400 Encyclopedi^ Lib. XXXV. 



Gymnaftica bellica e(t de exercitatione militari. 



Gymnaitica athietica , feu vitiofa, eft deexercita- 

 tione athletarum. 



Gymnaltica medica , feu legitima , eft de exercita- 

 tione (ecundum canones mcdicorum inftiiuta. 



Eilquegeneralis , vel fpecialis. 



Gymnaftica medica ge e alis explicat caufas , cir- 

 cumliantias , & difFcientias generales exercitationis 

 medics. 



Caulx funt potifTimum finis, efficiens , & forma. 



Finis, feu vfus, eft prodelle fanis & aegris. 



Efficiens eft corpus mouciis & mouendum , quod 

 cftfanum, a;grotum, valetudinarium, alluetum, non 

 alJiietum. 



Forma eft in modo exercitationismedica:. 



Circumilantias funt Iocus,tempus,& quancitas feu 

 menfura. 



Differentiaj generales funt tres primaricE ; quarum 

 prima dicitur yvfx a-ici r!^^i.y.<lacrr/.> , id eft , exer- 

 citatio pracparatoria , feu pnuia : fecunda , y.fMcl- 

 B-uv a.Tnbi.a-ati.-^i-.o ,cxcrcitatio apotherapcutica : ter- 

 V tia fimpliciter exercitatio nuncupatur Ec hic po 

 ftrema apud medicos gymnaftas habet mulcas dif- 

 ferentias , alias ab extcinfecis ( nominatim a loco) 

 alias ab vtendi rationibus , alias a motus iplius tLim 

 quantitate, tum qualitacibusdelumptas. lcaque fim- 

 plicium irtarum exercita^tionnm alia fub dio ageba- 

 tur , alia l"ib te^^o , aliain mixta vmbra: aliainloco 

 frigido , calido , humido , ficco , alia in horum ire- 

 dio : alia erat perpetua affiduaque , caque xqualis vel 

 inaequalis , ali » intermifTa caquc ordinata vel inot- 

 di''ata:alia cum puluere , coque mulco vel exiguo, 

 alia firie pulnere : praecerca erac mnlta, minor, vel me- 

 diocris ■ velox, celer, & acuta, vel tarda & lenta , vel 

 mediocris : denique m.igna.taque vehemensrobLifta 

 que,aut valens ; nania, eaque remiira, autianguida & 

 imbecdlis i V; I media. 



Gymnaftka medica fpecialis elt theorica , vel pra- 

 ftica. Ula edilTerit variecatem , & fpecies ; ha;c vfum, 

 efFcd»,& qualitates exercitationum medicarum. 



Varietas exercirationum medicarum reuocatur ad 

 duo fummacapita.Fit enim omnis exercitatio per mo- 

 tum vel ab ipfom i homine, vel ab alio fa6tum. 



Exercitacio^b ipfiufmet hominis mocu fa6lacft 

 falcaroria, pal.cftri -a, vel affi lis paK-cftricar. 



Exercicacio falcatoriaeftcubiftica, fphxriftica, vel 

 orcheftica. 



i^aUftricaexTcitatio cft Indlatoria , pugilatoria. 

 pancratium , pancarpus , ceftus. 



Extrcicatio affiuis pal i ftricx eft curfus , falcus , di 

 fci ia<5tus,vfus haltcns, iaculacio ambulacio, ercAum 

 ftar.-, pugna, p-r funem afcendere, manibus colludta- 

 ri.plcchnirare, picyiiirare,fpiritus cohibicio, vocifi^ra- 

 lio, ca.tus, lediio rirus,gemitus,flctus,vfus cricilafi.E, 

 tro> hi , petauri , & pilamallei. qHan<^uam h&c ornma 

 MercHnalis fi^biuit paUJ}ric£ ; ita vt dm ta,ntiimfint 

 ge'iera tftius exercitattoms, 



Excrcitatio per motum ab alio fada cft adio , vel 

 paflio. ibi cft pif atio,venatio, natatio : Iiic eft gefta- 

 tio.caque vel in cquo, vel .n vehiculo.vel in let^o,&c. 

 leu , ell equitatio, curulis veftacio, geitatio in lci^lica 

 & felU,agitatio p-rcunas &le(51:os pcnfiles, ad' oque 

 pcrfcimp()diu-n,& nauigatio Pliira videinfrar^r^.i^. 



Vlus, eff.-^Sa, qualitates , & facultatcs exeicitatio- 

 nummedicuum fpe>5ta tur in gencre, vcl in fpccie 

 kcundum omnesdifferencias. 



y^tque hcc efl methodica deHneitio^cjnatn cmn curk 

 fic co>>fecimHs,maxi7neex Hieronyino Mercuiiali.qui 

 fcripfit hbros fex de arte gymnaftica i item ex Diste- 

 tico polyhiftonco Quercetani. 



R E G V L JE. 



I. Gymvafticam riobii commendant amiqmtoi Gymna. 

 & vtllitM. comiiim. 



jintiquitiis ii\m tanta eft, vtgymiiafticam natiiralem homi- 

 ni elTe, & lemper extitifle, ex S. liteiis (it nianifertum. llli fi- 

 quidem docem.Adamum in ftatu innocentia: mandatum a Deo 

 accepiire, vc hortumcoleiet, Genef.i. Qijopeitinetillud Cale- 

 ni I .de tuenda ■valeti(d!ne,cun£ios honiines ad nuificam atque 

 gymnafticam piopenlos nafci , nec quidquam lepeiiii , quod 

 corpns atque animum, hifce duab. magis coniponere, & ad bo- 

 nani frugem inducere queat. vnde etiam clucelcit huius aitis 

 vtilitcu. Gymnallica nempe in corporc fano bonumhabitum 

 generaie,ciimque tanquam fanitatis velpartem.vclcaufanicon- 

 ieruantem lennere conatur. Et ob id taiita fuit apud veteres hu- 

 ius exiftimatio , vc Plato atque Arillotelcseam remp. aut opti- -. ' 



mam elle cenfuerint , in qua calis ars delideretur. nec immerito 

 qiiidem. quoniam fi animi fcmper habenda eft cuia , neque ille 

 abli]ue corporis auxilio quidquam s^raue , aut dignum cfficere 

 vaietiprofe(it6 ftudendum eft corpoiis fahibritati, bonoque ha- 

 bitui,vt & animo inferuirei& eius operationes nequaquam im- 

 pedirc, fcd adiuuarepoirit. Quantum porro ars gymnaltica aJ 

 hunc habitum adipifcendiim,fanitatemquc tum confcruandam, 

 tumetiam rcparandam conferat, ex Galcno audiamus : qui (e 

 inlinitos piope imbecilles ad bonum habitum reuoca^fe , & in- 

 numcros item alios.nein morbos laberentur , (olagymnaftica 

 conferuafie gloriatur : vt nullo pai;lo nobis mirandum fit,fi ma- 

 ioics noitri v(quc adcocorporisexcrcitationcs a;ftimaucrint, vc 

 non tantum publica.caque prajclan(lima,exerccndis coi poribus, 

 loca , qualia gymnafia & theimK fuerunt , extruxerinc , veruin 

 ctiam in quibuluis fcrc priuatis adibuscxcrciuationibus locus 

 aliquisin iJ defignarctur,& quotidie in vfu circt. Sedaudiamus 

 hac de le medicos. P;?;</mj ^^i»f/« fic pronuntiat decfFe(ftis 

 excrcitiorum Exercitia prxparanc partcs inftrumentalcs.vt ne 

 facilc olfendi polhnt, & robultas ad a(ttiones efficiunt. Faciunt 

 etiam alimenti attraftonem forciorem, & alteritionem prom- 

 ptiorem & nutriiionem mcliorem , propter exori^item calidi- 

 tatem. Expurgantquoque meatus, & fupcrfluitaces cuacu.Tiir, 

 propcer forccm fpiricus mocum.ln e«ndcm fere modum fcubic ' 



Oriliajitu lit.i. Jynopf cap.i. Laboriofi exercicaciones mcm- 

 bra oiganica pr.xparanc, & robuftiora ad adliones, & ad validif- 

 fimamalimentiaccra(itioncm,pronipci(rimamquealterationcin, 

 & mcliorcm appctitum , pntcr calorem excitatum leddunt, 

 meatuspurgant ,. & vchemenci fpiricus impecuexcrcmenta ex- 

 ftWvini.QuercetanmUb.i.didtetici hijioricifap.M. Incer alias, 

 inqnit , maxime vciles , fiimmequencceflarias, adhumani cor- 

 porisincegram fanamque confticucionem conferuandam , plu- 

 nmolque eiufilem languores & infirmitates pra:cauendas ac 

 propulfandas , in quas alias homo ex nimio otio ac quietc faci- 

 le prxcipitaictur, exercitium primum fibi locum iure vendicat. 

 Elt enimillud noltri caloris innati vcrum fomentum , &fuli- 

 ginofinum liiperfliiitatiuTi in corporibus ledundancium.apcum 

 remedium : omnis plechori lcu plenicudinis induccnd.r ob- 

 ftaculum ac impcdimencum : agilitatis ac promptitudiniscor- 

 poris compaianda; incitamentum : neruorum & iun(^urarum 

 corioborandarum idoncum & oprortunimi auxilium : nec 

 non prxcipua ac primaiia caufa apertionis pororum ac mea- 

 tuum, p.t qi!os fuliginofa illa & (upeiflua fanguinis& fpiri- 

 tuum , qui alias vitx noftvse fomites ac fultentacula funt , ma- 

 teria foras pvopellitur ac dilTipatur. Vndcfit vt finguL-ccor- 

 poris lacultates corroborencur & inltaurencur : omnium len- 

 fuum tam intcriorum quara exteriorum aiftio promptius&: 

 reifiius pcificiatur : liberior fiat pulmonum infpiratio & relpi- 

 ratio : cordis robur ac vigor icftituatur : parces quoque nutri- 

 tioni inferuientcs melius concoquanc ,. digeiant, & affimi- 

 lcnc alimenca , eoriimque cxcrecionem ciciijs ab(bhiaiit, 

 Hxc funt infignia illacmolumenta , quae legil?fmum niode- 

 ratumque comitantui exercitium , in tcmpore fcilicct & loco 

 inftitucum, Ex his icacjue paccc, quanta fit vtilicas artis Gyiii. 

 naftic.x, 



II, Finugjm>7afticiceftcnmmur/u,vclJingHlarii:pyo- Finis 

 ximtu, vel remotus : mternui, vel externus, gy""u 



Vink commiinis eft partim animi & corporis vigor,par- 

 tim voUiptas & delettacio vcrlufqae. Fink Jpecialti elt , qucd 

 gymnaflica reli^iifa habuic vtil'Catcm cheolonicam & poli- 

 ticain. Nam ludorum finis erat religio quasdam , qua anti- 

 qui opinabantur (efe diis lem gratam illis ludis canquam 

 proniin'am fa(Suros. Deinde legcs & rcfpublica: ftudebanc 

 ludis , vt illorum (pe(^laculis , tanquam reium facraium con- 

 temnlatione & veneratione , fubdicos in officio concineicnr. 

 Et iiic quidem eft finis gymnaftic.v reli>;iofa: fuperftitio(a:, 

 apud geiuiles. Gymuaftica leligiofa in populo Dei hunc ha- 

 bijit finem , vt homiiies animi la;titiam faccient teftatam ex- 



terno 



V 



