396 Encyclop^di^ Lib. XXXV. 



Mtera triftlti* paiS cft dolor de malo proprio , dedecus , noii 

 damiium,acifcicntc; dicitmque Tcrecuiidia. rema eftdolor 

 ^e malo altcrius, quo eum iiulignum ducimus ; & appellatur 

 mifericordia, vel niiCeratio. 6)uarta ell dolor de bono alte- 

 rius , non quod indc accipimus detrimentuni , lcd quod is 

 bono fruitur ; & nominatui inuidia,ve! inuidentia. €)itinta cft 

 dolor de bono akerius , quo cuni iiidignum opiuamur ; &: di- 

 citur indignatio. S'fA.-//j eft dolor dc bono alterius, c]Uod illi 

 quidcm ademptum nolumus , sgre lctimus tamen , quod co 

 careraus ; \\xc dicitur acmulatio. Addcndx pcfirento toco an- 

 xietas, qu.-E anguftia eftanimi vehemens ex fugii malii tum 

 acedia, qua; , occupatis nimia anxietate , mentis atquecor- 

 poris viribus , infurgit , ita liomincm prcmit , vt nihil bom ei 

 agere Iibeat. Hanc lcmpcr comitatur txdium mentis , fatxtas. 



faftid 



mm ,torpor, pigiuia, ignania 



inettia,& iomniculola de- 



lidia. A^oriui lii.i.'citl>. 1 ^."rcccnfet 06I0 (pccies , hoc modo. 

 Inuidix elt ttiftitia e.\' profperitate alterius , cjue nihil inuiden- 

 ti nocet. Nam (i quisdolcat de rebus fccundisalterius , quia 

 ab eo iniuria afFcdus (it , non inuidct , fed irakitur. Si doleat 

 deprofperitate alterius , quiaab co iibi aliquid mali timeat, 

 non eft inuidia , fcd mctus. ii dolcat , quia ptofperitatc alter 

 potiatur indignus , vel indigne fe(c in rebus profperis gerar, 

 iion crt inuidia , fed indignatio. Si doleat , quia alius bonis 

 potiatur, quae ipfeconcupier.it , nec ell adccutus, potiris eft 

 a:mulatio,qu.im iuuidia.SidoIcat, quiaalterius perfona ipfi di(^ 

 pliccatjodium efl.non iniiidia. MifericoniiatWi triftiriacx mi- 

 feriaSc malisalterius indigne& immcritolaborantis. AcsUiii, 

 i'^^' eft dolgr acerbus , qui ita premit animum , vt nihil bo- 

 rii ei agere libeat. .Anxietai , liue angor , eft triftitia premens 

 & folicitans , qualem patiuntur ij , qui funt in magnis pericu- 

 lis i item ij, qui iam iam morituri , accrbiiis folicitantur & ve- 

 hemenrius anguntur , vnde vulgo agonia niortis dicitur. 

 ^muiatio eft in laudc & vitio : ill.i^cft' imitatio virtutis, hac eft 

 ttiftitia , quod bonum quod concupiuimus , alius obtineat, 

 noscareamus. Zelo/ypiti cft zclusde form.a, vt nomeii ipfum 

 ionat : feu, eft triftitia , vcl mctus , nc is, quem nos nollemus, 

 iormaaliqua potiatur : id vcro duplicitcr , vel vt nos ftujrnur 

 fbli , vel vt is fruatur (olus , quem ip(i volumus : nam & de li- 

 beris , & fororibus , & dc matiibus , & pupillis, & noftr.x cur.Te 

 concreditis tangimur zclotypia , non vt nos illorum forma 

 fruamur, Icd vt ipfx (bliim fua forma fruantur. Aniraantes 

 ctiam quxdara zelotypia tanguntur , vt cygni , columbi , galli. 

 Indignatio , i^«>®- , eft tiiftitia, prcpterca quod altet bonis pcj- 

 tiatur indignus , aut ea adminiftret indigne. Painnentni eft tri- 

 flitia , qua quis dolet ob aliquid a fe malc geftum , vel prxter- 

 mi(rum. 7OT/!;3;/ifa.';',j8eft tri(titiaanimi,nulliuslaboris,doloris, 

 faftidij , & molcfti.T; patiens. ^.Triftitis. integra canfa maltim 

 ejiiVelprifens.^vel hal/iium pro pmfenti : tism bonurji amijfum; 

 retardatio adeptionii boni ; ^ omne qticd refijlit appetitioni. 

 Habent enim hxc fpeciein mali. Augetur mue , (i malum noii 

 po^fiteiici : rum etiam,(i fuerit fubitiim £; iniprouifuir. : ac dc- 

 mum quCid ciim videatur prxcaueri potuidi; , fi prouKum ellet, 

 <]ua(i culpa contradlum xgritudincm acriorem facit. Ex eucnt J 

 amor & deiiderium triftKiam pariunt , vel ob rei amatx ab- 

 fentiam, vcl ob metum admittcndi: augeiuiquc ab atrae bilis 

 copia , & illis , qux fangumem craftum gignunt , vt ftudia, ine- 

 «iia: , vigilix , cibi frigidi atque licci , vt caio bubula , vinum ni- 

 grum , & fil inen(x'copio(ius adhibitum. Itaque triftitia naf- 

 citurex malo prxfenti , quod inuiti toleraraus : item examif- 

 lione boni concupiti. Prxtcrca triftiitia , ciim fit afFeclus fri- 

 gidx & ficcx naturx , quaii terreftris , vigct in frigidis & fic- 

 cis temporibus ac locis , autumno , hycme , nofte , in homini- 

 busbilc atra abundantibus. ^.EffeSiu^ doloris ac trislitix fnnf 

 eorpori animoqiie admodum detnmentofi. Hinc Chrydppus 

 XiimifAi&vn affiimat, quad ^^ilrjv. hominis enim vires& facul- 

 tates triftitia foluit. Hebct.it cnim ingcr.ium , pbfcurat & tur- 

 bat rationem , parit luftum. Triftitiam quoque comitantur 

 mcEror,v^a\ eft triftitia flcbilis : jirimna,<\vix eft triltitia laboric- 

 fa &diuturna : dolar , qui torquet & cruciat: lamentatio, qux 

 cft cum eiulatu : foLicitudo, qu.e eft cum cognitione : molejlia, 

 qux cll: triftitia pcrmanens : affiiciatio , qux eft cum vexatio- 

 }ie cprporis : dejpcatio , qux cll (ine vlla rerum expeflationc 

 inehorum. Peregrinus recenfct qiiinque efFeda. Primo cnim 

 irnlitiaincommodat corpori, mac^ifciuc nocec valetudini.quam 

 ■vila alia afFeflio.Sccundo,vexat aniinum,pulsa voluptate. Tcr- 

 fo.compieflioncm inducit cordi. Quarto, lachiymas extrudit. 

 quas partus atque hucTus doloris , vt poma aiborum , dixit 

 i lutarch. m confolat.Quinto dolor impedit.omncsanimi fui » 

 chones atque corporis, prxterquam eas , quarum ipfe auchor 

 e(t. trahit cnim adfcomnem animi conatum, eundcmquecx- 

 teris inutilem reddit. (,-Remedia triHilis. o< doloris funt olto. 

 Primum eft fomnus & balncum quia iis dilacatur fanguis , & 

 fpiritus reccntes gignuntiir. Secundum eft e.xcrcitatio inodica, 

 qux excitat calorcm & fpiiitus debilitatos rciicit. Tertium, 

 Potus vini alhi & gcncroli cibus boni fucci , calidus' videl. & 

 liumidus, minimequecraflus, apertx caraporum viridicates, 

 cocli bcnignitas , aurat rcfrigerantes. eiu^rtum flecusiquia 



ZxpleturlachrymK .egeritarquedolor, 

 qua(i per vomicioncni. ^iintiim , confolacio ab amicis profc- 

 da. Sextum, Mt^tlMo.l^eptimum contcmplatio rerum altifTi- 

 marum i tum quod pcr fc eft delcaabilis,& vim habct peculia- 

 remad pellendumtnftitiam, quam curx moitalcsinducunti 

 tuin qiiod , vbi eadetinemur,arebus raoleftis mcntemaucrti- 

 mus, prohibeinufque ne rriftitia crefcac, ncve in cadem animus 

 obKrniecur. Oc1«?<«»2,repuracio conditionis humanx.malis ob- 

 noiiix i quorum plcraque vicari non polfunr , quod non finciu 

 hominispoccftace. bomseciam fruicur , ciuorum vfumhabet 

 m.ii^is quam dominatum^ Magnicudo igicur animi, eiu(c]ue m 

 cafus aduerfos prxparacio.defpiciencia rcrum huraanarum,me- 

 nioria condicionis hominum , & eorum , qu.e circumftant & 

 ambiunt.dolorem vel repcllere.vcl eiiceie,vel mitigare poflunt. 

 Rera Vcnercam fi quis in doloris ac trilficix remcdiis ponat, 

 fallitur : nam ca magis crifticiam paric,& augec, a receilu calo- 

 lis,& viriura debilicacionc. 



XVII. Spes & defperatio hiu hahent dejimtioms, 

 caufM , effeUa , remedia. 



I. Spes efl appetitio boni abfentis.ardui.poJfibilis.Dlffmha- 

 que k dcfiderio,quod clF dc bono facilis adcpcionis. t.Spei cattfa, 

 eft bonumabfens, ardiium,poJftbtle. j -Spes emdentiam fcientia 

 nonhabet.fed opinionts conieciuram^vel probabtlem,vel pojjibi- 

 lem : quod fxpefadum eft fimile , quod aliquando acciderit, 

 quod in pan vcl (imili idcm eueneric ., quodahqua racione & 

 causa fieri debet , quod par eft vt fiat , quod credibilceft futu- 

 luni in hoc, ab hochoc tempore, hoc loco hoc negotio i quod 

 promiHum eft iiobis. Nihil eft ram leuc , tam minutum , tam 

 procul remotum , tam alienum , ad quod animus excitatus fa- 

 cilcnon adhzrcfcar. Adco lcuis cft fpcs, obfcura, coeca, ainbi- 

 gua, incerta , exigua, tenuis , & vana. 4 Spes maxime reperitur 

 tn lunenihtts : quibd illi mulcam habeanc rcliqui a tutuio , p.^- 

 rum a prxtento. Spes vero futurorum eft , inens prxfentium, 

 nicmoria prxtctlcorura. Tuin quia (anguinc abundanc , quo 

 fiunc ammofiorcs. Ipes verofulcirur animi vigore. Adhxc illi 

 carenc expcrimcnro i & ctiin non admoduni crcbras culcimv 

 repulfas , nec multos experti fuerintcafus aducrfos, omnia fe 

 facile aflecucuros credant. Denique , quianon aducrcunt pe- 

 ricula , ob c.ilorcm xracis , qui reddit iplos quafi cbrios,& im- 

 pellic .ad ardua quxque fine dclcitu agenda. f.lucundijfima 

 ifi fpei perftiafio , (^■•■vit& tnprimi-s necejfaria, inter tot mijeriot 

 (j- calamitates. Si (pcs abfic,fine faporc (unt omnia. Nihil tam 

 acerbum , quod Ipes vna conditum non reddat. Ptudenter iu 

 tabula Pandoixde pyxide fidum eft , ettufis rebusomnibus 

 ac perditis , fpem in fundo refcdilFc. SapicnterquoquePoetae 

 finxerunt , in ccslum fidcm , iufticiam , piecatem , pacem euo- 

 lade , (olam fpemin tcrrisrelidam hominibus. VoluitDcus, 

 vt (pes leuifrraiis dc caufis nafcatur & (urgat , qux homines iu 

 malisluftentat, confolatur, rccrear. Spes pafcic cxules, luftcn- 

 tac agricolas. xgrocos , captiuos, viniftos, incarccratos, nauha- 

 gos. Spes eft vigilanriuin foinnium , & miicrorum cxcremmn 

 & commune Iblacium. Eft icaque (pes valde neccllaiia ho- 

 minum vit.r.iuuacque mirc funiSiones. quaic Plato tnPhilebo, 

 iy ^. delegib. aic , per omnem vitam Ipe plcnosefleoporcere. 

 Eius xrnulacor Philo inlib. de Abraham aic , cam cfle princi- 

 pium parandorum bonorum i ideoquc fpe carenccs non ho- 

 mincs ccnlcri , fed beftias in humana forina conlfitutas : tum 

 etiam a natura fpcm quafi ianitricera locacam prx loribus; 

 cum intus cxtcrx vircuces regix condancur , quas adire ncmo 

 poceft , nifi hancdcmcruerit. ^Spes gignit 'voluptatem : qua 

 cefliintc , huinanx funiftiones deticiunt. quiscnim voluptatc 

 lemota vllum lufcipiac in agendo laborem ? hic igicurprxcla- 

 rus (pei fcrtus , hominemadmunus & rcin attcncum redde- 

 re i principium agendi , & quafi fun(ftionurn ei promororcm 

 exilfeie. dmorem quoque illa tuetur-. deiperario cuercic. Omni» 

 demum Tjits bonajjiei debentur. G.Fiduria, Jeu conftdcntia,eft 

 JJiei exctirfm .■ fcu prxiumpca certicudo rei cx lenccniia euen- 

 curx. 7 .Corfidentiamgignunt opes, -vires corporis , graua , mc 

 ritum , iracundia. Paupcrcas cciam , orhicas , &c. (enciltus in- 

 terduni reddunc fidcnces. Tales eciam elFe folenc , qui nihil 

 aduerli pcrtulerunt i vel c inulris magnilque pcriculis euafe- 

 lunt incoluracs: tum etiam qui inulia funt cxpcrti , norunc- 

 quc inala non' adeo efle mat;na , vt fuperari euicarive non 

 polTinc. S-Dejperatio cft recejjus animi ab appetiiione boni , ex 

 opinione , quldtiHnqtiam eofit potiturus. Gignitur maxinic a 

 torporc inciuis, abieftaque opinione fui,&amicoruin , nimio» 

 quc inipendcnriura malorum mctu. delpcratio enim cimorcni 

 fcquicui.dcfpicic prirao malum.puca imbecillicatem virium acl 

 confcquendum bonum. aiguic quoqueanimum auguftum ,& 

 omnino dcicdum. >).T>efperalionis efjeBa (unc incuria in rchus 

 agcndis.ffjyar/o a pr&clartsfacinoribus.vita 'voluptatihu.s inho- 

 neftis mancipata , magnaque tmproborum faiiorum colLnuies. 

 Ex eucntu auccmdefperatiogignicaudaciatn. vnde illud , j(^m 

 dcfperatione quifitti. 



Pailiolo. 

 giaipci 

 dclpeii. 

 tionis. 



