Sedio XXXII Gymnaftica. 405 



eiiiscuratio , cicrcit.itio cft , qu.r femper .intecedcrc cibiim 

 dcbct : iu co qui minus iabor.iuit , & beiie coucoxit , amplior: 

 in co t^ fatij^atus clt , & minus conco.xit rcmifllor. Eft pvx- 

 tcrcaaiiucrtcniium , quaiianamcxcicitiavcl in «^eucrc corpori 

 cmiHeninnt , vcl in fpccic finj^ulis cius partibus ; vbi cxcrcitio- 

 runi aiia capiti , aiia manibus vcl cruribus , aiia lumbis , alia 

 fpina-.alia thoraci, alia pcJibus conducnnt. Ratioquoqucnon 

 ininima liabcniii ell l.'ci, quo inrtituuntur cxcicitia. Aiij cnini 

 ni.!gis alTucti funt fc cxcrccrc fupcr vcl fubtcr tcrram , alij 

 vcro in aquis, l^agnis , fluuiis , mari, aut limilibus locis 

 aquaticis. 



X I V. Pracipiia & vftatoria exercitioritm 

 gcnerajic habent, 



I . C«r/«; apud vcteres locus publicus deftinatus crat , cu- 

 ii^ longitii.io crat fpatium bis ccntum & viginti quinquc paf- 

 luum.aut iluccntotumcubiralium. Qui viiiccbant , curlores 

 in^cncrc vocabantur : in fpecie vcro corum alij iliccbantur 

 Jladiodromi , quiftadium femcl tantiim in longum percurrc- 

 bant, &:in limitcquicfcebant: alij df/'««i)i/ro»ji , qui perada 

 mcta &: decuilu , co iicmum finc intcrmiilione reucrteban- 

 tur, vndccuifuminicranc : i\\i dolirhrodromi. qui fcxics repe- 

 tito curfu llaJium obibant , pcrpctuoquc impetu duoclecim' 

 ltad|adecurrebant: alii denique hemerodromi , qui Inie intcr- 

 iTiidioncacquicre , fincquc vlla rcfpiratione, pcr tatumdicm, 

 a diluculo vlquc ad vcfpcram , curfum continuabant. Ta- 

 lecurlus exercitium bodicque vfitatum ell apud qualdani na- 

 tioncs. 1 .PaUslr» eft fpecies qu.cdam curfus : eiufque ars dicitur 

 palxlbica. Scd & pal.crtra elV quKdam fpccics lucl.c , vt iam 

 oiccnius ?. Ltiilii Kes habet fpccies. Et primo quidem cll: 

 luda palx-ltrica : vndc liidator ymXx^rnf^; , qui in luCla aduer 

 lariuni prollernercpoteftimpulfu , trailu, prcnione,& fupplan- 

 tationc, lcd non ca:dere. Dcindc lutlaciorit amplcxu mutuo, 

 ab ileis & humcris : denique confertis brachiis,manu apprchen- 

 fis. Solcbant auccmluctaturi olim.veftimentis depofitis, nudo- 

 que corporc lu arenam dclcendcre , ac ceromate iungi, hoc eft, 

 quodamjinimentoexoleo & cera compolito : vnde miniftri, 

 quj in ciulmodi ceremoniarum ritus obleruandos conftituti 

 crant , Ceromatisli appellabantur. Sed nudatio illa corporis 

 iuitcontrabonos mores : inprimis illa puellarum apud Lace- 

 <la:monios , qu.-c nondum adulta: palaftra exercebantur nudx. 

 QuodftudiuaiPlatonequaquam improbauit , crtifuitenim vt 

 non modo pueII.E . fed &:anus luftaiencur cum viris. Sed , vt 

 dixi , turpis & inuerecunda fuit hic confuetudo. 4. fitgilattis 

 proprieeft ciufmodi excrcitium, quo pugni inuiccm confc- 

 runtur. Agrefte nimis & indecens exercitium. <, ■ Ex his duobus 

 exercitiis, pugni fcilicet & IucI,e, ruriexitquoddam aliud certa- 

 jninisgenus.quod "ancrntitim apud veteres nuncupabatur. In 

 lioc excrcitlo qui concurrunc , corporis cociusconatu , etiam 

 calcibus , etiam genubus , etiam dentibus , oranique virium 

 contcncione infurgnnt in pugnam. g. Saltatio eft mnltiplex. 

 Scaligerlii' i./i(!c?>.c.i8-&amduiidic in ftacariam , &mocoriam: 

 alii m vulgarcm . & theatricam fiuc fcenicam :alii in tiagicam 

 & lyricam. Sub tragicacontinetur faltatio fatyrica ; fub jyrica, 

 Pyrrhica, Gymnopcdica, & Hyparchematica. Porro falcationis 

 differenti.-E fumuntura corpore, plus minufve lallitudine op- 

 prclTo; abhoneftate; a locis regionum ; a fini;ulariqu.rdam &: 

 artificiosa mcnibrorum difpolitione; ab imitacionc Sc varic- 

 tate melodi.i;; abhabitu faltantium,S:c. Vbinos illam folum 

 probamus faitationem , qua Deusnonoffcnditur. quarqueci- 

 uil!tatis& vrbanitatis ftudium promouct, qua deiiiquecor- 

 poris conftitutio bona non folum fart^^tccla confcruacur , fed 

 vcgecior eciam , agilior , & promcior reddicuradquofuis la- 

 bores fuftinendos. 7. laBiudifcivel iaculi s^ varius Solet 

 enimdifcus, idcft, lapisrotundus , & in medio perforacus, 

 proiici. Soletiaculum vcl manu corqueri , vcl adhibico inftru- 

 mcnco , acu ncmpe & arcubalifta Quibus exerciciis hodie, 

 eciani in priniariis cimtatibus , folenc vacare.8. Curfm fett con 

 ctir^ttf eqneHrii\ qui fucccffic in locum curfus pcdclhis.i/. Cer- 

 tamiaabiMiga^ qnadri\uga func , quandodnobus, autqua- 

 tuor ecinism curru copulatis , contentio initur. 10. 1 rofeciio 

 exzinoiocoin aliumfiaL- catin fiuccquo, fiue naui,fiuc pedibus 

 inftitutus. I I. htiditipils, olim erat vfitatiflimus , ac omnium 

 primus &: nobiliffimus ; eique vetcres plurimiim ttibucbant. 

 Pollux quatuor fpecies huius ludi commemorat ; quarum 

 priniam vocat tjris-nK^o» : fecundani , j)««-/tc!^«v : tectiam , ijrap- 

 faitt : quartam , x^'ko» , proptereaquod in hac vltima diffe- 

 lentia, luforum vnus , refupinocorporciacens , in altum ver 

 fusccclum pilam tocis viribus miccebac , quam rcliqui collu- 

 forcsexcipiebant , antequam relapfu terrx fupcrficiem attin- 

 gcret. Hodiequatuoretiam funtpilae ladigencra, qu.a; tamen 

 rnomnibus uon conueniunc cum vetcrum diffcrentiis. Cri- 

 mum genus fola manu &: pila , mediocriter molli , perficitur. 

 Sccundumgenusaprimo diffcrt non folum loco meca; , quo 

 niiccitur& remittituf pila, ideft, maiorilongitudinis diftan- 

 tia , fcd cciam inftrumcnco ligneo , paruo , mediocriter lato, 

 cum capuli rotunda, Vtuntur enim illo lufores, vt forcius 



iinpcllantpilam. Tcrtium , &clcgantius, & vfitatiuseft illud, 

 quod fimplicitcr ludus pil.xdicitur , quodquccxcicctur in pe- 

 culiatibusdonubus cam ad rcm cxtrudis. Hoc in ludo agi- 

 tantur pil.crcticulo quodam , hoc cft , inftruiiicnto ad rctis d- 

 inilitudinem , cx ncruis diamctralitcr &: transucrfim cxpanfis, 

 confcLlo. Quarcuin gcniis ludi pTl.c, cll Iiidus folliculi. Folli- 

 culus auccm hic cft gciius quoddam pilx- rocuiidum , ma- 

 gnum , cxcorio confiicum , intus vacuum , & nonnifi acrc rc- 

 plctum : quembrachiali quod.im ligncoin ai;icm magna vio- 

 Icntia propellunt.t i. Ludut trunculorum ; quia mctadupllci, 

 longiori kilicctacbccuioii , diftiiiguitur in luduin longuni & 

 breucm. 1 j. Liidiii globi lignei , quo globus ligneus ( plcrum- 

 quccx buxo , tanquam duriori &: lohdiori ligno , tornatus ) 

 pugiii magnitudincm , auc paulo maiorcm rcfcrens , inallco 

 iimilicer ligneo, manubiium locuudum ac oblongum habcn- 

 tc, perplanam terr.e fupcrficicm, fummocum impullu ludcn- 

 tis propellitur. 14 Venatio intcr omnia excrcicia , qujE pra:- 

 ft3nci.i;accclebricacis laudem mcrcncur , facileprimum occu- 

 patlocum. Hac fiquidcm rationc, corporis Gnitati non vno 

 niodo profpicitur & confulitur ; duin fcilicct venator id variis 

 cxcrcitationum inodis , prout ipfi vifum fucrit , cxpedire po- 

 tell , fiue pedes , fiue cques ii^cederc volueric : fiuc laborcm 

 graiidiorem , fiuc leuiorcm fufcipeic , cumque longiori vel 

 breuiori cemporisfpatiocontinuare placuerit:in quibus omm- 

 bus, tuin pro variacorporis conlcitatione ac conditionc , tum 

 pro forcioris autimbccillioris valetudinis rationc , cautc & ad- 

 hibito iudicioagendum cft.iy Falconarta, leaiiccipitraria,<'e- 

 iius quoddam venationis cfti Vtrumque autem hoc excrciciuni 

 eft proprium ptincipum&nobilium. 16. Natandi e.vercitium; 

 cuiils tanta cft vtilit.is ,ad fanitacon corporis conleruandain, 

 dcpcrdit.amquercllituendam, vc ex ipfius vlu Icgicimo & tem- 

 pcftiuo,iiifiiiita corporis mala, qu£ob caloris exccirum , refri- 

 gerium & humectationem poftulant , c medio tolli & curari 

 poflint. I •'.Varia ludorum genera : vc mulica vocalis & inftru- 

 inentalis, ludus charcarum & cabularum,&:c. de quibus iii feq. 

 fcttionc. I S.Exercitatio armorum multiplex, 19. Exercitta rtt- 

 fticana:vt\ funt cerram fodcre , hortiini colcrc, arborcs pucarc, 

 Scc.io.Exercitia onemntia ; vt fi quis onere maximoimpofito, 

 vel eodem lubliftat loco , vel paulacim incedat. 1 1 . Deambula- 

 tiones omnis generu. 2.1. Exercitia artium 7)iechanicarum; puca 

 artis GnomonicE, Scenographicx , Plaftic.T:,&;c. dequibus vidc 

 fuo loco.Sed ha;c, &:fimilia, p.uilo fuficis perlcquamur , eoor- 

 dine, quem fuprainpracceptis cxprellimus. 



X V. Gjimnafiica medicatota in eam dittiditnr , ejiu Summa 

 rnotus homtmmiafeipjis, & qit£ ab aliis fa^ios jpe- ^^ m"du" 

 culatur ; atcjue prima infaltatoriam , paUjiricam, cx diui- 

 &paUfiric£ iiffinem fnbdiuiditur. 



VUtolib. 7. delegibuf authorcft duas inprimlscllc dilcipli- 

 nas.quarum dudu pucri excoIidcbeant,inuficam & gymnafti- 

 cam : gymnafticx rurfus duo membra facit , vnam iri/ji 7ra\lt/j, 

 alteram tIm npyij-m appclljt. Quo fincdubiorcfpexit G<j/e»«i, 

 quando Itb.t.de mufculorum motit lcripcum reliquit , i^-/y>-iy.gs 

 t^ ?ici\x,^iKx; folosficili; crura fleclere.Sed redcobferuat///er. 

 Mercurialis lib.z gymnnJi.cap.L.hai^ic dmiCioncm non comple- 

 fliomncs cxercicacionura Ipccies.idcoquefubftituit illara,quod 

 gymnaftica contempletur motus homiiium vcl a lcipfis , vel ab 

 aliis facflos ; atque ptimam fiJbdiuiditin laltatoriam & pala:- 

 ftricamiquibus nos addimus tertium mcmbrum, videlicet eain 

 qua; palxftricae eft aflinis. etfi dichotomia a Mercuriali tradita 

 ctiani retineri poteft : quod palacftrica fit vel ftridle fic didta, 

 vel late fumpta. 



fio. 



XVI. Plena enimeratio exercitationmn cor- 

 porii h&c efi. 



I. Saltatoria eftcubiftica, fphiriftica , & orchcftica , quae 

 cres fpecies locum habcnc in omnibus gvmnaftica: parcibus: 

 quaiido falcationcs adhibita; fueruuc in lacrificiis, &:gvinna- 

 ftica bcllica itemquc athletica nunquani fuic abfque faltato- 

 ria, &:deniqucinter ciceras cxcrcicacioiies hominibus ad la- 

 mcaccm confcrcntes hic ab antiquifllmis. fcriptoribus poni- 

 cur. Placo illam falcationcra , qu.c in facrificiis &: expiationi- 

 bus adhibcbatur , a.i^^.<r^/n>i^ljj ; medicam , hVi"»''-' , id cft, 

 paci aptam ; priorem ali) mediam appellant. Vawo faltatio cit- 

 biflica, qui & xaSiViiKi-"- dicitur.erac aflio, feu motio , qua ho- 

 mines variis modis pedes ac manus contorqucntes in capuc, 

 faltabant , quomodo ctia.n tcmpcftate noftia circulatorcs 

 nonnullifaciunt- Saltatio jphiriflica cftipfillimuspil.i; kidus, 

 cuius genera apud Grascos &: Latinos non crant cadem. .Ipud 

 Gncos enim quatuor eranc genera ludcndi pila , vidcliccc 

 tr^xtiiofi f^tyot?\71 , fftpcci^v. uiK^ , ctpxi^a Ktcti, :(^.j KU^uy.o; , idcft, 



pila magna,parua,inanis, & corycus. lila magna crat magna, 

 vel maior. Vilaparita erat valde parua, inaiufcula , vel maior. 

 Rurfuspila parua cracaporraxis & vrania , quam in ca:Ium 

 proiiciebaut , & autcquam tcrram attingcret , cxcipicbant. l'iU 



inanis. 



Exercita- 

 lio cotpo. 

 lis cft T. 



S^haio- 

 lia. 



