Sedio XXXII. Gymnaftica. 401 



Efficiens 

 caufa 



ttrno corporis aflu. Ea enim ilc rauraMaria, foror Mofis, 

 & U.uiKi lalwrunr. Cymnijlicn hcllic» jiropolitam (ibi lia- 

 bebac .ii;ii)ratt.in , & robur, & pcriti.im , qiubus pollca, cuni 

 oportcti.K , hoftos n\ pugiii vinccre polfont. Atqui: liaruni c.x- 

 ttcitationtim Jilciplma vlque adco ftucia apud vctcics fcr- 

 uabatur , vtciu.<; liodorcsiluplicibus , ciuod fciibit Vegctius, 

 rcmuncrajcnrur annonis i & qui parum in illa profccillcnt 

 niilitcs,pio trumcnto hoi.lcum cogcrcutur accipcrc. Ath- 

 hricii. fcu vitiofa, gymnajlica .diicm liabuit robur.vt illius vi- 

 pojlct .itlilcta ailucrfavium (lipcrarc , iSccoronam pr.vmiaquc 

 propoiir.i confccjui- Gymnaftica mcdu^ fanitatis tucniia: gra- 

 tii , & Ixini coiporis linbitus coniparanJi fuit iullituta. At- 

 tjuclu lunt fincs mtcrni (j^firoximi lint;ularum partium. Ita- 

 r|uc (anicas cll fffkextcrriKS (y remotm gymnarticx rcligiola:, 

 bcliica",&: atliktic.c ; lcd intermc y< proximns i;vmnalHc,r me- 

 dic.u. Oninia eigo gymnartic-E <;cncra apud vctercs ad vnuni 

 felicicat^ publicx, & fanitatis fineni iclata funt. 



III. Ad caiifam efjicientem gyviinaflices pertineut, 



qui inftunertm, eUfcripfirunt peque/itarn/it, 



C (n tum pri/iapes , tum 



adrniniflri. 



Homeri tempore artis gymiiaftic.-c principia qu.xdam ex- 



ticille , patec ex ipfiuslibns , vbi miliccs Gixci ex nauibusin 



arcnam defcendencts , difco , lud.i , curfu , arcu , & aliis lui- 



iulmodi excrcitiis ad bellum fefc pixparabant. Itaque iam 



tum artis agonifticx & gymnaftici nomen accepit Poftea 



ad dcoruiii cuicus & facrificiorum cclebritates adliibita eft, 



Tt homincs ad illas alacrius & lubencius confluerenr. Ita 



enim cftcilum eft , vt huiufmodi exercitaciones diis & homi- 



jiibus gratx reputarentur. Et nc quid declTet ad excitandos 



animos, pr.-cmia , qu.x homines ad (juiduis incitate folcnc , fta- 



tuta lunt. Hinc Achlecici nomen adcpca eft hicc ars : quod 



Grxci pr.tmia ifta vocaicnc «ti/« , & excrcitatores aOri'^'^ 



Denium ad gymnafia , & ccrtos locos pro pueris edoccn- 



dis, pro omnium fanitate tuenda , ac pro bono habitu pa- 



lando tr.iduda , certifquc pr.Tccptis & rcgulis conclula , gy- 



ninafticx'nomen accepit. quod ante 1'lauti tempora fuic. 



Eam Galenns lib, ad Thraf. ita definic : i5 -tip^vA yufivx^ixvi 



tTiy e.T3,-«,«>j r«f c.p -770.^1 'yVL-iiUnats ou/juf*\a; y hoc eft,GyiIl- 



naftica ars eft fcientia potentia; omnium cxcrcitationum, 



vt Merciirialis vertit. Quo in loco animaduertfendum eft, 



Galeiium hac definitione gymiiafticam a pidotribica diftin- 



xille , quoniam illa tanquam imperatrix , & exercitationuni 



qualitatcs, & earum caufas fpeculatur , imperatque ,hxc ve- 



lutiminiftra illius exiftit ; petinde acgymnafta erac , qui om- 



mum cxcrcitationum pocentias probc nofceba: , eafque 



prout fauitati Si bono habitui expedire iudicabac , diuerfis 



liominibus imperabat : pxdotriba veio , qui eas , quomodo 



£eri dcberent , & polTcnt reipsa demonftrabat. Porro qui 



gymnalio prxerat , gymnafarchta appcllabatur , cuius mu- 



nus ciat oniiiia modcrari, tcmpus &: lioras prxfctibere, or- 



dmem poncre , & aliadcnique, qux' ad artium & locorum 



publicorum principes fpcftanc , fcdulo curare. Hunc Plau- 



tus vocac gymnafii prxfectum. Secundum locum habebat 



xyftarihx. hicambobus xyliis , ftadio , & dcniquc cunctisath- 



letaruai cxcrcicacionibus pr.rerac. Ab hoc pioximus tuic/ir,£- 



fciits ludi, a Galeiio vocatus 'i-mfarvis -Tm^haAo-ii^t^ , ab Hip- 



pocrate -.7^.-o-'--cM,-^<jipu>i«| , id cft , cuftos pal.tftrx , qui curani 



paLxftix habcbat- Agonijlarchnix^x. ,c\\x\ ccrtaminum publi- 



torura pr.i:fci5lus erat in amphitheatris & gymnafijs. Poft 



hos adcrat^gywwOjfe , magidct , fcu Jodor , omnium excr- 



citationum Etiseratmedicus , vcl mcdico par. HuncXeno- 



phon appcllat progymnaften , Plato pxdo"tribam , Ariftote- 



les a> (17!- riul , jfegineta iur^olfivri/) , Latini aliptam , Sene- 



ca protogvmnafium. Poft gymnaften etM pidoiriba ,(\in\i- 



ce: fecundum Platonem ab eo non difFert, Galenus tamen 



cos valdc dmerfos facit , dum gymnaftam mcdico & impe- 



ratori, prxdotribam coquo& militi adiinilat, merumquegym- 



naftx miniftrum nuncupac. Sphiifticus crareorum, qui pi- 



la Itidcbanr , inftitutor, ac veluti pxdotriba. Aderant Scferui 



fricandts cerporibus dejiinati. Poft hos erant reunciores , qui 



corpora lam cxercitata vngcbanc &: leungcbant. Mediafti- 



«iquoque gvinnafiis miniftrabant, pauimcnta eueirenccs, nec 



non raulca alia (eruilia raunia obeuntcs. Aderant ctiam /erai 



halneares-, lotos in balneis primo cum fpongiis , dcinde cum 



Imtcis cxliccantes , denique Itrigilibus corpora exercitato- 



rum a ftrigmentis depurantes. Adexinzpilicyepi , qui fphxris 



pice oblitiscurabant, neignis balneorum extingueretur. Ali- 



pili ad vellendos alis pilos adhibebantnr. lanitores quoque 



vnumquodque gymnafium habebat, kem fcrnacatores , Siva- 



riarum reruinvenditores , vt libatios , botulanos , cruliulanos 



&;c. Denique medici aderanti qubd incer cxercendum fxpe vul- 



nera, contuiiones, contorfiones, luxationes, niultaqucaliafic- 



lent. Porro varia hominum gencra in gymnada conueniebant. 



adeo ouidem , vt fxpenumero inter iplbs contcntiones exori- 



tcntur.atq Jc ctiain maximus qiiidam & infuauis clampr.Prxci- 



Tom. l V. 



pua ipfotum gcncra exMMphilofophi , rhctorcs, rcliquiuc , qtii 

 ftudiis dclcclabantnr : ibi lcgebaiuicolloqucbantur, nucr lcqiic 

 difputabant. tum adolefcenth ,qui vt cxcrcitationum obfcrua- 

 tioiics atquc modoi addi(cciciH,ad gymnafia acccdcbant. Tcr- 

 tium gcnus erant athlet£.i]m ibi lc cxciccbaut. b^nariumgeniH 



crant omnes iliifiue nobilcs , fiuc ignobilcs , qui 



& foiraa 

 cxctcita- 

 tionis. 



SubieiJlS 

 gymnarti- 



vcl militaris 

 difciplinx , & fortitudinis, vel tucmrx (anitatis,*& bom habitus 

 comparandi gratii variis excrcitationum gcncribus incumbc- 

 bant is\uintum gcnM crat corum qui fric.lbantur : fexlum, qui 

 lauabaiitur.Polticmo non pauci//t(?<?/crc;conucniebant , noa 

 alio finc, quam vt vidcrcnt cxcrcitatores.Scd &: viri piincipcs, 

 q^ni gymnafia extruxcrunt , inquc iis artem gymnafticam inlli- 

 tueiunt , cSc illius magilhos & pi.vfcdosalucrunt , in oidiiic 

 caufirummentb ponuntur. Qj^idani ctiam rcges &c principcs 

 in hac artc fefe excicucvunt , vt ad nulicaiem (cicntiain adttr- 

 rcnt robur & .rgiliratcm. Poftremo , quemadmodum cxtcras 

 artesproprios habuerunt authores , qui carum fiicultatcs , rcgu. 

 las, atqucvfum fcripcis mandarunt : limiliter gymnafticam lilis 

 iicquaquam caruKlc conftat , qui& ipfam voluminibusillu- 

 rtratint ,&:ab obliuionevindicatint. quanqu.iin ifta (cripta in- 

 tercidcrunt. Sparfim tamcn quxdam legas apud veteies quof- 

 dam. Inter rccentiores Hieronymus Mercurinlts hauf artem in- 

 ftaurauit, vc paulo antc diccbamus. 



IV. Aiateria exercitationi^ cfl tnottis corporis hitmam: Matetia 

 forrna eft motiti iliim rnodiu artificialii fanitatis 

 tiieridtc,%iel habttm boni compara/idi gratia fa^iu. 



Galenusdrftinguit yvfxta.intt, xhnfii, wovon.quia xittifif , i. e. 

 motus.eft res quxdam communis, atquepluribus conueniens 

 quam exercitatio,fiuc yvfijx<7u».iic neque omnisJabor eftexet- 

 cicatio. Itaque motus rede (tatuitur gcnus , adeoque materin, 

 exercitationi^.Forma ipfius pofita e(t in motu altihciali,qui per- 

 fcflionem ("uam vltimam habet a fine,quem dixiinus. Ita enim 

 cft.vc Logici moucnc.actionis vis confiftit in finc Hinc itaque 

 patet quid fit excicitacio , dc qua gymnaflx eft: traitaie .' videl. 

 motus corporishumani,exarte inltitutus , vel fanitatis tuen- 

 dx , vcl habitus boui compandi gratia. 



V. Gymnaftics fnbieUim eft corpus humanim, 



eiufqHe exercitatto : & locui,qHi dicitur 



gymnaflurn. 



Corpus huraanum, piout ^tx.Tn , i.e.boni habitas fufcepti- 

 bile,gymna(ticx fubiicitur : h. c. quatenus bonum habitum re» 

 cipere , cunique , & fanicacem confciuate in (eipib , natuin eft. 

 Atque hoc eft (ubied:um informationis.SubieiSum traiftationis 

 eft modusexercendi. Subieftum operationis eft ipfa cxercita- 

 tio.Dcnique fubiedura locale eil gymnafium, in quo confidcra- 

 bimus xdificationem & partes. Gymnafia igitur Iplcndidillimo 

 xdificari foiebant, idque in vrbibus, vcl extra vrbes quidcin,fcd 

 non procul ab eis. Sic Athcnienfes habuciunt iu vibe tria gym- 

 nafia , vidcl. Acaderaiam, Lyceum, & Cynofaigcs. QjJ.x excia 

 vrbem eiant . non longe .-cdificata crant, vt qux proxima circnt 

 vrbi,incafuilT'edicipotuerit Athenxuin, Hermeum, iSyPano- 

 thenaicumnonerantgymnafia, vbicorporacxcrccrcntur , (ed 

 loca,in quibus artium ftudia vigcbanc , aut fefta celebrabancur. 

 CorinthusquoqucgymnafiurahabuitjCrancuinvocatuin.Tan- 

 dein nullum peneoppidum fuit Grxcorum , quodgymnadum 

 non habeiet. Romani poftremi omniuui gymnafia , pai.vftras 

 vocata,invrbe,ad]Gia'corum xmulationemxdificavcctrperunt, 

 Gymnafarum partes etant decem,l\oc oxd'me.'..l'orticus cxedris, 

 fiuecubilibusapertis, /j/i.».» : inquibusphilofophi dilputando, 

 legendo , ac docendo e.xerccbantur : & adolefcentes ipfis ope- 

 ram dabant. i.fi/iAe^^tWOT ; vbi conuenicbant , qui fiinul exei- 

 ceri ac certare volebant , atque de pr.xraiis Sc cxercendi genere 

 paCfiones taciebant. 3. Coricetim, i>'yniivtyis,icY,yv^.\oi,;K.y,(if.\o- 

 cuspro denudandis hominibus.qui vel exerceri, vcl lauaii , vel 

 vtrumque agere volebant.4. Eleothefium, aAf.Tn^i/o. , vncl:ua- 

 rium ;in quo luclaturi , & alias cxetcitationcs, vel balneas ini^ 

 tuti vngebantur reungcbantuique. ^ . Conifterium : in quo po- 

 fitus puluis conferuabatur , vt pofient vndi ftatim illo con- 

 (pergi. 6. P<7/*y?r« ;qubd noinen eft totius & partis Totius; 

 quia &gymnafiuiTi , &qucmcunque locum exctcendis corpo- 

 ribus idoneum fignificat. Parcis : quia pal.eftia crac cerca gym- 

 uafij pars , vbi curfu, lurtando , h;irta,di(co, pugil^cu, pil.i, (a- 

 Iiendo,fccxeicebanc. 7. yphirifterium : vbi varixexeicicaciones, 

 & pr.xfcrcim cunifla pilx cxeicitia, qux plurima erant, ttc- 

 quentiiis,quamalibipeiagcbantur. 8. P'i£ ills. , quxintctpor- 

 ticus& muros lit.rerant, ab oranibusxdificiisnudx ; nec noii 

 tota perjfiylt) areai qui&ad fubminiftr,indam porticibus ac 

 cellis lucem faiSx erant , & ad fpatiandum, alialve exercitatio- 

 ncs obeundas , qux nccin palxftra , nec in altopulucre, ncc in 

 xyftis aliifve locis fieii pollenr. Has appeliabant lccum ccncul- 

 catum, qubd nuilis lapidibns, lateribulvc ftrarx , (cd rudcs , & 

 xquato tantiim folo forcnt. In his curlusficbat : & ad id tuni 

 diaulj, tumdolichi ( a quibus diaulodromi &doIichodromi ) 



Ll 3 



tormx 



