Sedlio XXXII. Gymnaftica. 409 



nofpnt , & pr.Tfcrnin (t.igna : qu.Tndo in mediterraneii p«r- 

 »<^/« agiuuui- , moJo didis funt prj:ft.mtioics : quando in 

 rore , humcifl.mt , noii fiiic damho : qu.infio in lccis anium 

 -joUin frequcntatis , clficiciirimiis is motus crit ad cuocan- 

 diimpci luilituni , & .id lcu.mJum. Qy,r dcindcyM^ dio in 

 locii vento minhs perfi.itis amlHilatio iiiltituitur , valct aA 

 cuocandum pcr h.ilitiim , & ad cxcrcmciita dilpcrgeijda: 

 v fcd qux ventoflante peragilur , fui borca , tiillcs cxcit,U , tlio- 

 raccinquc hvdit . at vircs coll,ilientcs firmat, fcnfuum in- 

 tegritatcm adfcrt , (loniachumquc dinblutum rohorat : /» 

 /m/; ;j.vy?i-o , caput rcplct , fenfuum inftrumcnta lichctat , al- 

 uuin mollit , atquc valct ad diliolucndum : Jijpirantibm 

 \epiirif , ralis amhulatio crtcris omnibus , <]U.x- in vcnto 

 hunt , prarftat . quia manfuctudo &: jucunditas ihi coniun- 

 guntur:/«^/i/ie/ii)f», efl: n-ala. Adhicc fempcr cligcnda cll: 

 ambidatto in vmbra potius qiikm in fole. Efb autcm ambu- 

 landum potius in vmbra , quam parictes, aut viridaiia cf- 

 ficiujit , quam cjux tcdo fiibcft :quoniam aer alTidua qua- 

 dam & blanda ventilationc (alubrior efficitur. Vitanda tamcn 

 ell: vmbra , quam faciunt atbores rorc perfufc , aut noxia-, 

 vt nux. E contrario proderit fub iis vmhris ambulare, qua; 

 fiunt a myrto , aut lauro , & fimilibus : aut inter acres & bcn^ 

 olc:itcs herbas , calainentum , pulegium , thymum, mentarn, 

 inaxime quidem agrcRes & fpontc n.afcentcs. Efl: in hac quo- 

 qae non cxiguum dilcrimen respeHit cceli, quod dum fcrcnum 

 clt, tunc deambulatio lcuat, perhalitumtiiocat, attcnuat, bo- 

 nam relpirationem , & mouendi ficilitatcm parat:dumve- 

 ro nubibus obtcgitut,grauitatein adfcrt, pct halitum non cuo- 

 cat,tandcmquc caput implet. De ambulationibin zelhyeme.vel 

 iflate, velalio temporefaciendis.videpaulo antc retjul. 1 1. Po- 

 Itremo ambulationesqu.Tlibet antecibnm ficridebent, tum 

 nianc, tum velpere : quandoquidem matutina aluum emollit, 

 fegnitiem a fomaocontradam diiroluit , fi-iiitus attenuat , ca- 

 lotem auget, appctitum excit.it, & humidioribus temper.-i- 

 Jiientis valde conuenit : velpertina vero ad fomnum pr.Tparac, 

 inflitionefquc difpeigit , caput tamen debile male afficit. Voft 

 «•/^«OTCxigua ambulatio conuenit afluetis, atque illis , quibus 

 lion fiiie laboie in fundum ventriculi defcendit cibus ; illis 

 item . quibus taput reptetum efl. I4. 'Ere^nm fiare non 

 prodeft iis , qui habent dorfum dcbile , aut renibus inflamma- 

 tis vtuntur , aut herniam patiuntur. Vari.T autem funt huius 

 eiercitationis differentiac : quoniam ratione temporis aliquis 

 ftandoexercetur ante veipoftcibum , pauco vel mutto teni- 

 pore : ratione loci ftatur in folc vel vnibra , bac aur cl,iusa 

 autapcrta : ratione fitm\i\ vno pede velduobus, &iisto- 

 tis&planis, vct extremitatibu.s eoium , catcibus videlicet & 

 digitis fummis ftamus. /Snte cibum Jlare ventricuti excre- 

 mentis inaniendis auxiliatur , afthmaticos & difficiilter fpi- 

 rantes adiuuat , vcntrem emollit , vrinam proiiocat , crura & 

 pedcs roborat , & deambulationis vices fupplet Atque hoc 

 intelligendum eft dc iis , qui nmltum ftant. Voft cibum fia- 

 re , mediocri nempe tempore, dcfcenfui ciborum in vcntri- 

 culum infigniter cooperatur, illorumque concodionem per- 

 belleadiuuat, necahquam tartionem adfert. Veriim (? mutto 

 tempore aliquis itapermanferit , pr.^ter molcftiam , qua; cx 

 ciborum ponderc oritur , varias item oftcnliones fubit. Pii- 

 mo nimque maior humorum copia lupcriorcm corporis re- 

 gionem impetit , &: maior humorum multitudo ad inferio- 

 la prxcipitaj : deindc tlioracem , atque fjiirationem vniuei- 

 fam non parnm labefadat : poftrerao renes , atque vcficam, 

 & tota.m niingendi aftionem vitiat Statio in ■vmbra fcm- 

 per adneditur aliqaibus cx pndidis difrcrentiis, vtfit mul- 

 13 vel pauca , ante cibuin velacibo. Stare fiib fole , in acft.a- ' 

 tc mignopere ca^efacit , ac proinde frigefadis corporibus 

 prodelt. Sittamen infolatio moderata. Atque h.T:c orania 

 iuiit accipicnda de iis , qui ftant planis & totis pedlbus. Sta- 

 refiamqne calribiis vel fummis digitis innixos non modo la- 

 boreni & moleftiam in lucit , fed etiam nullum ad.fert ad- 

 iumcntum , quod firaltcuius morp.enri. 15. rugnirnirK3.\\x 

 fiunt cum armis fii5tis , neque incidentihus vd pungenci- 

 bus , aducrfus hominem , alix aduerfus columnam aut pa- 

 lura , alix aduerfus vmbram : acque omnes vel ficri poirunc 

 apucnantibus , cnrporc armato vel non armato. Armorum 

 tugna adaerftis hominem vel cclumnam , qiis.fit corpere arma 

 to , in:er c.xcrcitationes & opera i;cponitui. ^ed pugna noa 

 ArmatorHm adnerftts hominem •vel cclumnam inrcr cxercita- 

 tiones ma^nas refertur . ac proinde magnopere caleficit, 

 excrementa educit , fudores rict , vayvictQy.ixt curac , bra- 

 chiaatque bum.ores coiifiimat,crura & pcdes exercet : cas- 

 terum capita debilia , °< vertigini obnoxia non parum 

 labefadat , renibufque lahorantes afPjgit. Porro n-Kiafix.- 

 yitt, itducrfifs vmbram lov ertatio , corpora tenuat , carnes 

 & faccos detrahit , propricque e t brachiorum & niaiiunm 

 exercicatia Eft etiam vtilis vitiis tlioracis & vcnum . con- 

 fcrtcolo inteftino , humores firmat, materiam ad infcrio- 

 jes partes deducic Ad eadem. oannia valet pugn» aduer 

 f,s palum effefta i tjux jaRtummodo in hoc ab vinbiati- 

 ii diffcic , qiiod paJura percusere raaicimvi vun jnfeit^ 

 Tom.lV. 



quam acrcm fctirc. Dcniquc piigna aduerfiis hominem 

 pugnantem inita , prtfertim armato eorftrg , cflicit valida 

 & lobufta corpora , & .ad momni aptiora. Atquc h.xcdi- 

 citur ow*«^j;ioe. 16. Manibits fummis conccrtari , t« «»f»- 

 >«e/<'^te3» , intei veloces fiiic roboic cxcicitationes locuni 

 Iiahet : proinde calcfacit , corpora tenuac , c.uncs fuccolquc 

 dctiahit. I7. Ecplethri^re , -.o CMoAiJpi^w , ad ca omnia 

 coiiducit , qiiibus ccleres cxeicitationcs coofeiunt : lcd po- 

 ctiliaritcr pedcs & crura cxercct. iS. litylifwa, feu pitylif- 

 faic , TO jnTuA(' j' .» , cft cxeicitatio vchcmcns , idcoque vo- 

 henicnter calcfacit coipora , bradii.ique inligniter cxcr- 

 cct. 19. Si quis alteri lubeat , vt fe violcnter dctraf/at. in- 

 flcd.itque , doiiec ip(e non manibus modo , vcrum ctiaiji 

 cruribus Ipinaque conftaiis, inflcxus rcfiftat, cft vthcmens 

 cxercitatio, qux valdccalcfacit , roburquc mcmhris non ie- 

 ue ingenerat. 10. Si quis conuellerc fe mouereque de toco vo- 

 lenti permittat , crura inaximi corroborabit. 1 1. Si quis pn- 

 gnum alicui aperieniium , vd matum Punicum, vct talequip- 

 piam manibus coniplexus aufcrcnduni pra;bc,Tt , manus ma- 

 ximoperc cxercebit. li. Si qun altet um complexui mcdium, 

 aut etiam ipfc medio comprdienfus , inanibus digitilijiic 

 pedinatim iuniflis , aut qucm compleditur ahioluerc le 111- 

 beat , autiplefea complci^cnce loluat ; id , inquam , lobur 

 partiura tum exercet , tum firmat. 2;. Si qtiis allerum , qui 

 verfusipfum fe inclinct, h latereaggrefftM , ilia mainbus com- 

 plcxus , ceu onus aliquod lublatum inuiccm protcndac, rc- 

 ducatquc , ac magis , fidiim geftat , ipfc nixurenixiiquccor- 

 porisvcatur; fpinam vniucifun corroborabic. 24 G)u'i pcUa- 

 riiusex aduerfo innixi , niagno fe conatu inuicem rctrudunt, 

 & qui a ceruicibus pendcntes dcorlum trahunt , robnr vni- 

 uerlo corpori comparant. if. Retentio , feu cohibitio (|jiritus 

 mcmbra fpuituatia catcfacit, corioborat. & emundat , ncc nou 

 anguftas cauitates ampliorcs rcddit. Hicc igitur exercitatip 

 omnibus illisconuenic , qui fpiritualia membra ( vc thoraccm) 

 frigefafta , debilia , & cxcrementisobicllahabent quique tx- 

 pulfioncscorpoiis auc tardas, aut vitiacas experiuntur 16. Sex 

 funt vccis exercitationes ; vociferatio , ci.ntus , tcdlio, fcrmo, 

 rifus , atque flctus. Ex tiis vocifiratio , uv<i(pS'>tijt< , fi fic 

 mediocris , thoraccm & vocalia inllrumenta pcrbellc cxcr- 

 cct, naturalcm catorcm augcc , puigac , firmat , .itquc atte- 

 nuac , folidas corporis parces, robuitas , puras , & ofFcnfa; 

 minime obnoxios reddit , colorcm dccorat. Cnntus , fiue 

 vocifcratio cum harmonia , delcdatlonem adtcrt. It.iquc vor 

 ciferationi potiiis i quam cantui . fani.atis ftudlofi opcrain 

 dabunt : quoniam fic plurimus acr attraftus thoraccm di- 

 ftendit , vcntremque & meatus pcr vniuerfum corpus apc- 

 ric ac dilatac. Porro lectiointenta ^ clara catorem auget, 

 fanguinem fubcitem reddic , omnes purgac venas , oinncs 

 aperic arterias , humoreiTi fuperfluum non finit concrefcc- 

 re : remiffior ad eadem fere omnia vatet , nifi quod de- 

 biliijs cuiida cfticit. Lccutia , fiue firmo , iis inprimis ac- 

 commodatur , qui pra;tc!: modam ad fomnum propcnf; 

 funt aut prx humore inctaucholico vel phlcgmatico Icnfu.s 

 torpentes tiabenr. Pituita porro a fermone confumitur. Sed 

 &vires a fermone difTolui certum eft. Ridere inprimiscon- 

 ducit illis , quibus frigidx funt capitis & thoiacis partcs, 

 meiancholicis, tiiftibus. In his cnim ciini dominetur frigi- 

 da intcmpcries , mcriro auxiUum pv.vftat rifus ; nimirum 

 qui multum acrem in pcffore moucc , fpirir,rimque ralidio- 

 rcm cmittit. Vlettu liberat c.iput fuperfluis humoiibus, &.\ 

 pueris inprimis conducit. 17. Ciriclafa eft e raagnis exer- ^ 

 c;tationibus ,& corpora intenta mottit , caloreni excicat, ncr- 

 uosimbecillor.firmat & taxat. iS. Trothm eft intcr excrcit.^- 

 tiones tardas atque remillas , & proinde val:tudinariis , at- 

 que iis , qui pr.x virium ii.nbccillit.atc , auj aliauo alio impe- 

 dimentodetcnti, maiorcs csercitationcs obiie nequcunt', iu- ' 

 primis conuenit ; fecundo loco fenibus , atque cactetis , qui 

 maioribus excrcitiis nimium incalcfcuut. Scd verrigiuofi.i 

 obelt. 19. PilamaUeof percinet ad cxerci.tatioucs vcberocn.- 

 tes, ideoqne caloiem natiuum nvigct , cxcremcuta #uacua.t, 

 fomuos profundos generat , & coucoquendis cibis . acque 

 rrudis humoribusconfcrt. jo. Lqriitaiio numeratur incct ea, 

 qu.rfunt cxcrcitatioues & <ipera (ipiul, a<: proinde cft ma- 

 givi cxercitatio , qu.iG idcirco nastuura calorcm auget , at- 

 que excrcmentorum in.-initioni opitulatur. Eft auteiu uon 

 parua diftcrcntia, anequus, nuilus &c. lente celeiitcrvc gra- 

 diatur ; au fuccuflet; an nfturco f?t ; .-m currac- j i . Gefiatio in 

 vniiierfiim eft mixta ex motu & quicte , ideoquc intcr placi- 

 diflimas & dcbiles exercitatlones ngjncratur ; & proptcrca, 

 valctudinariis , & iis qui tongis morbisexercentnr, quive nior- 

 borum rcliquias fenttunt valde cft accommoda. Sanis , ni- 

 fi aliter exwccrt nequeant, niininie on^nium conuenit. Ce- 

 fiatio vehieulo faSa eft mitior aut vchementlor. llla )o- 

 cum habet in capitis afTci^^ionibGS , & inteftinorum fluxfo- 

 ne : h:c£ in afFeiSioninus pcdori.c & fkiiTiachi optimum efi: 

 prxfidium. Geftati» in lcclica facf.i c(l pr.Tcedcnte leminior 

 atque blandror ; fimilrter geHgtio fiaicla in fie'dJ- , (jflafii ahj 

 fcamuura vocaiit. CcUlis hanc fdlai-cm , & fimul ki3iea 



M m leia 



\ 



