391 Encyclop^die^ Lib. XXXV. 



in biutis videie eft. Et hi funt nntuialiter boni : fed itiotali- 

 ter indifFerentes , fiue iieutri. AfFedus morales foli liomi- 

 iii infunt per habitum prxiedliuum, ex cura & informatio- 

 nc. De naturalibus }irxcip;t liiyfica , quod prouianciit cx 

 potentii naturaii , nulla anteccdente infticutionc : Je morali- 

 bus tra(f}at ftliica. Sunt enjm afFeftus moialcsboni vcl ma- 

 li. Illi rcdx raticnis pta;fcriptum fequuntnt& intra illud fe- 

 fe continent : hi extrauagantur. Id crj^o operam dare opor- 

 tctiu regendis affcflibus , vt jo >i>^^n>y» , idcfl: , tatio, rcgu- 

 Jis cthicis & theologicis probc fit infttudla , fuoquc impcrio 

 pohticO in afFcflus kgicimc vtatur i quod ciim fit , .ifi-cdus in- 

 de cxiftcnt laudabilcs , & impetiani Siinnili^i in locomoti- 

 uam , feu roembra externa , niiuorc ciim difficultatc cxcrcc- 

 bitur. Kic antem meniinifTe oportet , afFedus efli: bonos & 

 malos non tantuni cx rcgnnine fcd ctiam cx obicdto , vnde 

 fpccificationcai funuint. Septimh afFcflus funt fcnfitiui vcl in- 

 tcllediui. lllos habct homo cum brutis communcs , in parte 

 animx irrationali : hos habcfproprios , in partcanimx mtel- 

 lefliua. Oi:7^iio affciffus funt fimpliccs , vcl mi.xti. Simpliccs 

 funt , qui alium libi admixtum non habcnt : mixci , feu com- 

 pofiti cx pluribus conflanr. Nono afFcdus funt obicdi pr.v- 

 ientis , vel fututi. Decimo & vltimo afFcftus lunc temporis 

 flmplicis, id efl , pra-fentis vel futuii : aut coniundli,id cit.prae- 

 feutis&futuri. 



Das qus- I ^_ BiMftint qualhates affeBnum, volHftas & dolor. 



Ex hisduabusqualitatib.isoriturdiuifioillagcncialis, qucid 

 afFedus eftapprobationis vel improbationis. JffeBns afpr.ba- 

 tioniicd, quicietur& conliftit cum volupiacc propter obie- 

 (flumgratuin. ylffecltis iiyiprobationts cll, qui cictur & confirtit 

 cum doloie ptopter obiciifum ingrjtum. Voluptas itaque & 

 doior non funt paiticnlares afFeiFus , (cd ipforum qualirates, 

 hocmodo. Volnptas effqualitas afFcftils apptobationis , orta 

 cx perceptioiie lei lucuudx & gratae , cordifqne dilatationc. 



CPrxCeatis -.Lititia. 

 f Simplicis ■{ 

 fAppiobationisiy LFuturi : Spes. 



temporis > 



V. Coniandi : j^mor. 



Dolor eft qualitas afFciffus improbationis , oitacx pcrccptionc 

 rei moleftx & ingrat.r, cordilquc compreflione. Et ita quidcm 

 generatim harc duo vocabula fumuntur. Vulgo tamen Ipccia- 

 tim videas accipi : vt voluptas & gaudium,tnllitia & dolor con- 

 fundantur. 



X. l^ridecim funt ajfeBtts primarij , ad qttos relit^ui ^"/n'"» 



commode pojfunt reduci. 



Pla!oi» T/;^i«/f?()ait,innuiner3s elFe alFcftioncs animi , no- 

 mine carentcs. ylr/fioteles i.Ethic. vndccim recenfet , fiue de- 

 cem, iiixta varias lcdtiones : at pluies clFe enuincratis, palam 

 piolitccur. liiem in i.tie arte dicendi vilus eft trcdccim confli- 

 tuilFe. Galenu^s lib.de citrantiti animi morbis ex communi fen- 

 tcntii lcxellcfcribit.quibustenlu pioprio duas addit.vehemcn- 

 tcni Icilicet amorem atqucodium. Thomtti p.i.qu£fi.ii;.art.i\.. 

 vndecim ponit; fcx in concupifccncefacultate, quinque in iraf. 

 cenie. Boetiits i .de confolat. fhilof.metro vltimo quatuor recen- 

 fet his vcrficulis: 



Gaudia pclle, 

 pclle fimorem, . 

 SpL-m/jue fugato, 

 Nec dolor adlit. 

 Atquc hxc fententia Stoicorum , Academicorum , La- 

 dantij , NylFeni , Auguflini , Profpcri , Hicionymi , &Da- 

 inafceni. Sunt,au\ duos tantiim conlFituunt .dclcftationeai & 

 triftitiain. Nemcfitu ad quinque reducit. fracolioritti lib. de 

 fympath. dcccm , (eu vndeciii; , facit : fcd a Thoma in pleiif- 

 que iccedit. Cardanus i^.defubtilit. vigiuti cnumerat. toti- 

 dcm fcre Ludouicns Viues. jilij tradunt , odo elFe afFedus, 

 quacuor in appetitu concupifccndi , vt funt dclidcrium & fn- 

 ga , dclcftatio & trjilitia , & totidem in appctitu irafccndi, vc 

 funt fpcs !k dcfperatio,timor& audacia. Henricui Gutberleth 

 in fiia falhologia , elcgantei & mcthodice ccnilcripta, vndeciin 

 reccnfetj hoc ordinc : , , 



difti 

 afFcauu. 



AfFeiftus 

 e/l < 



Improbatio 

 L nis : ilque ( 



fNoftro : Trifiitia. 

 CPrifcntij&quidem ; 

 "■Simplcx, ia I inflatu > fM^ilo : Mifericordia, 



obiedo <( LAlicno«( 



j LBono : Inuidia. 



iMi 



Lfututo : Metm. 



Clra. 



f Diuer(is< 



I i. Odium. 



V.Oppofitis-^ 



rzih^. 



L K7n^&t^iKC6iiioC. 



In tanta didcnticntium varietate adueitendum eft , non fb- 

 liim fcriptoics iftos difientire dc numero afFefluum , fcd etiam 

 quod alij alios cnumerant i & quem vnus pra:cipuurnfFatuit, 

 alius loco exturbat & dciicit Quo; diueifiras inde proculdubio 

 cft orta , quodafFctfluum alij fimplices exiftunt, alii compoliti: 

 & cuin onine quod componitur , fit in iis , ex quibus coalef 

 cit i his quidcm placiiit compofita feiungcre ab clcmcntis , ex 

 quibus conftituuntur ; illis veio coniunncre & vnuiti facere. 

 Huc accedit vocum ambiguita? , quibus vtimur & abutimur, 

 vt ff pe dc nominc ccrtetur , crim dc rc conucniat. Nos vero 

 cum Thoma , Azorio, & percgrino vndccim afFedus primarios 

 & limpliccs numerainus , c quibus amor ^ odiiim , defiderium 

 &("£'* feu auerfatio ,gaudium feu deleliatio ^ triHilia, funt 

 lu tacultatc conciipilcenti.xij^^ ^ deJ^eratio,tti?ior cy audacia, 

 nenique ira, funt iu facultate irafcente. Pcrtincnt huc vetfus illi 

 niemoriales : 



Hic Amat, hic edit : Defiderat, sutFiigit ille : 

 Gaudet, Tri/latur : spes, txjpes : hic Ttmet, .^udet, 

 Iraium liunc vidcas. Varia cft afFcclio nempc. 

 uw?"" 'j.'"''''' '\obis probatur hanc ob caufam. Primo rcs 

 obieaa , fi bona fit , ftatini cxcitat in nobis fui Amorem , quo 

 res , vt bona & giata fcr fc appeticui placct ac libct. Secundo 

 cx hoc , quodres obicaa , vt bona placct, ad eam,fi abfens fit, 

 Vifderio , fcu cupufiiate, moueaiur. Tertio ex hoc, quod cfl 

 boua . concupita, obtcnta , dcleftationem , (cu Gaudium parit. 

 Contrarij his ttibus afFeaibus funt Odtum . Fiifra , Triifitia. 

 Potro h rcs obieaa bona quidcm, fcd mai;na , ditficiHs , & ar- 

 dua fit, & futuva,& qu,? polfic olnincn.cicitat in nohhSpem: 

 Ii mala, futura. & cxpertata, incutit Timorem i Ci vcro prxfens 

 lur, & eain a nobis coiuinur expellere, 



/ir,contra eainindj^namu 



& giguitur in nobis Ira. Spei autem & timoti opponuntut 

 Dejperatio ^ /ludacia. Ac ita vndecim afFcdioncs animi 

 colligunturordinc naturalifFimo , vt eft apud A^rium lib.i,. 

 Inftit.miral.cap. 5. Hac de re fic philolophatur Veregrinu.s c. f, 

 Amorfonscft afFcaionum, qusrefpiciuut bonum : odium eas 

 fundit, quae occupantut ciica malum : amor propenfionem re- 

 fcit corporis ad locum : defiderium imitatur mctum ad locum: 

 dclccrfatio quietem in loco : odium fimile eftauerfioni corpoiis 

 a loco fibi miniis conueniente : fuga comparatur conatui ciuf^ 

 dem corporis ab eo loco reccdcntis : triftitia refeit dctentio- 

 ncm a vi ineodcin loco. Qnare alFediones concupifcentis fa- 

 cultatis partim quietem inntantur , partim motum.^Sed qua: 

 funt iralccntis , omncs ad motum refcruntur. Speflant eniin 

 bonum.vel malum aiduum, longc pofitum . in quo nonpoteft 

 appctitus conquiefceie. Amat quis,&, fi quod amat.abeft.iie/?- 

 derat^^im adert,^a«rfe/,fruicurquei fidifficultas intcrcedit, Spe- 

 rataudetque. Ruifum odit quis nialum i id fi abfcns ed.fugit; 

 fin pixicns.dolet ; f\ fupetatu arduuin intclligif, time!',&: quaii- 

 doque diffidit. dejperatio cnim fequitur timorcm veheirentem. 

 Si qu.r vcro boni profccutioncm.vcl contrarij fiigam moleftiiis 

 impcdiunt , confuigit ira , quandoqueante fpcm , cxtcraique 

 irafccntis motiones. His adiungo alias minus pra:cipuas , vcl 

 qurd limpliccs non funt , vel qucd parum diftant a prsEdidlis: 

 vcrccundiain fcilicet , impudcntiam i azmulationem , contem- 

 ptiim dign.tatis : mifericordiam , indignationem : inuidcntiam, 

 peiueifam lactitiam. Ncque vcio atFediones omnes nu.meran- 

 das (iilcepimus , quod minus mult i; funt. Fhilo lib.de facrific. 

 c.is comparauit pccudibus i quid li cxammi apuni fimilcs fece- 

 lim ; plures ccrte funt, quam communitcr fcruntur i nec appa- 

 reiit , quod careant nomine , & ad vicinas referapturi nunc 



vere 



