404 



^ncydopxdix Lib XXXV. 



<Ju3nmm 

 vnufquir- 

 que exei- 

 ccri de- 



■ L u- •v„„m,.r*frudelitatesinfatciantur,fedetiam vni- 



nus i o o" ocum probant fap.entes, quod .He ventr,cularn 

 ™romn>odct.pr^fctt,m cjuando mox dotm.endum 

 elt AtnuchucfpeflatveriusiUe: 



Tria tamcu hoc in loco oble. uanda funt. Pnmum cOiVt nul- 

 lus e mctat.onem mohacur.n.f. pr>us excementa per nares. 

 os a UU.1 . & vehcam expulcft , & hedernus cbus appr.me 

 coKoausfit. quia fecuscrud,shumor,bus,varafquerecre- 

 ""nr.scorpusrepleb.tur. Cognofcetur autem cbum .am 

 concodum elfe, cum ex eruaacon.bus . tum ex vr,n,s , qua: 

 dum alb.dio.es funcabft.ncndumi moiu demonftran. dum 

 vcroexalb.d.s flau.orcs euaferunciam tc.npus cxcrcend, ad- 

 clledemonlhant. Secundum cft.nc Ifomacho ,mmod.ce va- 

 cuo ac plane elunente cxcrcitaco obeatur:quoD,am hoc pa- 

 do cucnict, vt obus ingeftus , necdum a Itomacho rab.entc 

 concodus , a membr.s valdc famelicis au.dc n,m,s rap,atur, 

 &proinde ctud.tates & obltrufl.ones innumer.-e lubor.an- 

 W.Ternnm cft, ne Uatim poft cxercitationem cbus altuma- 

 tur.fcdmodica intcriicatur mora, quoufquc ag.tatio corpo- 

 ' ris iam fcdata appatcat. j F^fjchgatur hora mend.ana.quan- 

 doaerisaatustemperat,otcx.ft,t:^y//i/e',.iiatut.na, vt d.ci 

 sftus.quanturo fier. potclt, cuitetur aHtnmno ©• hyeme , ve- 

 fperiinoiqu.a,qu6dd,cs lum f.t breuior, cbus mane lumtus, 

 nonpoirit nifi vcfpere concoflus clle . quam ad rcm plun- 

 mum conducit ciercitatio./« ■vniuerfum tamen nulla ,n om- 

 ni tempore oppoitunior ci> hora, quam matutina.paulo ante 

 cib, fumptionem. Tum cnim coipora funt leuiora,& ab ci- 

 crcmentismagishbera.magifquc obfomnum prau,u.Ti vali- 

 da, & prxtcrea .iiinus imminet periculum , quin cibus probe 

 {n concodus. b.SinguU ilU tsmforiim conftituttonet euttmds. 

 funt , in quibns ijenti ■vehementtfpmi , c?" feffimi ^irmt. cu- 

 iufmodi luntaurtrales, & aqu.lona.cs plurimi. Ytigtenda 

 ^uoquefunt temporanimii frtgida , nimtt calidit' , nimisjicca. 

 Vemciuefttgiendum eSl temfus nuhilum, obfairum , & eraf 



fum. • 



-" • 



XII. Termimu exercitatmm efl ■co7nmnriis,velfar- 



ticnlarii,ratio>ie ^tatis, ternporii,& tem- 



peramentp. 



XIII. Exercitia corporis'dcbe>n effe moiierata, & 

 accornrnodata. 



Afci-i««confiftit in bonitarc morali &artificiali , vt nempc 

 nos excrceamus honeltc.iuxca canoncs l.tii.cos, & artifico- 

 se.cx priifcriptoartis C) maOLdiis. Accommodatio e^i^ in co.vt 

 cxetcitia pto variis a:tatis, natuta:, pcrfonarum, ioci, & cem- 

 poris citcumltantiis,proqae diuersa partium corporisratio- 

 ne.conucnicatcr applicentur.Elt autcm gcncrale & corfimu- 

 ne otlicium omnium cxerciuorura,vt ex eorum vlu lcgitimo 

 calor coiporisiiollri excitetur & augca:ur.Quod v; allequa- 

 mur. antcomnia cogitemus illain dillinctionem, quod excr- 

 citia (int vchcment.a (cu laborio(a,mediocria,& lcuia. Vehe- 

 menti» lunt , qu;E fiuni cum aliqua vio cntia , & in qu.bus 

 rclpitacio eit diilicllima , viidc mufculis & ncruis robur pa- 

 ratur. E,ufmodiiunt terram fodctc , & onete maximo im- 

 pofito.vel codem fubfilierc loco,vcl paulacin inccdcie. Me- 

 dtocriji fiunt citra violcnciana:vt curfuslcuis, armorumexer- 

 cicatio, luda , magna; &faruoc pilx lulus. t.eu.ia funt j qux 

 fiuncabfque mocu, vcl cum leuiculo inotu : vcmuficavoca- 

 lis & inilramentalis, luduschana.um & tabulaium , dcam- 

 bulaco Exercica vchemcnca , icu violcnta, conucniunt iu- 

 uenibus & vitisiobuUis potiiis , quani lenibus: potiilimum 

 vero iis , qui in ludorc viiftum quotidianuin quxrunt, qua- 

 lcs funt agricol:r, baiuli dofluati j & (accarij, operatij, & aiij 

 id gcnus opificcs. Mcdiocria conuen.u.u d.u.tibus , qu.ex 

 opum iuarum reditu vnSitant:nec non iL illis, qui liccrarum 

 itudi.s, ejc profdVo funt addnfti. Quod attinct ad nob.lesiu- 

 vcncs,omncfque illos qui ad arma lunt nat. & dcft;nati,ma- 

 gnum eflopcrxpretiumvcalperioribus excrcitiis mature ad- 

 lucicanc, puta iaculandis tchs & fag.ttis, curlui,pugnis ludi- 

 CtiS, cquorutn agitationi , & (imihbus :exemplo ncmpeLa- 

 ccdjemoaiotum &t<omanotum. Exeictia moderatiota , vc 

 funt inulica vocalis & inltiumencaiis , ludi tabularum, & fi- 

 milcs , in quibus intet ludendum amensa non (urgcndum 

 Dcccxcundum cll, quaquecorporis ac ingcn,) opcra pcra- 

 guncut:diuturniores ,tem & vchemenciotes deam!'ulationcS 

 tam inacucinse quani vclpettina; : hxc. inquain, talia exeici- 

 tia conucniunc delicatulis , lenicul s , fcEminis, omninoqac 

 illis, quorum natura autcomplexio elt imbecUior. His pto- 

 fedlo deambtilationes apptime conueniuut.Illi crgo (ibi pro- 

 ponant cx.iiiplum Socratis, qni loiebat quotidie contentius 



Exerci- 

 lia lOrpo- 

 lis quilia 

 en"eii;- 

 bcaiur 



_ . . ,. ™™„„,r ,ii,nIrT pftTjMtw auan. ambulaie,idque fub vefperam; cumque a quodara rogaretur, 



Tef»Ji»wei:ey«M//W«W ««""««« dupicx cit.i;M««,quan- ic r j ^ r^ ^ k u;„ 



, , 1 c 1 y „,ifn,r nrrmiYtnsfenctur ve- cut id tacetct, icipondit, quo nielius crenem. Quibus verbis 



do lci icct vapor fudor, aliquantllpet pcrmixtusienctur,vc c '^ cr ^, u , • < j -: 



r L r. ., „,,r„i,r!iriii-a//<>r vrtamdiu oftcndit vir lap,ent,iiimus,deambulat,on,s vium, cum ad ci- 



na:intumefcunt,atqueanhclituspcimutatu,.«i/er, vctamuiu r j ,- ur j ..,™ 



r r _j;., ,„i,,r flr,ridiic pinsfjcei & Dorum appciitum.tum ad ct uditatcs ablumendas,non pafjm 



exetceaturvnufquifquc,quamdiucolornori<ius cusiacei ct rr , • . , r , i , <; 



T r ,..r;.,r ^niiahilirer &' ron- contetrc. Porro dirtcrenca ambulationum ium.tur vel a I.- 



corpori ineenetatur ; motulaueacr.tcr, :cquaDil.tcr,<xcon r i- i u ■• n • » u i .•.. 



■ • ,. " 11 rr j „„,r„ I ilTiriirtincm fcnrit Ter- tu loci, vel a tempore, vel ab aiiis cuc'Jmlr.intiis..AmDuUtio 

 cinne ed,t;necvllameftatud,gnam lallitua.ncm icnct. jer . i a- , ir ri j i - 



.... , ;• j; ,i,„tlncr-prcricfierreantur; pcr locutn planum,vc rccte monct ( cn«j //e.i.flfi n:»ie«.c.i. 



mtniparticuaresfiintivfvaltdidinna'icxietiscxercc3ui.ui, f ■ = r ■ i i 



,,./ r j ..^-.J.^I^rrentp, iiitfPKp^ /f ■vi- in,nus commodat&contert , nuain pet locum accliuiorciu 



debiles,pix\im;fenes,n\dcmfit\im,atiolejcentes.tuuenes,a'^' . ' l r. 



r;,inediocriter;/.«m,valdc. Vostohyememuk\im cxetccn- 

 dum, quoad corpus vniucrfum incald at , ctra tamcn fudo- 

 rem:wrfplus,& vfqueadfudorcin:<?.'(WWKo, m,nu5:minime 

 omniura . ijiate. S^ui temperatam deamt vit.im , modeiacc 

 cxcrceri dcbenr.incntinentes aufem , qnod multis abuudeiu 

 excrcmencis,multl.cxcrcitatioii,busopus habenc. Humtda 

 corpora multam cxercitationem rcquirunt.;^;5w'<z.quoad toia 

 fe calefiaa pctcipiant, cicrctar, cxpedic : calida ; atcc cxet- 

 eenda funt, citta fudotcm, aut m-aiclccntura, aut ,nfi,!nem 



; ' 1 r -_- — 



& dcciiuiotcm : fi ncmpe homo non ii cotporc lan^uidio- 



rc & imbcclhoic. tuin ciim nielius conducit dcambula- 



tio per loca plana. Elt: ct;;.m d^ambulatio mcf or fub dio, 



quam :n porccu : mehor in (olc, quam ,n vmbia : mciior 



in vmbta ,quam parictes aut vitidatia cificiunt , quain quae 



tedo lubelt : meliot rcCla . quam flcxuola, vt idcm Cclfus 



ait. Scd pcrgjmus in crcumftanciis. €)tii valentioris alimenti 



cibum ajfiimpjeriint , exetcitacone vtantur vchemcutiote, vf 



venatu, palxftta, cutfu, difco, pilapatua, &c. & quidem i;a. 



1I.-11, , i > , -"• r [ — ' — 1 » 



anhclitus mutationera :c«W<» & fcca cxiguam tequiiunc vcexacicia ,fta tcnu, quodam fudote huraedlam ciicra pct- 



eiercicationcm-^-;?;Ja rrficca excrceancur vfquc ad manifc- tundanc. Vr^terea congriiant exercitta citm natura a- com- 



ftamincalcfccntiam ciiiaiudorcm X2m<-n:ca'tda^humida ptexione eius, qu, tis vtetur.Opus cmm habcnc exctc.tacone 



indi^entcxerccacione moda ai^^ftgiJa d' ^'"""^" omnium 

 maxTmeexctccndafunt. .tanemicvt anhcic.t, .ncalclcsnr. 

 atqueetiam parumper fudcnt.!-;ito;«^;«n»';,,qui a moibis re- 

 futguntexiszua -.dmodum cxcrc;t.it,onc vti debcnr.g«;cj.-e»-- 

 ciuiioniiustnajfitetifunt . cum prauam iUi confuctaaincm 

 dcpoucte dcbcant , pnus cxpurgari ab huraonbus & lupet- 

 fluitatibus cx fcgnice ottis lubcntur : poltca exctctationis 

 mo-luspaulatira augendus . quoufquc ad iiiura tciminum 

 pcrucntum (ic , qucm inaiTuctis fufticerc , & citra vllam mo 



maioii & violcntiori , quicunquc coiporc prs:diti (unt cat- 

 no(o & foiido , pituicolo cxcremcntorum copia luxuriante, 

 qua qui gracilcs,funt macilcnti,& cmaciaci,qui dura (unt fic- 

 cioris ccmpcramenti , a tanta (upcifluitatum cxctemenctia- 

 runi vbettatcfacile excipiuntut. Katio quoquc habcnda clt 

 illotum exetcitiorum, quivel ad tttendam fanitatem, zelad 

 citratio7-em morborum fufcipienda fimt . Tciupus quoque ido- 

 nci.m exerctationam ptobe conliderandum , fempetquc, 

 quoad ficri poteft, antecibum.fiuc raanc.fine vcfpcti, corpus 



pcrucntum lic, qucminalluccs luraccrc, cxLuia ...... ..u.^ -, ,.„„.-,„..._. ..... ' ,:,, ' . ' , 



lclI,amcalcfacefecxpericnt,adocuent.Po(tterao*-r;-paucas cxetceacut vchemcnciis ; poftcibum, rcmilliu^. ^gineta dc 

 r 1 r.,„rU.^. ..m i.oricra- oDDortunn riercirarionum iCniDore ita prxcipit (;w I. «!•' '■'•'- 



-t — , , - 



excrcitationcs rcquiriuit.qux (ecundum motbotum vatieta 

 tes vatiarcdcbet,ide6.|UC mcnfiitafui a ptudcc.a mcdici acci 

 piunr.In his omnibus illud animaduertendura clt , ommbus 

 immodicam cxctcitationcm nocerc;nerape quxpucris ,nfre- 

 inentum adimit, & membra coliiquat, vir,s ^niquales tcm- 

 pcries gigiiit, fenibus imroodicas UlTicudincs atque (iccitates 

 patit , omnibus tandem aliquid (empcr bpni c fiiuerc tacit. 

 Immodlcxautem cxcrcitationis hxc figna (unto , dum at- 

 ticuli calidiotes cffcdti fcntiuncur , duin yniucrlum corpiis 

 oridiim& inxquale appatet , dum in motufenfus doloriscu- 

 iuf lam vlccroli fuhoritur , dum l.ibor coacte & non (poiite 

 dimitccur, duin polt fudorcm pallot fuccedit , duni infolica 

 deniquc ac valdc molefta lallicado pcrcipicut. .Sct contraha- 

 mus , quaffusc hadtcnu'; dc gyraniilicamcdica diximus , ui 

 vnjra rcgulairi.qux iam fequitut. 



opportuno exercitaconura itnipore ita prxcipit Itl/ i. de re- 

 ;«f<^.r,i6.QLiandoquidcm d.itributioni alimcnti opirulancur, 

 iion oportet ctudotum & inc6dotum,neque ciboiura nequc 

 humo; uin cop,a;ii,aut in ventte, autin ve lis contincn. Pc- 

 riculum en,m elt , ne adomiics corpotis pattcsatttahantut, 

 ptiuiquam concodi commodi fianr. Clatuin itaquc clt, ante 

 cibos cicrcitia fumi debere. Veriim tcmpons opportuni 

 excrcitij notx ex vnnarum colore colliguntur. Nam qux 

 aquea c(\ , incoflum adhuc fignificat diltnbutum in ventre 

 hurnorcra : fulua vcrb & biliola , lam d,u concoftum e(le: 

 modLratc auccm palhda , recens faitx concodtionis fignu.-n 

 e(t. Tunc igitur ad excrcicia duccic oportcc , idque vclicr & 

 vcnttis recrcmentis priijs reiedis. Eadem hahcc Ortbafius 

 lii.io fvn^^pf.cap. i.Ws potio.qni venmrulo funt dcbiliori.ob- 

 lctuanauiuclt iUud Celfi lib.i.deremed.cap.i. Piima, inquit, 



eius 



