Sedio XXXII. Gymnaftica. 407 



1«. Ecpk- 



faic. 



H.Spiti 



Cttitus. 



ceict, perdiirjns.rancratillcs in huiufccmocli ludo diccbatur 



16. Ecplffhtilftre, fcu plctlitiir.irf,ie cxOTAK^f/^-.^crat.cum 

 inplctluo, idcft, in fextapartc lUJi) ,quisprorfum , tctior- 

 fumc|uc vicinim , idque f.rpc iu vtramquc paitciTi finc flcxu 

 CurlitariS , vnoquoquc curlu brcuequiddam dc (patio dciiu- 

 bat, quoad dcmque m vnico grcilu conllitidct, vcl vt clarius 

 «Ijiic Auiccnna, doncc in linc illius in mcdio Itctilfct. 



17. Iiiylijfart, TomTv>ii'w , crat , liquaiido lummls pedi- 

 bus quisinoicdicns,vel flans, tenlas in lublimc maniis ,hanc 

 antrorlum.iUam rctiorfum, Ctlcrrimcmouillct. qu.i cicici- 

 tationc maximc antc parictcm ftantcs vti folcbant , quoli 

 inccrdum abcriaflcnt, facilc, parietc apptchcnfo,engcrcntiir. 



iS. Spiririiscohiiitio inter cicrcitationcs,& pra:fcitim apa- 

 J^j^jolij. theiapcuticas, ab optimis gymnafticis rcponitur. Hxc vc- 

 bitio. ro tunc cfEcitur , quando cuudi ihoracis mufculi , qui cir- 

 ca coftas funr, vfqueadco intcnduntur, cogiinturquc, vtcjf- 

 piratio pcrfici ncqucat. Habcbant autcm gymnaltx medici 

 dupHcem (pirstioniscohibitioncmin vlu:altcrani,in qua vni- 

 uerli thoracis mufculi tendcbantur,rcmillis,quilunt in fepto 

 tranfuerfo, atqucabdominc, vt faciliiisexcrcmcnta deorlura 

 trudcrcnrurralteram, in qua abdominis quoquc mulculi tcn- 

 duntur,qu6 vidclicct ca, qua: fub fepto funt,vifccra,excrcita- 

 tionis fruilum fentirent. in ambabus vcro fafcias quafdam 

 adhibcbanr, quibus thoraccm atquc coftas.ncc non venticm 

 ciDgcnics,fcliciuspropofituiaallcqucbantur.riopolitum au- 

 tem habcbanthuiufcemodi cxetcitatione ,mod(jcalorem in 

 cicrcitationibus acquilitum , liuc ipfum natiuum auiium 

 confitmaic , modo fpiiitualia membra luuarc , modo excrc- 

 ^ menta pciSoris cipurgare. 



15. Voci- 19- Voafiratio, id tlf, aeris vchemens petcuflio^erac cxct. 



Kt3ii>,Ic. citatio , hilfnonic-E profeiroribus , & mcdicorum gymnalfis 

 io, & vlitata, Etilli quidcm vocifcratioqibus eierccbant , vt con- 

 cinnitatCiSi fuauitatc vocis placercnt , vnde magilhos pho- 

 nafcos, &artcm phonafciam appellabant : hi veto exctcita- 

 tionem vocis commendabant , non modo ad vocis confcrua- 

 tionem, &ad aliorum morborum curatioiicm, fcd ctiam ad 

 tucndam bonam valctudincm , & adcorpoiis robut ; vtpote 

 qui thoraccm,acvocaliain(lrnmciuapcrbelIc eierceac , na- 

 turalem calorem excitct , partibufquc maiime vitalibas , £f 

 ptincipaliliimis,vimintcrnam,vigoremqucfirmum & genui- 

 num infcrat. Huc etiam j^ctnact leclio clara , qaim Celfus 

 commendat inter eicicitationes imbecilli ftomachoconfc- 

 rentcs. Cantm etiam , atquc adeo mufica , huc referri debet; 

 quatcnus ncmpe modo graucs , modo acucos , modo medios 

 fonos, qui noa finealiquo corporis labore cduntur,admittit. 



10. Kifut intereiercitacioncs gymnafticas adnumcratur; 

 quod proculdubio agitct corpora.S: non parum cierccat:fiue 

 is cicillacio pr.-ecordioium exirtac , quemadmodum Ariftote- 

 lcsfcnfitiliue,vteftapud Mcletium, motio, quae mufculosin 

 facicciiftentcs diftcndac; fiue mufcularis dilatamcnci mo- 

 tus , quiafpiritus agitatione ab intimis vifccribus impcl- 

 litur jliuc quidaliud.fcnfum atqucintcllcaumhumanurn 

 latens. Quidquid horum fit,videmus hominibus,dum ridcnr. 

 tota vifccra commoueri , ignefcercfacicm , capuc & pedus 

 concuti , innumerilque fcie affeftionibus affici : qux ficuti 

 nonnullis aliquando magna dctrimenta attuletunc , ica qup- 

 que alios non parum iuucrunc. 



11. Flettu ^^?»j«r«jinccrgymnafticas vocis exercicatio- 

 ''S^ini. nesreccnlenturjquod eicrementa capitis , aLjarum multa- 

 '"'■ rum cxcrcitationum inftar , ciinanire poflint. Hinc Arifiots- 



lesy.pclit.c.vll- ploiatum pucris conduccrc fcrib.r. 



11. Ciriclafia,xce/K.>-»r:ix.i,<\.A.cucn\\ impuHum, eraccxcr- 

 citatio, in quahomiiics circulum quendam magnum , cuius 

 ciicumfcrentia annuli parui infixi erant,qu.ldam ferrea virga 

 anfam habcntc, in tranfucrlum latus impellcrc folebant. 



i^ Petaiiritm erat machina lignea ; qua homines roris 

 quibuldam in afrcm iadabantur. Sunt qui putant.raptorium 

 illud machinamentum , a Czlio Aureliano raacron fpaiton 

 vocatum, vel ipfummet pctauium , vcl faltem ei non dinimi- 

 lefuiHc. 



14. Trcchui crac exercitacio medicinx gymnaftica; , & il- 

 lius prxfcrtim, quzpueriscxciccndis operamnauabat. 



15. Pttamalistti , fcu pila & mallcus , conftituit excrcita 

 tionis genus , in quo primum brachta & dorfum cxcrccntur, 

 quandomallcis ligncis pilamligneam longc pclleiccogun- 

 tur:tum ex afnbulationc , qux tali cxercitationi pcrperuo af- 

 fociatur.eacommodafcretrahuntut.quxambulantcshomi- 



nes percipiunt 



16. Eqintatio,i!t9iicitU .vtriufqueexcrcit^tionisnaturani, 

 illius fcilicet, qui a nobis ipfis , & illius qua: ab aliis in nobis 

 pcrafitur^fccunduni Galcni fcntentiam fapit : vndc equita- 

 tionemappcllat motum mixtum. 



17. CuruliiveiJaiiokmcAicis gymnafticis tam pro fanis 

 conferuandis, quam pto aliquibus agiis curandis in vfum 

 fuit reccpta- Huius duo gcnera facit Galenusialterum,in quo 

 homincs vccti fedcbanc,'altcrum quo laccbanc. Atqucvtra- 

 queha:c in vrbc,vel cxtia vtbem pcragcbaatur:iteraquccur- 



lO.Rifus. 



Flctus 



Ciii- 

 clalij. 



2:. Te. 

 lauium. 



♦ Tro- 

 hus. 

 .5. Pila- 

 malleus. 



6 Equi 

 tacio. 



i^.Curu- 

 it VciTta 

 io. 



ru cclIo, vcI apctto. Habucrunt vctcres maltacurtuum atjc 

 vehiculorum gcnera:vt plaiiftrum, efieda, petoritum , arcir- 

 nam, birotum, canthctinuni,cartucam,carpentum,thcn(am, 

 cilium, conuiiuim, ihedam.pilentuni, burdoncs.qux omnia, 

 quod rotis ageicntur,crant fimilia,diftabant veto modo for- 

 nia,mod6 inatctia, modo magnitudinc, mod6aliis. 



18. Cejlatio in leliica & [ella a mcdicisgymnaftis ad exer- 

 cenda fxpc valetudinariorum , rarius fanorum quoque cor- 

 porafuit vlurpata, Alias diuites &fcnes , qui ambulare nop 

 poterant.itcmque principcs, & ditioies quidam, vcl maxirai 

 fani,Ici5lica & fclla ob dclicias,vtcbantui. 



ly. Agitatioper lectos penfile:, cc per cuna^ ffBa{c[ux duo 

 fub x;\(,)K vocabulo a Gr^KCis comprchcnduntur ) idco intet 

 cxercitationes Gymnaflica: rcfcruntur.qubdhniufmodi nio- 

 tio(etiam in cunis)cijm ad lcnicndos doloics, tum ad conci- 

 liandum fomnum.non paium adiumcnti prxftec. Itaquc cu- 

 nsE tamctfi ob pueros potiiis quam adultos excogitatx func: 

 viris tamenintcrdum piodeft motio pet ipfasfada,obcaufas 

 modo diiftas. Agitationi pec cunas fada fimilis cft exercita- 

 tio ilIapuerorum,dumiii vlnisa nutricibusgcftantur;quac & 

 amedicis,& a Platoncpro ipforumvalctudinemirum inmo- 

 dumprobatur. Eadem propecft tam lctftulorum quana bal- 

 neorum penfilium ratio. Lecti pcnfiles ctat parui lefti, modo 

 ei lignis,mod6 ci xrcmodo ci aigcnto conftrufti.qui qua- 

 tuor angulisfunibus adcubilium laqucatia alligabantur, ita 

 vt tctra fublatialiquantulum.quafi inacre pendercvidcren- 

 cur. Balnea penfil:a fimilicer erant labra illa vcl marinorea, 

 vel snca.vcl lignca,ad lcdlulorum imitationem laquearibus 

 appcnfa,vt quolibct vel minimo mar.uum impulfu, alias lc- 

 nitcr,alias vchciTientius agitari pollcnt. His igitur motibus 

 quofcunquc dum mcdici exerccti ptxcipiebant , huic vnt 

 potillimiim ftudcbant,vt motum citra laboicm laflisudinem- 

 ve vllam adfeircnt:dcinccps curabanr,nc in excicitationc il- 

 l.a lucundit^s^dcfidcratctur^qusprofedo msgnain lcdlulis.at 

 maxima in balneis rcpctiebatut.Leifto penfili fim ilc aliud iii- 

 (trumcntum habcbant vctcrcs,quod <rx..f!.xi}iinGisc\,fiimpo- 

 d:tim Latini codcm vocabulo appcllattint.hoc licct nufquam 

 appcndcrcnt.erat taincn vel lc£tus patuus.vcl quui iii fotmam 

 l?dti penfilis conftrudlum; atque ipfo pcr platcas & vias cain 

 viri quam mulieres geftabantur. 



30. A"^«'^'««i', geftationis fpccics, & ipfa exetccndiscor- 

 poribus adhibebatur, fanis iuica & acgris. Sanis ; quod marc 

 ob placidas afpirationes falubiitatcm infigncm facir. JEgrU, 

 quiamare humorcsputridosac nocuos tum vomiiu , tum 

 vcntis ac vapoiibus ficcis toUit.quarc dicebar Auicenna,naui- 

 gationem leprs, hydropifi, apoplexi.T,& ftomachi frigidita- 

 tibus atqueinflationibus magnopctcpfodcfie. 



j I. ftfcatio,<\ix eicrcitationis gr.fufcipitur;tamctfi ame- 

 dicis parui xftimatur.fuos camchabec vlus.xque ac vtnjtio. 



51. Na/<!<»o pcrtinet ad gymnafticam mcdicam & btlli- 

 cam.Qytc ob valctudinis coiileiuationcm adhibcbatur.vcl in 

 gymnaliis ficbar,vel citra illa.Iii gymnafiis natabant duobus 

 modis,veI in pilcina, qua: in frigidario ciat, vcl in labris am- 

 plis.QjJx cxtragymnafia.fiue priuaia b.ihiea, ctiicicbarur na- 

 ratio,niod6 in fontibus latifliinis.nioclo in lacubus, modo in 

 fluminibiis, modo in ipfo mari pctagebatur. 



35. re»ijr/c intcr illascoiporuni excrcitationes lefertur, 

 quxcorpusnon fatigint,& aninium obIe£t.?nt.Iii venatione 

 fiquidem mirifico quodam modo I.\bores volupr.-itcita tcm- 

 pcrantur^vrfacileiijdicari non poflit, raaiornelit coipotis an 

 animi motus. 



X V I !• Vfui e^iercitatiomm in genere featntium tres 

 pr^cipuas differentiai,fichabet. 



Tresprxcipuxcxercitationum diffcrentixoccurtuntapud 

 antiijuos medico^, qnarum piinu dicitur z-a^^^r-Mce^iy.ii , lcu 

 pripatatoria, fccunda >inH^'^7i^~jly.'n, tcrcia fimpiicitcr cxcr- 

 cnziio.Exercitatioprsparatoifti habet facultati cogcndi,mca- 

 tus corpotisdcnfandi,coiumquc laxitatcm coriii;cndi. Exer- 

 citatio apotherapeuticacor^o\ ^:ih immodicis labotibus cxlu- 

 dta cmollit , meatufquccoiporis lelaxando cxcremcntapur- 

 gat.vnde iure metito poft vchemcntiores cxcrcitationcs.poft 

 vigilias,poft mcrrorcs,vtpluiinium adhibcrbatut. Excrcitatio 

 fimplictter diSafic habct, rcci.indum diftcrcntias luas a locis, 

 modc^,motus & fimilibus lumras.6Ti(« in locis calidis exerceit- 

 tiir, magis cxuruntur; qui in humidis, hiimiditaicni contra- 

 hunt. Exercitation^ perpctui, fcu continuat,.x, & xquabilcs, 

 magis dclaflant, quam iii.cquabilcs. Exercilationcs ciim oleo 

 per/iff£ non modo pra-fcntcmlafritudincm niitiganc , vcium 

 eciam fucuram prohibcnc , iiccitatcmque arceiir,ac maiorem 

 promtitudincm ad motum gcncranc. &»£ cuTnpiiluerefiunt 

 exercitationes^ftxwo^M^tn quod frigidioiacanlciuat corpo- 

 ra,efficiuntquoquc,nc ludoritafacilc cfHuar.ncvcilla tanto- 

 pcrc dcfatigcntur.habcr namquepuluiscmplallicani vim,re- 

 fiigeraioriam,ac xc^cicai^ouzm.Exercitaiioiics multii. cotpus 

 ficcanr,mediocrcs obcfum reddunt:magnx calcfaciunc,?xcre- 

 racnta iuaniunt, fudorescienc:;iiinushisnicdiocres:minuTii 



omnium 



28. Gcflt. 

 tio in lc- 

 ftic.i&; 

 fcUa. 



29 Agita. 

 tidper le- 

 flos pcn- 

 filesSc 

 cunas. 



30. Naui. 

 gatio. 



3t Tifca. 

 tio. 



5;. Njta- 

 lio. 



31 Vetia. 

 tio. 



Vl«s 

 exfrcita- 

 tiomim 

 in g;r.c- 

 le. 



