Sedio XXXII. Gymnaflica. 40J 



«eicit.itionf gauHct : iiipiimis fi iiitcmpcries (it caliJa , vcl fii- 

 giiii. Uc moibolis coiporibus oli m3l.ir.i toim.itioiicm , iilcm 

 elt iuciitffim. A>1lia:c morhos iu quaiitit.itc i;ciiito^ noii raio 

 cxeuitatioiics tollcrc coii(ucuciiiiit , c^uo pcitincut corpora 

 cxtcnu.ua , & niinis auda (iuc pins;ui.i. Similitcr corpora a 

 inorbo in numcro corrcptj,put.> calculo rcnum.vclicnunti mo- 

 tu iuu.intui.Cotpora vcio .vgritudinc iii (itu laliorantia , modo 

 nonabortu, nullum tcrccxcrcitationis^ciuis aifmittunt. Dc- 

 iiiquccorpora tcrtio niorborum i;cncic ,' continuitatis viik-licct 

 I<:>lutionc corrcpta , (i fcbnin b.ilicant comitem , nuilo nuulo 

 cxcrccri licbcnt; itcm (i continui folutio (it in partcaliqu.i no- 

 bili. Aliamcmbra ignobiliora , (i patiantur conrinuitatis diui- 

 fioncm , potcrunt .xgci iiicdiocritcrcxcrccri , moiio ncc in(ij;iiis 

 lita(fcClus,nccpars laboransexcrccatur. ?. VaUtud$nartiiitlti, 

 qiii \am\am a moriii cnaferunt ,i»ter atera remedia, pro inte- 

 gra valctttdine, iffis accommodata, pricipu:i tft corporis exerci- 

 ta^o. Itacnim mcmbra hrmantur , iHiinoruin rcli()ui.c ina- 

 niuntur , calor excitatur , & aeniquc totus corpotis habitus rc- 

 ftituitur. Eft tamcn omnc (iudiuni adliibenJum , vt a principio 

 lencs, breucs.tardi, ac rcmilTi motus cxi(hnt , dcinccps , prout 

 vircs magisJnualefcunt , (imiliter & magnitudo , & longitudo 

 exercitationis augeatur. 6. Ser.es magnopere gandent exercita- 

 tionibut : quiafciiicct ipforum a;tas pluriinam, ob caloris defc-^ 

 <Sum,excrementorumcopiamcoaceruat. Hic tamcii habcnda 

 c(t ratio vniuiii , tormscorporis ftatus , confuctudinis , & vi- 

 ^ tiorumparticularium, qu.Tp!crumqucfenuni corpora infcftarc 



folent. Ratioviriiim, quas (cnes fcmper habcnt imbccilliores, 

 lcquidebent exercitationes niicioics.Quantum ad toliti.s corpo- 

 ris afeiium, exercitia fenum erunt nicdiocria. Porro fenes con- 

 fuetis exercitiis dabuntopcram , fcd tamen vchementia corum 

 remifsa, Poftremo (aaz quidam vitia corporum fenilium,<\ax 

 refpuunt qujfdamcxercitationes.v.gr vcrtigo.moibuscomitia- 

 Iis,grauis ophthalmia.auditus imbccillitas rcfpuunt excrcitatio- 

 jies caput o((cnicntes.-^. Exercttatio communiter accepta, prout 

 quaflibccvel minimas corpoiis agitacioncs compleditur , ne- 

 minifano negari debet : quando nihil lanitati tameftcontra- 

 rium &perniciofum , quam cuiuflibet motus cc^Tatio. S. Non 

 folum 0^ueti , fed etiam inaffueti funt exercendi, Etfi enim 

 allueta in (blitis minus turbant : tanicn cum aflueta valde pra- 

 ua funt , & inaffueta multo meliora , ad iiiaflueta eft tranleun- 

 dum. Certum eft autcm, quod omnimoda ab excrcitationibus 

 ce^fatio (it res pernicio(i(rima. Itaque potius cuin aliqua mo- 

 leftia permutandx funt praux confuetudines,qaam in illiscum 

 delectatione, pcrfiftendum. 



vniuetfa- \ X. Tottu exercitandi modm & ordo erit , frimo cor- 

 thodus J»** aftiperfiuitatibw tjuihufitis emH?idare,caput pe- 

 Eiere, rnarmi & faciern abltiere, fe accommodate in- 

 duere,tardos & rermffos motm incipere, ad ceterio- 

 res & vehememiores procedere,iterHmcjue patdatim 

 remittere,rnadefan:ajndore indumenta exuere,blan- 

 de pojiremo mou£ri,& fedata excrcitattonis pertnr- 

 hatione cibtttn capere. 



Modus exercitandi eft vniuerfaHs vel particularis : & vter- 

 que exquilinis , vcl minus exquilitus. Veteres in exercendis 

 corporibushunc inodum tenuerunt. Viii & iuuenes cxcrcen- 

 di , vbi ex lotio perfcifla concoftio apparebat , fa:cibu(que 

 aluum exoneraueranc, maior pars fcfe exuebant , mox frica- 

 bantur niediocriter, vfquequo floridus color in fumma cute 

 refidcns, &artuumflexibilitas,atqueadomnem motum agilitas 

 oriebantur : pcrfncati oleo dulci inungcbantur i quod vt in.agis 

 artus quoflihet penccrarec, manibus vndequaque preraentibiis 

 & explanantibus apponcbatur : ab vndionc qui ludatione excr- 

 ceri volcbant,aut pancratio,puluere confpcrgcbantur,alii proci- 

 nus inexcrcitationem , prout cuiqucaltcra alceri vtilior atquc 

 qratibr apparebat, de(cendebant , perafta excrcicatione paulum 

 quie(ccbant,deindeftrigilibus,velaf;ieriul(:ulispannisftrigmen- 

 taa coiporeeradebant , quo faifto aliquandorurfum fricaban- 

 tur, «jTortgjia-.jO^^xJi didla fridione , firailiterquc vngebantur, 

 aliasin(ble, alias ad igneiii : (icque fere fenipcr balncuin iii- 

 orediebantur conclaui quam maxime alto , lucido , & fpatio(b, 

 rarius feipfos induentes'ad capiendum cibum accedebant Atque 

 hic totus erat modus.quo vel in oymnafiis publicis , vel in pii- 

 uatis locis maior pars liberorum hominum , & eorum qni vale- 

 tudini curands ic bonohabitui comparandofolenniter incum- 

 bebant, frequentcr . &:, vc Columella aliique nicmoria prodidc- 

 runt , quoridie vteh.uur. qnod de clarioribusproculdubio c(t 

 accipiendiim. VnJe Mercurialis rcdle fcribit , libi verifimile 

 fieri , quam plurimos alios cxcicifle , qui vcl ncgotiis publicis 

 priuatilque impediti , vel neceflariis variarum artium ope- 

 ribus dcccnci, vcl aliqua valctudinis rationecoatli , hoc pa- 

 (fto miniincexercerentur , fed friilionibus & vnftionibus di- 

 niilTis , qualcunque poteiant fxercitationes anipleftercntur; 

 ficuti & nuilti rcpcricbantur , qui prsdidlarum caufarum ali- 

 qiia , nuUo modo exercitationibus vacaiidi otium habebant: 



cxctcita- 

 tionum. 



quibusomnibuscxai.1iorcvii.lu, & f!inis me llcamentis opus 

 clie fcribit Galenus tiir.t. decibis bon. (^malfiuci. Nnncvi- 

 dcanuis quomoJo liodierne die txercitaticnes injtitHendefint. 

 S.it cric illis , qui aliqua ncccllaria occalionc impediti libcri 

 fclc cxercendiotiuni ncquaquain habcnt , vt potiiis quoino- 

 docunque pollunt , cxcrccantur , qu.un fcnipci inotio &ccf- 

 (^itioncab omni motu dcgant ; niudb tamcn liocvnum ob- 

 (crucnt, ne ftatim a cibo eas excrcitationcs , quas fmitatis gra- 

 ti.ifaccrcvolunt, folicitcJnimisadcant , (td (altcindaas lioras 

 inteiponant. Qui vcib fu.xfpontis fuiit , & niaiori otio pro- 

 pnoruni corporum cur.t libcri vacarc queunt , ha;c oninia 

 diligentcr oblcruarc debcnt. i. vt corpus tum a f.vcibus , &i 

 vrinis , tumamucis& fputis accuratc cnimidaic, caput pe- 

 flcre , manus & facicni ablucre ftudcant , nc cxcremcnta in 

 variis corporis cauitatibus , atquc in ipfo ambitii latcntia, a 

 motu excitata , vapoiatiouibus orfcnd.int , aut cxcrcitationis 

 calorceliquata obftruclioncsaut ctiam fluxioncs diuerfas pa- 

 tiant i.vt corpus iis indumentis obtcgant,qu,c laborcm ipfi non 

 fupcraddant , qu,vqucinteriina vciuis & trigoic tueantur, aqt 

 etiam, fi acftus vrgeat ,fcruorcni non augcant. 3. vt rcmifse ac 

 Icniter vnufquKque exerceri incipiat, dcinceps cius intcntioneni 

 auKatpauIatim, vfqucqubad terminum , qui fibi conuenicns 

 videbitur, perueniat ; atque vchemciitiani nu(us pcdctcntim 

 remitccrceatcnusconctur, quatcnus (ibi )am fatis ('cfecxcrcuif- 

 fedoftuscxpericntiafcntict.^ iis.qui interexercendum fudant, 

 curandumerit, vt pcrada cxercitacionc veftes fudore madcfa- 

 ftas exuant, &ficcas refumanc idquc inloco tepido , auttcm- 

 perato , aut faltem ncque frigido , ncque vcntis perflato. 5. ne 

 poft exercicationcmquamprimumquictifedcdat, autcibum 

 fumat, fedblando & valderemilfopotius aliquo motu vtatur, 

 tantumqueacibiscapiendis abftincat , quoad perturbatio illa, 

 quafique corporis fludluatio ;eftuatiovc,ab exercitatione genita 

 piorfus cefTauerit. 



X. In locoad exercendurn eleElo eliiendavetres '"^i"''" 



o locisexer- 



conditiones requiruntur. citaiiones 



a ticri de- 



Primat(k, vtlocusfit ab optimis ventis perfpirftus , & a Ijcantt 

 prauis obteclus. viide locaad feptentrionem & orientem po- 

 fita reliquis pr.-Eferuntur. Secunda eft, vt locus fit apcrtus, non 

 conclufus, non opacus : quoniam vbi libcrior cxiftit aer , mi- 

 nufcjue conftipatus , corpora in ipfo exercitata , aailiora & vi- 

 uidiora redduntur , quam fi in craflb, denlb, & conclufo exet- 

 cerentur. Tertia eft , ne a finitimis locisad locum cxercicacio- 

 nis vllalabesemanarcqueat, qu.raerem inficiens mox cot- 

 pora exercitata, fpongia: inftar quiduis recipicntia , labefa- 

 clcc. Talia folcnt elTeloca ptopcpaludes, (Ligna, fpccus, cloa- 

 cas Quas omues conditiones Aetiu^lib.i, c 7. vno vcrbo com- 

 plexus elTe videtur , vbiomncm cxcrcitationem inialubrilo- 

 co , & puro aere fieridcbere fcripfit. Sunt & aluc locorum con- 

 ditiones, fedminusprincipes.vt imqualitas firus .planitics, & 

 huiufmodi. Hicnoneftpra:tereundum,cogi incerdum homines 

 fefeinloco a foleperculTbexerccre ; qui niagnoperecaucrede- 

 bent , nc vnquain fcdcant, vcl quicfcant : fiquidcm Arifioteles 

 fcripcumrcliquit«>J/)»-oWcw? qui (cexcrcent (iib (blc,illosina"is 

 vri dum fedent, quam dum mouentur ; quoniam cum in motu 

 funt, aerem agitant, quafique fpintu ventilantur : ciini vcrb fe- 

 dcnc, quia aer immotus pcrmanct , vim iblis acriorcm cxpe- 

 riuntur. 



X I. Tempm exercitationihm aptum eft naturate, '^'^'"P« 

 veL accidentale 5 & naturale riirfm efi tionibus 



vntuerfale, velparticulare. spmm. 



Tempus naturale e(i , quod perpctuo & firmo ordine cue- 

 nit. Ertquc vniuerfale, vt ver, ilT3s,autunmus , & hyeiMS : vel 

 particulare , quod fingulorum dicrum lioias coinpleditur. 

 Tempm accidentale , fcucontiiigcns.eft, quod nonita firmo& 

 peipetuo ordineeucnit vtnatuialc : cuiufiuodi c(t tcmpus au- 

 ftrale , aquilonare;nimisfrigiduin , calijuni, ficcum , aut hu- 

 midum; nubilum, aut (eicnuni &c. Dc his difFercnciis tcmpo- 

 ris in excrcitandis corponbus Itatuatur cx iftis icgulis. i. Cor- 

 porihus ad aiiquam intemperiem declinantibus eligantur inex- 

 ercendo locus O" temp"S contraria. Sic fii^ida coioora cxcrccan- 

 tur tcmpore calido , vt .xftate , calida fi igillo , vt hycme : humi- 

 da ficco, & ficca humido. i,c orpora temperatA tempore tempe- 

 rato exerceri poflulant ; nempe vcrc. ; ■ Exercitatio tempore ver- 

 no hyberno (^ frigido fit maiof,qiuim nfiiiio ; autiimnati, (^ ca. 

 Udo. Calor enim iuaiftatc eft languiJior iii corporibus honii- 

 num, quiim inhyeme. ltaquccemporca'ftiuo plura coIliTun- 

 tur excrementa, quam hybcuio 4. Mane ante cibum quibiifti- 

 betfanisadeunda eji exercitaiio. Naindum exctcitatio cibos 

 prxcedit, duplcx, ac vtrjqucinlignis , fuccedit vtilitas : alccra, 

 qubdcalor naciuus excitatur , augetur , & ad futuianiconco- 

 dionem perbclle pr.rpaiacur ; altcra, qubd fuccos vtiles ii* 

 vniuerfum corpus , proutdeftinati tunt , opcimcdiftribuit, & 

 excrementis facilioicm cxituin pribet. Ex aJucrfo , {\ poft 

 cihum quis exercitatioues adeat , non foliim vniuerfi corpo- 



Li 4 fis 



