ccrcbrum : tainen proxima fcdes aftciftuum 

 efie non poteft , quia illi funt inocus ab appeiente facultatc , ia 

 ipsa cxcitati. Quare concludanuis hoc de fcde & conccptacu- 

 loaffeduum, & hominein totum dicamus fubieitum affe- 

 (fluum humanotum,animal,affe(ltuuiii lenficiuorum i cor , fc- 

 dem proximamfenfitiuorumi voluntatcm, tcdem proxiinam 

 intellc(5tiuorum. Hicobitcr obferua, in vulgari fermone appe- 

 ticum & affedum pro codeni fumi : qui tamen diffcruiit vt ge- 

 nus & fpccies. Vide lupra in Phyficis. 



V. Cuufi ejficiens ajfeU:tmm efi remota,velproxim^. 



Hicenimeftordo. i. Obieaum cftcaufxcfficiens isOKtem^- 

 xTiiti) , (eu irritatrix , a qua affccflus priniam ducit originem. 

 Nam obicifta moucnt feiifum , vt vulgo dicitur. 1. Obieiftuin 

 cognotcitur. 3. Obieiftum cognitum iudicatur fub rationebo- 

 nivel mali, iucundivel molefti. Intellige iudicium infciius & 

 fuperius fimul. 4. Bonum appctiturcum voliiptatc, malum re- 

 iiciturcum dolore : vtrumque cum phantafi.t: commotione. 

 j. Hinc oricuraffeiftus ; quo quod appetimus , perfequimur, 

 quod auerfamur & reiicimus , fugiinus. 6. Spiritus denique vi- 

 talcs incorde , &animales incerebro, excitantur: vnde totum 

 hominiscorpusaltcratur &,nucatur. Hinc icaquepatec, affe- 

 (flusin nobis confequiproximcaitum imaginaudi. Qyare fa- 

 ines&fitis inter affeitus animaenon computanturi quoniaiu 

 licet fames & fitis fint cupiditas feu appeticus : mencis tameii 

 cognitionem pt.ieucniunt , nec pollunt rationis imperio gubcr- 

 nari. Porro humorum & fpirituum temperies & interaperics 

 plurimumadiuinenti adferc ad affedtuum concitationem. Vi- 

 demus enim fanguineos elle hilarcs & Ixtos , propter fanguinis 

 & Ipirituum puritatem & luciditacem : cholcricos ad iram pio- 

 pcndere , propter fanguinis caliditacem & fpiiituuin tcnuita- 

 tem : phlegmaticoseffefegnes , & affedlibus miniis obnoxios, 

 propter fanguiius aquofi'tatem & fpirituum frigiditatein : dcni- 

 quemelancholicos ad trifticiam & inetum inclinare , propter 

 fanguinis crafficiem & fpiricuum impuritacem & obfcuritatcn. 

 Merito itaque tales corporis temperationes dicuntur affc£tuuni 

 inftrumenta quod affedus pcr illaseduntfuas operationes.Ete- 

 nim vt per affeiftus temperationes alias iiicitancur atqueexa- 

 cuuncur , alias comprimuntur & coercentur : ica vicillim per 

 temperationes affettus iuuantur& promouentur. Triftitia vt 

 facitfrigidgs& aridos , laetitia calidos & humidos : itavicillim 

 qiii frigldioris & ficcioris naturx funt, ad criftitiain.qui calidio- 

 r,s &rmmidioris, ad Ixcitiam func procliuiores. Conftat hinc, 

 quo tempeiatior corporisconftitucioeft,e6ineliores &nobilio- 

 res elle affedus. 



V I. Finis affeSiuum efi aElionhm alacritoi. 



Viuesl. ^.Ae animU eleganter ait : Quandoquidem animus 

 habitaturus erat in corpore , inditaeft aniinanci ab admirabili 

 arcifice Deo facultas ha'C affeduum , vt quibufdam veluti fti 

 mulis cxcitaretur animus , neiaccns penitusobrutufqueniole 

 corpo.is vcluti fegnisafinus torperet perpetuo , boiiifque fuis 

 indormifceret.&^ineoquodillivaldeexpedirct, cetlaret. Ita- 

 que variis tanquam calcarib. hinc inde fubinde e.Kcitacur : alias 

 autcm cohibecur frxno, ne ruat innoxia. Pulchic ctiam Me- 

 lanchthon in Et^ icis, Boni affe(ftus,?«j«i/, indici funt naturar.vt 

 fint virtutum calcaria, feu, vc Ariftoteles dixit.Suxilia. Et certc 

 ipfaqiiotidie expeiicntiahocconfirmat. Qgidquid enim fine 

 affedlu fic , fcgmtcr & cunjftanter fit i vt contra quod cum affi?- 

 (flu &ani ni concitatione, promte , alactiter, &expedite. Hinc 

 aninium hominis mari , mentem naui . affeiftiones ventisnoii 

 infulsc comparaueris , vt func vetba Ldif ttregrini d- l.c. 6. 

 Confcr p.i.ulo antc cum rcgulS i. 



V I. MateriA 



Caufa 

 iicienfi 

 feAuu 



