X 



Sedio XXXI. Pachologia. 



39t 



«media 



fiftuum 



;DCialia. 



V I. Aiateria ajfcElnHm cfi ?notiis\ forma, commotio 



<ma ex obieih pcr phantafiam mo/iftrati 



cognitiffiie. 



Motus cftaliquid indlffcrcns & communcrvt meiicoccii- 

 fcatur niaterialc. Commoclo, qiiatcnus oritur cxoblcdi (icr 

 phantaliam monlhacicotjnicionc,dcrcrmiuatiilum motum, 

 ac proindc rcdc dicicut cire formaie. 



VII- RemediitajfeEiHttrnfwit^iatttrnlia, moraita, & 

 fuperiiaturalia. 



HancPatholoffi.-c partcm accurate pctfequitur ^««rffftt- 

 nuil. l.diiteticipolyhijlorici c 1 vbiprimodcmonfirac ctlinicos 

 pliilofopliosgiauillimehallucmatos cile.qu.indo fibi & aliis 

 pctfuadcrcconati lunt , homincm eo conllanti.x pctuenire 

 po(Ie,vt nullis moucatur afFcdibus. H.cc llquidcm conilan- 

 cia illorum cft mcra pcrtinacia. Ita']uc oportct confugeic ad 

 Chiiltianam phiiofophlam.i.c.ad S. litcias, iifquc iungamus 

 Jumcn naturx.Ncquc enim ea explodcnda funt.qux gentiles 

 f hilolophi dcpertuibationlbus aiilmi,caiumque rcmediisac 

 nicdclis acculcrunt prsuia naturs luce Qucmadmodum cr- 

 go morborum corporaliumcuratlo potlllimum In vcracau- 

 larum,aquibus pcndcnt, coj^nicionc, pofita c(l:fic vt moibls 

 ipiritualibus,h.c.aniini afFcLlibus.ffccurratur, probe eorum 

 caufac nobls cognits ac perfpcftx cffc dcbcnt. Prxtcrca cum 

 caufae ajj;ritudinum, corporaiiuni.vt plutimum in duas claf- 

 fcsdilhibuantur, vt alia: Interni fint , aIia:cxternoE:(ic nobis 

 affeflionum animi caufx diuidcndo; (unt in intetnas & cx- 

 ternas. Ad cxtern«s rcfcruutut probrum,lnopia,honorum ac 

 bonorum iaduta, inimicltiaE , iniuris, & id genus alia , quoe 

 niultas molc(Has,moeroics,indignationeS|iras, in anlmo no- 

 ftroconcitaic valent ac folcnt. Intcrns caufsduorum (unt 

 gcnerum:all2 corpore:E,qus prlmo loco corporl occurrunt, 

 cuiulmodi funt dolotcs, infinitique allj defcftus, quicorpus 

 difcruciant , quibus kcctk <njj.7!tt.Stta.i ac aiftilTimam viriui- 

 cjucconiunftioncm animapatitur & tantiim non diuexatur: 

 aliae fpiritualcs funt, puta corruptio & propcnlio natura: 

 noftrs ad malum,animxquclncon(lantia & mobilltas.Que- 

 wadmodum igitur mcdici, vc prjefcns auxilium morbis cor- 

 poteis cxhibcant , eorum caufas callcrcdebcnt , quibusex 

 atte fublatis , alfcdus etiam ipfos , h c. morbos cxtlnguant: 

 fie & aegritudines fplritus fublatis caulis profligariconicnta- 

 ncura c(t. Qui quidem caufa: etiam , non alitcr acquc cor- 

 poralium.diuidi poflunt in piimitiuas, antccedcntcs,& con- 

 iundas. Primitiux , qua: Grscis dicuntur ^©xa&gx^xa/, 

 fuHt cxtctnac , dc quibus dixlmus , & nuncupantur culdcu- 

 tcs : qulbus idcirco , quod oculis fubiiclaiicur , faclllus ac 

 promptiis temcdiumadfcrri potelt , quam antcccdcntibus 

 & coniunctis , qus vtrsque funt Intcrns, & poficae funt par- 

 tim inprauis humorlbus, vlrulentls flatibns , & grauibus 

 inorbis in corporc gcnitis, paitim in animl mobilltate ac 

 inconftantia. Potro , vc prophyladica pars mcdiclnjE , (eu 

 pra:feruatiix , propricad euacuationcm , reuulfionem , de- 

 riuationcm antccedentis caufx pertlnct : thcrapeutica vero, 

 fcucutattix, ad conlunflam , hoc cft , morbi curacioncm: 

 fimili &eadem methodo, caufsmorbi , autmoibi Ipfi, qui 

 animum pcrturbant ac torqucnt, ptopuKandi funt. PriEci- 

 puuinautemquoddcfideratur rcmedlum ,prim6 caufx con- 

 iunflsE dcbecut , hoc cff , ipfi animi morbo : qui , nifi cor- 

 poviauxilia, fiuc intrinfcciis fiuc extrlufccus adhibeantur, 

 fueari aut tollinon poteft. Primo igitur loco, corpus fuls 

 irnpedimentis , qulbus animum fatigat , libcrandum efl : id- 

 quc duplici illaTia falutaiibusreincdn> intro alTumptis , & 

 «opicls cxtrinfccus admotis. Principio itaque adhibeantur 

 icmedia naiuralia , id cfl , tcmperamcntum corporis explo- 

 recur , & quoad eiusficri poceft, iuuctui, rciflificctur. D«/»- 

 de adiiciantur remedia nacuralia , id eft , cohorcationcs, col- 

 loquia , rationcs , excmpla , elegantcs ac viua: vircutis & vi- 

 tiipliSurac, effiglcs , ac defcrlpclorcs, oculls aEgrotaniiurti 

 & petturbatotum fnbinde fublicianiut. Venicjue cx vcrbo 

 Deiaccerfantur rcmedlafupctnaturaiia. In eo iiquidemccr- 

 tKTimam & copiofifTimam rccreationum fyluam fpiritus fu- 

 pra modumciiam cxagitati & diuexati nancifcuntur. Arquc 

 bxc remcdia generalla dicuntut, tanquam vniucrfalcs me- 

 dicinx , »d omne morborum fpiritualium gcnus aptae & 

 habilcs: in quibus excclllt dcuota ptccatio , & Chrifti Scr- 

 uatoris imitatio. Omnibus hlfce rcmcdiis accidit , quod 

 alia funt prophylaftica, feu ptafcruatiua , alia thcrapeuti- 

 ca, feu cuiatlua. Hxc autem i:c acclpl oportet, ne quis cum 

 Stoicls hominem cxuat omnibus motibus.Si cnim illisptov- 

 fus cflct deftituius homo , vclut immobills iacctet, tan- 

 quam nauis omni vcnto carcns , ncc quoquam dirlgerctur. 

 Vt ergo atfedioncs anlmi curcntur , non cft iis proifus 

 (pollandus homo , fcd pcrucrfa; duntaxat funt tolleiidx, 

 vt intcgtx & (an.-£ vigcant : qucmadmodnm boni folcnt 

 Hiedici faccie , qui noii omnes cx corpore humorcsdctut- 



barcfolcnt, fed vitiofos & impuros cxtitpant. Sicquoquc 

 pcriti hortulani ("olcnt hcrbasnoxias & inutilcs cucllcrc, re- 

 ll(5lls falutaiibus & vtllibus. Qyaptopter vcde docuerunt 

 Pctipatctici , immodcraras afFcdtioncs corrl^i oportere:at 

 vbirationi deferuiunt , vtihcer rcclncri i omiiinc) vero ftii- 

 piius conuclli , ncc pollc , ncc expedirc. Sancquotidiana 

 expericntia docct , mortalium fundlloncs affcdibus valdc 

 iuuavi & promouerl. Qys: enim dclibcrauimus , excltato 

 appctltufacilius , maiotiqucconatu cxcquimur. Vndc Ho- 

 mctas: 



VirtHti immittefurorem. Et Virgilius. 

 Acrior ad pugnam redit, ^ vimfufcitat ira. 

 Peripatetici irain coccm forcltudinis dixcrc vt (cribit Ci- 

 ccvo. Luculcntcr Pliitarchtts libr. de virtnte morum ait, fi hx 

 afFcflioiics tollantut cxaniino, rationcm in multis fegncm 

 futuram j perindcac nautam a vcnto , vel aurlgam i vchi- 

 culo dcltirutum : vtquc in corporibus mcdlcina non qux- 

 rit intcrnecioncm caloris , vcl frigorls , fcd moderarioncm, 

 ira non clFe labotandum vt auimi afFccSiones intereant , led 

 pacaix , atque rationi fubadx in harmoni.i quadam pcrfi- 

 (fant. Hls adfie , afFcdtus cHc materiam virtutls morum , vti 

 humldum exiftit pabulum ignis , quo abiumpto ille extin- 

 guituf. Dcmum appetituiidatus elt homini , vtobcdlat ra- 

 tioni. Virtus autem petficit, non dcftruir opcra naturx:qua- 

 re ncc lidorcs hoicc rationis e medio tollct , fcd corrigct. 

 vbi fado opuscft, rcddctque^imperio dominiplanc fubic* 

 "ftos. Saplensigitur abfque vlla immlnutloneciiftimatiouis 

 dolet , Ixtatur , timet, fperat , irafcituv : modo hxc faciac 

 adprxfcrlptum rationis. icd hic accrrime difputatur , vtra 

 via fit rcdlor , Ariifotclifnc an Thomx Aquiiiptis : quorum 

 illciubet vltia &prauasafFcdiones opprimcre illico , vt ma- 

 gnis itlneribus contendcre ad cxttema , iis oppofita , vt inc- 

 dlaconfcquamuv : hic vcro prxcipit , vt a vitio paulatim re- 

 cedamus, & In dics minus pcccemus. Vbi placcc dcclfio P<;- 

 regrini cap. 4. viamThomx planiorem cfle , (ed longiorcni 

 ad virrutcra , & qux fovtc carcat cxitu : Atiftocclis veio ve- 

 gulam breuiorcmatquc firmiorcm elle , at noiinifi magnis 

 vivibus incundam.quodetiamclcganclllimo fimill Chryfofto- 

 mtu docuit in oratioae de virtute. Vt igncm , inquit, fi vche- 

 mcntiusaggreirus fuctis , cxcingues ; fin modice inuadas, 

 vreris : fic viciis coerccndis fi paulacim concris , corum vi 

 abripicre i fin totisvifibus oppugncs, quamfacillimefrcge- 

 ris. Quo pertinet & illa fimiliiudo. Slcut qui ligna diflorta 

 dirigunt,non fatis habent ea flexifle ad ftatum , in quo coii« 

 fiftcrc volunt, fed adhuc vltranituntut in partcm aduerfam, 

 quo fpatium nadla fccufrcndi,in mcdlo commodius illa fub- 

 sidant : fic animiis animi cupiditacibus quam longifliincnos 

 abduci oportet, vt nitcnte in oppofituin natura, medium tc- 

 ncamus.Sed & militari idipfum excmplo confirmatur Spar- 

 tani minutis prxliis infeflando Thcbaiios, eos de ignauis 

 feccre bellatores : nec ante aduerterunt crrorcm , quam in- 

 figiii ab lisacceptaclade, taniiim non libertatem & patri.Tm 

 amifcruni. facius fuKFct ab initio imbelles omni conatu op- 

 primerc , quod Spartani , Grxcoruiti pugnacillimi , facile 

 obtinuiffent.Ita cum vitiis,atqucprauis aft'c(fllonlbus agen- 

 dura : opprimcndailllco , nc, dato Ipatio advircs vcfumen- 

 das , nos opprimanr. Itcr iuftituendum ad exttcma , qux 

 vitils opponuntura mcdlo virtutls quamlongiliimc pofitis. 

 Scd concludamus hoc de remediis affeduum infigiii fcntcn- 

 tla SUiercetani liir. I .diit. cap.^. Prlmum & vnlucrlale reme- 

 diuiii, quod in afFcdionibus anlmi prxfcrendum, & prxfcri- 

 bendum eft,auxilium clt diuinum, a Deo,canquam fuprcmo 

 mcdico, cxorandum. Inter particularia rcmedia excellit not- 

 ma viuendi. 



VIII. Commmes differentiit, ajfeEltmm valde HIh- 

 firant PathoLogiamfpecialcrn. 



Frincipio afFcdlus funt moderati , quieum vit tuce polfunc 

 coniungi, vel iam funt coniun(fti:aut immodetati, qui ratio- 

 nis impciio reluclantur. Veinde funt ordinati vel inotdi- 

 natii vtfique vcl phyfice, vcl ethice, vel vtfoque modo.Du- 

 plex cnimiispoteft ineire ordo,natari &virtutis. Tenio:x(- 

 feftus funt incenfulti, vcl confulti:fcu,ptimi, vcl fecundarii, 

 AfFc(ftus inconfulti funt , qui rationcm prxcurrunt , &finc 

 airenfioue fiunt:confulti qui adhibito rationisiudlcio, fiunc 

 cum aircnfionc. Quod attinet ad cfFcdlus inconfultos , Cca 

 primosmotus, illi non funtinnoftta poceltatc, quatcnirs 

 tationcm antcucitunc. Hadenus tamen in nortta potefta- 

 tcfunt, quatenus mote, difciplina, educationc, difponi& 

 airucfcctcpolFumus , vtnon magis quam dccecmoueamur. 

 Itaquealiquo modo func in noftra poteftate , P/cfo/. de mat. 

 virtutiim cap. 50.g««r/o «fFe(ftus funt momentaiiei, vcl du- 

 rabiles & permanenies. Illi cito pctcunt , &funtquafi in 

 tfanfitu , as ci Tnt^iStf. hi femel indu(fti xgfc ac difficultet 

 cxpelluntut. SUiinto funt lcnes , vel vchcmentes. Illi ota- 

 toribusdicuntur >i^/) ; hi ^«('»1. Se.vco (unt naturalcs,, vel mo- 

 lales. AfFeiSus naturalcs eprincipiis naturx cmergunt.vc 



K. k 4 ia 



Genera. 

 lesdiui- 

 li( nes af. 

 fcituum. 



