394 



EncyclopsEdia; Lib XXXV. 



^r-rr^rMraotum mcntis ; quemaniori quoque diiiino Dioiiy- 



Exop3?rrnbuit,quafi^ 



f >Ecfta^m(iquiturltupoi,&amantisimbKilliuas,itemque 



r r pallor, macies, laclitYmir.oculorum tumot, & uiflatio 

 lEunl Cor flquidem Sc cerebrum conftringuntur & a.latan- 

 lai vaneob copiam (Irnguinis , &fpirituum alterationcm mul- 

 tipliccm Hinc etiam eft, quici ad pr.cfentiam, vcbd lecorda- 



tioncm lei amatx commouetarr 



gi • lcC- 

 acirj. 



ulfus venarum fiue arteria- 



res extacitQtnogarruiumeracit.cx gaiimu i,i^,Lu.i.u..., -.^.- 

 cordc induftrium , ex afpero mitcm & fuauem. Docec quoque 

 muficcn. Sed lianc de amoris cfledibus traaationem cleganti 

 Caroli Borromxi diflo concludamus : Amore pcrfici fuiidio- 

 ncs humanas.quxenim ab amoie prodeunt.quam accuranlli- 

 me oeiUtmJO.Remedia amorufunt cinferuxtiua.vel citratma. 

 llla^concernunt amorem licitum , diumum , puuim , landum: 

 hac . impurum & Vencieum. Rcmedia igitiir conferna^iua. 

 funt,p:eCatio,rei amabilis imaginatio & contemp!atio,conuer- 

 fatio cum hominibus Dei & vututis am3ntibus,& fimilia hifce. 

 ■B.emedi)i curatiiiaCmn viucndi ratio perparca& fobria . arc^a 

 abftineiitia,curx honorum cupiditas.negotia, labores.calami 

 tates.eceftas. Craces tria adfcrt amoiis rcmedia , /.viO»,;tf ««», 

 figq o°,famem- temtUi.laqHenm. Sed dignum eft hoc Cymca 

 immanicateremediam.quia tamctli fames &longadies prolunt 

 netlendo amori.tamen a laquco abftinendum eflTe natura docct, 

 & humauw diuiniqu!^ leges prxcipiunt.Et veio prstcr laqueum 

 alia funt remedia : putaYarpc animo voluere,fi quid viti| m le 

 ■ amata eft,& damna.qux ex amore tuipi oriuntur. i'roponenda 

 jtaque fant amentibus iftis amaiitihus honor, turpitudo, infr- 

 mia,dedccus,morbi,&mors animae.qua: cx tam forndo atf.ftu 

 nafcuntur Medici emilTionem (anguinisatque defcecationeni 

 ad idem cenfenc non inutilem : quod ea minuatur calor. Vbi 

 mcmineris, amorera eiTenatunc calidx,humid.E.aerex,fangui- 

 ne.E. Ec hinceft.vtamorem i),qui funt calidi.facileconcipiant. 

 Tum etiam loco, tempore, & aliis calidis facile amor excitatur. 

 Sed plerique calidorum leuibus de caufis amorcm dcponunt; 

 partim.quia facile ofFcndi folcnt ; partini,quia fubeunt afllclus 

 alij velut (pini", qui aniorem prxfocent.vt ira inuidia,arrogan- 

 tia; paitim, quodfacile tranfcuntad alios amores , qui prioics 

 cxcutiunt. QjJod fi fanguis fit cenuis, & ("piritus rari,exringui- 

 tur amor , veluti leui motu flamma in leui mateni concepta. 

 Sin vero fit matcria denfior, & firmior, ncc facile mutationibus 

 cedens.tum amor validifllmedominatur femcl accenlus. minus 

 o(Fendunturtemperati & (anguinei, amorem diutius &fidelius 

 conferuanc. (^riores funcveluti (lupx.hi vero ficuti ligna. im- 

 petusquidcm in illis maiorcft, in hispetfeucrantia Fiigidilcn- 

 tiiis amant & f.-gniiis.Sedincis fi femel amor inualuerit,amant 

 firmius &conftintius. Itaqueamor maxime innafcitur tcmpe- 

 ramentis.qux calote & humoreabundanc.humidum enim facile 

 concipit exteinas iiipreiriones ; calidum veio fouct amorem. 

 quod fi calido admixtum fitaliquid ficcitatis , cupiditates exi- 

 fVunt acutx & vehementcs, quas celertime vellcnt explcti , nec 

 rctinenc valde diu. Fria.idioris veio natur.r . ac triftioris ingcnij 

 homines tatde amorem admittunt , fed pcrfeuerant magis , ob 

 cralTitiem acque pigritiamfanguinis,& admixtioneni atr.r: bilis, 

 flux difficiliils recipit, fed firmius recinet. quidquid imprimirur; 

 •vt aruilla non adco tenuis.vcl liquida. Porro amor potillimimi 

 hauritur oculis. fed & aures aliquando func canti operis admi- 

 niftc . concadus quoquc idipfum prxftac , vbi phantafia pul- 

 chraro rei contaiSx formam clfingit. Amor pr.ttcrca fpiritibus 

 adminiltris iiignitut. Itaqueharum portauim,& rcruni cufto- 

 diadiligens nobis crit commeiidata. i ■■.Amarefriflantiiuefl, 

 auam amari. Amantis enim ftatus eft cellior : quia amare eft 

 adus charitatis prxftantilhm f pvoculdubio virtutis:tum etiain 

 quia imareeft aiftio.aman.pallio. \z.Chariim ejfe latitts patet, 

 auam amari.^on cnim quxcunqnechaianobis funt,continu6 

 amamus; etfiqux amamus nccelTarin etiam chara habcmus. 

 Sic res inanimas habeni rs charas, vt vinum, pecuniam : bruta 

 quoque potiuschara nobis (unt , vt cqui nobilcs, catuli feltiui, 

 qaain amata. Nam amor proprie ac pcrtede ad ea tanciun clfe 

 dicitur , cju.r ratione pollent. eft enim amor appetitusconiun- 

 ftionis at que conuiftus. Late tamen amor etiam cft erga biu- 

 ta & inanima quanquam nonnulli etiam aidcntiflimo amoie 

 fcEda animalia pro(equuntur. 



X 1 1. Dejiderij cMfe , fpecies , ejfefim , & remedia 

 Jtc habent. 



1. Defiderium ef} motuf . /(y cxtenpo animierga bonttm ab- 

 fens.qnod uti conucntens fu^rit pcrctptiim. Diciruralio nomi- 

 ne votum optaticconcupifcencia appctai», cupidita-';,& libido: 

 cx quibus votum '.-It dcfiderium habcndi bonuni .a Dco , cnm 

 pollicitationc :iliquid pra.-ftandi : optatio eft defiderium boni 

 mzmxy.cupidi'»^ cft defid.-iium veh.-mennus, & (me modo: 

 lihiio ferc e .. dclrlcimm rci niilx : concupifca.tia, appetit:o & 

 iH)>iliias funt primo vocabuia gcneris , onmcs alTcctioncs 

 com 'ucKntis.tum illius anim < p.'utis,qnx irafccr.t. opponitur, 

 f olhcmo fpeciei iftius , dc qua a^imus. Gtxcis appcUattit 



imlvfiU t^m'^. Q_Hodattinet ad voccm WiWo, quamuisin 

 deteriorem partcm frcqucntiiis capi folcat, ex Ciccronc tamcn, 

 Auguftino,& aliis fctiptoribus nouiinus,aliquaiido efle gcnccale 

 nomen omnis cupiditatis. Iia enim dicitur libido vlcifccndi: 

 auaritia,libido habcndi pcciiniam : peruicaci.i.libido quomodo- 

 cunque vincciidi : laclancia, libido gloriandi i.Species Ucfider^ 

 funt ntulti fro varictate rerum inquas illudfertitr. Sic am- 

 bitio cftcupiditas rerum magnarum, vchonoium^impcrijjdo- 

 minatus,potentix,dignitatum. Siiperbia cft cupiditas proprix 

 cxcellentis & eminencix, cum dclpcLlione aliorum. lacfantia 

 eft cupiditas glorix , ex qua Hafcitut vt quis inimodicc fcfe 

 efFeiar. ^«iin//^ eftcupiditaspccunix, lucri , &d;uitiarum. 

 Arrogantia cft cupiditas, qua alFei£tamus,qux non debcrcmus, 

 ex qu;i fit.vt plus .rquo nobis tribuamus- Pertmacta eft cupi- 

 ditas vincendi in re, de quacft contentio. Accipitui tamcn ali- 

 quando , & in bonain pattcin , pro conftantia & finnitate. fic 

 dicicur vitcus pcrtinax , labor, ftudium pertinax,id eft,conftans 

 & fiimum. Peruicacia eft cupiditas quomodocnnque vinccn- 

 di. froteruia cft cupiditas quemuis laccflcndi. Frocacitas eft 

 cupiditas laceflens & prouocanj ad libidinofa. Petiilantia eii 

 cupiditas cum lafciuia immodica ad quoduis vitium. Curiofi- 

 tas c(t cupiditas (cicndi qux ad nos nihil attincnt : itcm fcicndi 

 lapfus & erraca aliorum. Sunt,inquic 'uguflintu lib.ij^.de ci- 

 uit. Dei cap.if. ir.ultx varixque libidines , quarum nonnullx 

 habcnt etiani vocabula propua, q.ixdam vcro non habenr. 

 Quis cninif:(cileducrit,qnid vocetur libido dominandi; j.De- 

 Jiderium ex euentu,iibillorurn, qutbm inh/trct, varietate,con» 

 trahtt diuerfitatem. luucnes flagrant cujyditatibus vehemcii- 

 tibus,ob calorcm xtatisi& quiacaient vfu rerum , facile multa 

 magnai]ue vtiobtentu facilia,concupifcunt. Quiabundant (an- 

 guinc.atque bili,acutas patiuntur cupiditates , omnemquc mo- 

 tam odcrunt. Sed omnes inconftantia laborant ob fangiiinis 

 mobilitacem. frigidi &ficci,ade6quc fencs,advolupcaccmqui- 

 dcm cardiiis moucntur ; fcd in eius appctitione pcrtinaciiis iii- 

 h.vrcnt. Timidi &intticulofi laborantmnumeriscupiditanbus 

 reium vtilium ad vitx fuftentationem. ^.Caufa dejtderij eft 

 bonum abfefis,conceptu>n vti conueniens. Eftitaquedcliderium 

 eftcdns quidam amoris , quo bonum futurum & expeclatum 

 nobis vel aliis optamus & cupimus. ^.Fffentis amoris funt 

 iidem, qtii amoris in rem abfentem conceptt : tum etiam tnole- 

 J/ia ; ^,Ji vehementiiis ejjerbt4erit, dolor, dum voto frusTmtur. 

 6 . Dejiderium efl limitatum,vcl illimitatum jy interminalum. 

 lllud cellat , vbi quod defidetatur pr.ifto eft : hoc perfeuerat, & 

 »t]uand6que augctur vtdcfideria ftulta &infana. j.Admorbum 

 defidertj Janntidum omnta ea conferunt , qu£ toUendo amori 

 conducunt. Uiligenter autem in huiusafFedionis curationcm 

 incumbere oportct. ni enim expleacur , cruciac habcntem ; & 

 expleta , fxpe lugulat pr.i:focatve. Et quia magis latc patct dc- 

 fidcriumquam amor.aliqua etiain huius motionis componcu'- 

 dx pccuharia prxccpta (ubiiciamus. Vrimiim igitur illud ino- 

 nendi fumus,nemini (ibi de (e temerc credendum aut fidendum. 

 delidcramus non femel , qux non fumus conlecutnri , foinnia- 

 nuilque vigilantcsi du(fti cxco impetu ; dudi opinione noltri. 

 quare qui de fe moderate (entit , non eft pronus ad delideran- 

 dum. Deinde , quia hic error mentes moicalium peruafic , ita 

 demum (efelices reputantium, fires cedant, vc volunt ; fin fc- 

 cus cadant, vocanc feinfortunatos; nec interimquid ipfis expe- 

 diat.habent cxploratum : oportcc audire Epidtetum : Nepofiu- 

 les qudfiunt.fiert arbitratu tuo i fedfi fapujta qu&que fierive- 

 lii .vtfiunt. Itaqueprouidentiam Dei intueaniur,& cuin illa 

 iungamus noftrr.m prudentiam. Tf/-//o non opoitet admirari& 

 tantum non adoiarc,(ed potiiis contemncre diuitias, masnftra • 

 tunijhonorcs, &c. Contcmptus fane iftaium icrum cfficacilli- 

 nium aduerfus cupiditatcs remedium. 



XIII. Gaudij natura & curafic hahet. 



I. Gaudium efi,quo qutsfiuitur ob pr&fentubonifruitionem. 

 Dicitur alio nomincdclciSatio , Ixtitia , voluptas , exultatio. 

 Caudiiim tamen potiiis ad animum, & rationis appetitum le- 

 fcttur^idcoque in brutis non reperitur- Deleclatio fcre cft afFe- 

 dtus appetitus.qui fenfum fcquitur L&titia proprieeft deleda- 

 tionis efteftus proprie enim cft coidisdilatatioexdeleftatio- 

 nc protcifta. Exultatio eft deledlationis cfFcflus , qui cernirur 

 in motu membrorum & corporis. Ve/«^/»< vero quamuis in 

 nialam pait.m aliquando capiatur , generale tamen eft nomcn 

 omnis deleclationis. i.Voluptattim alii fequuntur fiinliiones 

 fenfuHin,^ mentii;aliii appetitum cordts- (•'riores ill.x non fuiit 

 intei affcdils nunicrandx : quia non fiunt in cordc. \.Voluptu- 

 tum alm fercipiuntur ex iis, qui fHbiicitintttr fenfibta ; alii e» 

 iis qu/ifiint mentis. Voluptates mentis pixftant cxtens , pri- 

 iiiuni ob (acultatciTi in quiiexiftunt : dcinde pioptcr nobilita- 

 tem rcrum, c quibus hauriuiitur : contemplatioenim diuinita- 

 teni imitarut : tum ctiam.quialunc finniores.nccfaftidium pa- 

 riunt,obfinccritatcm:po(liem6,quiatotxfimul influunt : vtqui 

 veriiatcm indagat & inucnit , totam fimul pcrcipit ; vndc le- 

 qijitiir iiitcina volupias meiitis ^.Voluf-ta/es variantur pro 

 UsiterfitiUe illorum , qnibu4 inCitnt : aliud cuun optat canis, 



aliu<l 



