Sedio XXXI. Pathologia. 



m 



aliuJ bos . aliud equus. Sed & in hominibus difparia repe- 

 riuntur voluptacum lludia. quippc alius dcleftatur dulci, 

 aliusainaro &c. ^.Volupiities initr.iumfnnlcontr.trU. quiadc- 

 lcdationes .1 rebus contcariis nata; , rctiucnt candcm di- 

 verfitatcm. 6. Volupni:ei nonfunt omnes Uiidinidd , vt Epicu- 

 ro vifuminw omnes damnanJ* , vt placitum Stoicis : fed HU, 

 qiias rniio proiat, vcl improbaf. Omnium optima eft , qu.v a 

 Ijci cognitionc & amoce promanat. ca enim fumflio niaxi- 

 me conucnic iiomini. lccundum locum tcnet voluptas a con- 

 tcmplationenatura: profcda ; tcrtium , qu.-e ab adtionc ftu- 

 diosa virtutis ; polhcmum voluptas felicitatis adiutiix , vc 

 qux a bonii corporis liabitudine , diuitiis , libcris , cognatis 

 petcipicur. Hanc deleiSatioiium fericm , liofquc gradus rc- 

 fla ratio & cipericntia confirmat. Nam vita contempla- 

 tioni rcrum alciirimarum dcdita primum tcnet felicitatis 

 locum. Hxc vitafupcrior cll humana conditionc; & ille, 

 cjuiita viuit, non liabcnduseft prohominc,qu6dnobiliirima 

 parcefui viuac , fadus inrcr homines quali Dcus. Hisepu- 

 lis cotlcftibus & plane diu nis qui dclcdacur , morcalcs de- 

 licias ,qua[I nullius (apotis , conccmnic & abiicit. j.Canfa 

 gaUiiij non aliunde, quam ab amon (^dejiderio expletis , pe- 

 tendaefi: vcl, quod in idem rccidit,a bonoconuenicnte, prs 

 fentc , vcl concepto vti prxfente , Hinc liquet , ad gaudium 

 tria requirijbonum delcftans.coniunftioncm cum bono, co- 

 gnitionem illius coniunftionis, !'(/«/>/«/« vero caufa eftfim- 

 £liofeciiniiiim naliiram.lioc vniucrfum dciis.qua: oaudium & 

 voluptatcm pariunt , diclum. quodfiad particularia magis 

 tlefccndere lubcc, nonincommodc hoc ordine diftinguancur 

 & enumcrentur. Primo adio fccundum naturse propenfio- 

 nem:/fCMn</o,confuctudo,qux proxima ell naturx?er/(o,adio 

 fponte fufcepta:5;</i'»o,mcmoria prccteritorum bonorum,co- 

 gitacioq; futurorum;fed & malorum recordacio,& fpes fucu- 

 iasvltionis:5;«n'o, w&oihifexio, mucatio& variecas ■.feptimo 

 admiracio^oiSiMOjbeneficia cum conferre,tum accipere : no»j, 

 cafaccre , quibus imicatio aliqua concinetur :<i£r;»)ci , calus 

 iragici, & ancipites, ac fubits rerum mutaciones : vndecimo, 

 fimilitudo morura, & con Jitionis vit^ : </«0(/«;'»)0,imperarc, 

 & fapienrem elTc : decimoterno , alios rcprehendere : decirrio 

 iff.';ar;o , verlari Jc occupari in co.inquo quis fc cxccllerc 

 putat : decimo quinio, ordo : deciinofexio, concumeliara face- 

 je -.pofltemo, raalum inimicis, vel lis, quos odimus, illatum. 

 Atquc hxfunc caufi gaudij & volupcatis. vbi fempcr me- 

 jnenco id , quod raodo diccbamus : vc defiderium cft amor 

 Loni futuri , fic dclcdatio cll amor boni pr.xfentis. Iraque 

 cidein funt caufa; amoris, defidcrij, gaudij. Nihilorainus 

 dclcftatio etiam gigni folet cx fpe ; quia cum boni aliquid 

 fpc haberaus , quafialiquo modo adcpti, eo delcflamur. S. 

 iadem funt effe^a gaudtj , qm amoris ^ defiderij. Rationem 

 modo dixiinus. Sunt tamen ^ iftagaudij atquevoluptaiii ef- 

 pHa : dijfujio fanguinis , oris rubor , ftmiias , ^ interdtim per- 

 7>icics,funkio muneris , rifm , (iiis deleHaticnis , & quandoque 

 faftidium- Rubcnc cnira , qui dcledancur , a dilacatioiie 

 Cordis,atque fanguinis difFufione.Inde ruborin orc.qu? com- 

 niotio moderateexcitata.iuuat fanitatem,ob exercitationem 

 a"itationemquefpirituum, quialias in pcrpetua quicte mar- 

 eefccrent ; & quia partes extim x , qua; reraoc.x a fonte calo- 

 lis frigenc, fouencur eius bencficio , & calorc tranfmilfo in- 

 ftaurantur:quodad valetudinem magnopere confcrrc , tum 

 latio , tum ciperientia docec. Deledatio vero immoderata 

 perniciem atque cxitium fa;pc cteat.quod cor dcftituatur fan- 

 guincatquecalore.vbi adlaecum nunciam,vcl tei charilfim^, 

 pra:ter fpem reccpt.-E , confpeftum , fanguis totus ad cxcima 

 confluic.Rilus quoque otitur ex dclcd.itionc,noua fcil.& rc- 

 pentina. Sic & omnis humana fundio a deletlauone proue- 

 nit:quia volupcatis dulccdine pcllc(5li,infiftimus opcri , & ad 

 exitum femcl fufceptadeducimus. Pcnultimus delcdtationis 

 efFeftus efteiufdcrn fitis:prim6cx memoria iucundorum ela- 

 pforum;dcinde,quiadelettationisdefidcriumab ipsadeleda- 

 tione proucnit;terci6, qui.i voluptatesexcitanc.non cxplenr, 

 appecicum fui.Ex cuencu poftrcmura addiraus affedum dcle- 

 6tationis,faftidium fui.Si enira dcletlatio fit vehcmcntior.vel 

 diuturnior.corrumpit proportioncm obiedli & facultatis na- 

 tutalis, qus avehementi fcnfililxdi folet. Sed& moleftiam 

 abfcedcns deleftatio poft fe relinquit,eoque maiorem, (\ tota 

 reeedic,nullaalia,vel minore volupratefuccedcnre. Siautein 

 ha: voluptates fintcotra rationem,eorum,recordatio vellicac 

 animum ,a confcicntiaturpitcradmifibium & mcErorem in- 

 ducit.9 .Remedia huiu-l affeclionis ah iis, qut de amore ac de/ide- 

 rio diximiu peiendafunt.il\adt.amc adiicio:cauendura 3. volu- 

 ptatectiam honefta, ne fubigat & mancipet animum. Hinc 

 Ariftoteles praEcipitjhonertx voluptati non omnem in animo 

 locum.fcd principem adimcndum; qu6d muncris fundio fic 

 fcopus,ad quem collimarenos decet.no voluptas.Q^oetiam 

 pertinct illud Feregrini cap.de gaudio : Voluptates honefts, 

 admiltendx illa quidcra.fcd fubodorandx nafo Attico qua- 

 les fint ; nuin ion^ius ferperc valeant ; & ne a cxteris prx- 

 claris.qus multa: occurrunt in vita, fundionibus nos rctar- 

 dcncjtotofquc ad fuauicatCHLCtahant, fufpcnfo animo admic- 



tendx. 10. Litiiia,feudtlc£latio,affc^uf efl moUi4,tei;er, duUis; 

 efl n.%lHrAcalidi f? humidA.ac prcinde aeres. ^ fanguinen La:- 

 titiam in Iplcnc lcdcin habcre doceiit mcdicinam fplcn luc- 

 cos cralfos & mcl.uicholicos.in iecorc genitos,ad fe attrahit, 

 quorum parte (ubtilillima ciini fe alucrit,quod (upereft pro- 

 prioquodam nicatuad vcntricnluin icniittit. Scd , vt (u[;ia 

 docuimus,aft'cdiones irrcdnle (irdcni h.^bciit. Hinc qui mol- 

 11,4: tencrocoidcfiint,facilcMxtantur,v'. pu;ri, iuucncs.ado- 

 lefccntcs,bene valcntcs.&qui inotio veifjntur.i x.l.ititiacu- 

 lorc fue ftngumem purgat, valeludinem loberai, coloremjloren- 

 te>/.-,nitidum, graium, 0" pulchruminducit. Coufcrcum regu- 

 la g.pauloantc. 



X I V. Odij fiatiira, cahfa, efeatts , & rc7nedia '^'^'■^°l°^^ 

 pater/t in his regulis. 



l.Odium eflappctitus difpliceniia,in rciui/ibi winus ctniieni- 

 «nfc.Amor,defideiium,& deledlatio lunt piim^ux affediones 

 cbncupilcentis facultatis.qux bonu refpiciunt.Ittis opponun- 

 tur tics , qux in malo occupantur , odium , fuga, & triftitia. 

 Odiu oponitur amori,vt negatio affir.-.iationi aflirmat amor, 

 cuin tcnditad bonum;odui ncgat.cuinieccdit a malo ; quod- 

 qucaffirmatio & negatie prxftant in mente, amor & odium 

 exerccnt in appetitionc.i.O;i;MOT duplex f/?.:iltcruni originem 

 ducit abamore lui; quo pacFo perditi & fcelcrati odiohabenc 

 lcgesi&magiftratus, vt fibi infeftos :altcium fiftitin te ipsa, 

 quam odiohabemus; ficboni odciunt improbos. Rurfus 

 odium cft perfon:t,vel rei;ficut amor eft per(onx,ve! rei.Odiu 

 perfonx eft odiura iniurix : odium rei cft odium abomina- 

 tionis. IUud eft adus , quo peifon.i: malum volumus, non- 

 nifiquia perfonaalterius nobis difpliceat:h. e. quo rei alicui 

 malum volumus, quia ea per fe nobis nonplacear. ). Caufs, 

 odijfunt oppofiia eorum ,qu£ amorcm piJrw/nf.Itaque cau(x odij 

 funt malum,quod vcl vcre malum cll,vel apparct.tum nature, 

 ingenij, morum contrarius Klbitus; qua rationc ouis lupum 

 odit.Itaque odio habemus deformia,iniucunda, molclFa.tur- 

 pia;qua; itcm faftidium generant;omnia item naturx inimica 

 & aducrfa:prx;erea aaftcros,morofos,alien3c landis dctrafto- 

 res, latrones, proditores, & vniuerfum gcnus malotu & ma- 

 leficorum. Porro crefcic odium, fi recondacur, iploq; (ccrero 

 augcfcic. 4.0di^ ejfeBusfuntfuga amalo, d^>imefitum ei, cui 

 male cupimus,iUaium,dotor,^ a dolore,Ji nimius ex:ftat,cOTpori4 

 lgriiudo,denicfj excandefceniia. j. Rtmedia huic morbo a chari- 

 tate petenda.H.a.c enim qui flagrat,in nuUius vnquam odium 

 erumpic. nifi flagitiis inquinaci & deplorati. Tunc icaquc 

 odiflcincipics, cumde fanitatc alicuius c(t defperacura. , . 



X V. uiuerfationis -/latttra.canfa^effcBa, & remedium fationis' 

 brcititer fic babent. 



I . Auerfaiicfufuga maU ,eft contraBto animi a mal.i ahfen- 

 te,quodviimi>ius conueniens conceptum fuerat. x. Auirfationii 

 caufaeft odium:quecum ejjecfu^ quccjjcommuncs habei.i.Rime- 

 dia imporiun irii auerfationum ai cpinionibu^ mtituanda.Opus 

 cnim eft non falli aut feduci vifis.Hoc vitio laboramus,vt no 

 rcbus pertutbcniur,fed iis.quas de rebus habenius, opinioni- 

 bus. Qui vult igicur paucaauerfari, cohibcac opiniones; nec 

 facile alfenciatur vifis. At fi qux funt vei:c mala, nec aliter dc 

 iis exiftimari f oteft ; confidcrandum , au ea euirafle noftri fic 

 arbiriii,ad illud nos Epideticonucitamus^.Appetitio pollicc- 

 tut forCjVtconlcquarisquod appetis; aucrl.-itio, nein id inci- 

 das,quodauerfaiis.isporr6,quem appetitio fruftratur, infor» 

 tunatusert;qui in idincidit,quod aucifatur,c3lamitofus,ita- 

 que fiea folumaucrfcre.qux corura natnr.x.qJ.t in poteftate , 

 tuafunt,iepugnant;ineorum,quxaueifaris,nihiI incides,at fi 

 morbum aucrfcris , aut morteni , aut inopiam ;calamitatem 



*""''''"'■ n ■ ■ r rrr, ^3''"''''- 



XVI. Trifliti£,ite7>ique doloris,natura,canf&, ejfecla, gia ttifti- 

 & remediafic habefit. "*■ 



I . Triftilia non tam laCe pattt ,quam dolor. nzm dolor & di- 

 citut de animo , & dc corpoicitrillitia ver6 (olum de .nnimo. 

 Dolet enim,non tamcn triftarur corpus.fcd animus. lu prae- 

 (i:uti tamen triftitiam latc capimus pro omni tum animijtum 

 corpoiisdolore.quictiam ma:ror,autmcEftitia vocatur.Alias 

 dolor opponuur voluptati.qua ratione iuxta didf um Arifto- 

 telis.omncra operationem voluptas vcl dolor comitatur : ac 

 triftitiam refpicit , vti motus quietcm cum vi coniunftam. 

 Tnftttia eft dotor animi de miilo,reip<a,vel per phantafiam pn- 

 fenteiimiiaturqj grauium aiq^ leuium a vi exiften^em qiiieiem. 

 i, Species irtftitiialiler atq; aliier commemorantur. Ec pruv.o 

 quulem Thomas ex Nyliciio & Damafceno quatuor triftitix 

 fpecies commcmorat,lnuidiam,Mifcricordiam, Angoicin,&: 

 Acediam. Dcinde Pccgrinttscap i-de trift:tia (irdctnre conRi- 

 tuic feprcm lpccies,hoc oidine. Prima elL dolor de maio pro- 

 prio, vcl amicorum , cxco tancum ncceptus , quod nos illi- 

 qucmalum patimur. hxcprima tnlliti:? fpecies ,qnod lini- 

 pliciffima cft,maxim(l'quc puia, nomcn fibi veadicat generis. 



jilieta 



