4TO Encyclop^di^Lib XXXV. 



ecftationem nauigatione in portu , vel fluminibusfa- 

 vehemcntiorcm fccii. Porro ficbat hu;ufcemod.gcila- 



tio tum m Tclla coopc. ta, tum in apcrta ; redcndo, vcl .acen 

 do' ^grotantesfi.irfcbr.,infclladeteaapotius,quam tc- 

 aS gcdar. dcbcte. ccnfuit Antyllus. In alt<:ta vtil.tci portan- 

 tur .acentcs febt.c.tantes , atquecx i s lctla.g.ci pot.us , & 

 quoscatapliotavr-et. G^/««o«/e'.?''/'^«A/' fomnum alli- 

 c.r & morbos cxtenuat : p,udclK)Uc au.e tibum , & a cibo. 

 Hu.c cond.ffimihs ell gejlatiovdpotihs agitatir, in ctwts, 

 tms. priter fomni iucund.caicm, quam adfcrt , flatus d.dol- 

 uit , appct.tum mouet , naturam fopiiam exulc.tat , & leli- 

 qu.is moiborumcapit.s , velut. Itupori & obhu.on. , pror- 

 fus eitingucnd.s , conducit. Inter gell-itionum fpccics vlti- 

 mo ioco fcreomncspofucrunt nauigattonem , quam cxtc- 

 ratum omniura lcnillimam fccit O mclius Cclfus,Scd & hu- 

 ius quim plurima inucniuBtur difcr.minarfiquidcm non pa- 

 tum .nteieft.an qu.s in Itagno. flum.ne, vel mari naue gcHc- 

 turi&in mari,an in portu.l.core.vel in alto.turbato.aut aan- 

 quillo mari. Nauigafo faftain ftagnis , lacubus , aut palu 

 dibus.cztcrisinfalubr.tatc po ponitur. Mmus noxia cx.- 

 Ifit nauigat.oin flum.n.bus. Duabus prid.dis mar.tima iia- 

 uigatio priftarc cred.tur; quon.am mari fempcr vapotcs (ic 

 c.&calidi educuntur, &r cxcrcmentaabfumuntut. Porioex 

 niaritimis nauigat.onibus ien.nima eft, quac fit in portu; quae 

 in litoribus, iucund.rtima ; qna: in alta mari , vchcmcnt.ffi 

 ina. Quxtranquillomanpcragiturgeftatioin naui.accoin 

 modatacft iis , quibus geftatio .n curribus conuen.t. Dcni- 

 qucqu* turbaco mat. obitur , motus acut.fl.roos S; mtcn- 

 tifllmos habet , ideoque cotpus & anunum vade exagitac, 

 & idcircoquantuin ficri potcft , fugienda cft. Hic ob.tci ob- 

 feiuandum eft , muhos equitationem inter gcftat.on.s Ipe 

 cies rcpoluiflc : quam fententiam plerique impugnant, quod 

 inequ.tationc omnes ferecoipor.s partes moueantur , cu.n 

 jngeliationc qu.es potius quam motus locum habeat. Scd 

 Iioc obiter. ,i. .N/ir^/jo vaiias habetd.ftcrentias. Fit cn.m 

 inaquisfpontenafccntibus, autin al.is : & fi inal.is, vel in 

 dulcibus, velinmaiitimis: fiindulcibus, aut fluui.s.aut la- 

 cubus, aut ftagnis ; atque hx omnes vci in cal.di' , vcl .n fti- 

 gidis. Natatioin aqu.s fpontc nafcent.bus, qua: omnes ca- 

 lidjefunt, paralytic.s confert. Qnx .n dulcibus aqu.s pcr- 

 agitur , ad omnia eft inefficacio. male affcd.s , quam mari- 

 tima, Ex iis tamen , qux in dulcibus aquis fiunt , natationes 

 fluniaies mino.em fanis corporibus nonm infeiunt. i efl! 

 jncEfunt, quiinpaludibus & ftagnis obcuntur. Maiitima 

 natatioindoiorecapitisantiquato.narium obturatione.odo- 

 latus Ixfione, fcabic, £:c. vfurpatur. Natatiocal.da emoUit 

 indutata.calefacitque refrige.ata : frig.da, quod intuscalo- 

 rem natmum repellens ipfum valid.otem cfficiat , c.boium 

 optimam & citam co.icod.onem ptslfat ,eiubcrantcs hu- 

 morcs difllpar , & intus rcfrigcratas taries calefac.t. ? 5 Qui 

 jn mar. pijcantur hanc prxcipuam commoditatcm habcnt, 

 quod eorum cotpora valde eificcantur, & proptcrea minimc 

 omnu!m coiruption.bus fubi.c.untur qu.n fi puttcdo aliqua 

 jniUsiateat,|>roC!nusexfui:itui confum.tuique Pifcatioquje 

 fit in naui, mtet deb.lcs cxerc.tationes lefcrtui : qui fit ha- 

 mo, intermcdiocres.vcl vchementes.prout aliteratqucaliter 

 inftitu.tur ^^.Venationaexerciiationem Galenus coraparat 

 ludoparus pilx.eainquc .nrei ea reccnlct, qui ipfc opcta & 

 excic.tat.oncs nuncupauit : vtrumquc rcite. Nam non mi 

 notcs ludo pilaE lau.ics mcrctur ; & non ablque vchcmentia, 

 magnitudine,atqueccleiiiateefticitur:n.m.ru.n in quaraul 

 ix ai.as cxcrcitat.oncs.curfus videlicet, ambulationes,ialtus, 

 iaculatio, vociferatio, & aliz necellaro requiruntur. Itaquc 

 venatiohisfacultatibuscli piidita:vehementercalefacitcor- 

 pora, dilTipat exctementa , carncs & fuccos exubcrantes mi- 

 nuit fomnos profundosgcncrat.a pio.ndeco.icoquend.sci- 

 bis.crudifquchumor.bus.magnopcr^ confcit.auriitu&vifum 

 acuit,fenc6lutem retardat.Nominatim Tenatto equefiris cox- 

 robotatpeiSus,ftomachum,intcft.na doilum,atquccrura:w- 

 »«rjo/jfrf«//r«jeadcmhabentcomm' da,fed maion labotcpcr- 

 ficitut; vndc magis calcfacit, magifque pcdcs & cruta corto- 

 borac. 



??5 s^h m n^ SY? r^. W srt SYs W 5T! W i^ 

 SECTIO XXXIII. 



In quA delinentur 

 Tabacologi A. 



T 



P R ^ C E P T A. 



ABAcoLOGjAcfl; do6lrina de natura, vfu, 

 & abiifu tabaci. 



Eftque generalis, vel fpeciaiis. 



Tabacologia gerier,.lis cxplicat differentias, tcm- 

 peramentun), cii tumftaiuia.s , vircs , praparationem, 

 vliim,& abulnm t.ibaci. 



Differeiiti.^ funt tres : tabacum maius latifolium, 

 jnaiusanguftifolium, & minus. 



Tcmpciamentum eft (ucuni & calidum. 



Circumftantia; funt locus natalis, tempus(ationis, 

 & iiotx feu ligna bonitatis. 



Locus natalis eft terra pinguis,humida, vdofa, vn- 

 dofa, & calida 



Teuipcs fationis commodiffiminn eft initium Apri- 

 lis, luna crefcente. 



Notxbonitabacifuntcolor rufus.nonnigerrimus, 

 maci.lis albis vel venulis inc. rftindtus , fapore non 

 acris, fed dulcis aliquo moilo & fuauis, odore fuauco- 

 |ens,fumus coloie lad:eus vel canuleus,teiiuis. 



Vires huiusheibactales tanisque funt , vt multi 

 eam pracfcrant omnibus aliis htrbis & panaccx titulo 

 ornent. Valet enim contra venena , f.mem fitimquc 

 fedat, cer. bium &; vtr trici.lnm lobtaat. viiesrtficif, 

 fpincus& fanguineui abinfedliont peftilentiali lue- 

 tur,&c. 



Prsparatio tabaci communiflima eft : Herb^ vi- 

 rides in Augufto detruncatJE , & ab arena , puluere, 

 fordibiilqt.e reputgatx, in loco aperto, opaco tamen, 

 puta (ubceclo cxliccantur, & exdccatx aliquantulum 

 liquore idoneo afper(£c,vel illits, funium ad tnodum, 

 digiti minoris crallicudinem reftrentium,conuoluun- 

 tur, & r, ponunci r. 



Vfus debec ellemoderatus, tempeftiuus, & accom- 

 modacus. 



Abufuseft, qu6d ab omnibus promilcue, omni lo- 

 co & temporc, ablque omni del.dtu adhibetur:vnde 

 quidam tabacoinania exiftic. 



Tabacologia fpecialis explicat tabaci fpecies , & 

 vnimmedicum tum Galenicum , tum i'ar<icclficum, 

 chirurgicum& pharmaceuticum;idque lationefoiio- 

 i:umjfucci,fumi,&c in variismoibis. 



R E G 



V L ^. 



I. Tahacologta efl dtfciplina compo/ita'-i cjuippe phyji Tab 



comedica , & medtco chirurgico-phar- |°j''^' 



maceutica. pim 



Id manifeftum euadit ex har traflatione ; inprimis ex T«- 



bacotogia, hoc efl, taba i fen nicotianA defcriptwne niedico-chi- 

 rurgiio-pharmacentica, feu eim p'£paratione (^ vfu m orKni- 

 hiu ferrne corporis bumani incommodis per lohannetn Kean- 

 driim, lc ipti) lanc perelcganti & yccuiaio;ii:ni cn. Hjmnota- 

 baci anthorc Raphaele Thorio dcnique cx Differtalione Bait- 

 rnannidetaba t 'utrtHtibtts,-vfn,^ al/tifit : uipiiinis lanicu ox 

 prniH) tiaLtatu, qu. nobiscrit Cynolura. 



1 1. Nomina tahaci fant varia, 



Interifta primum locumobtinet Tobacciim,Ct:\x TaiacuK; 

 quod nomen traxit hxc herba ap.ou.iicia Nouac Hil('anM-, 

 Tabaco,\hi pi.mum rcpcrta fu.t.Peruanis dic.tur Peium,vt & 

 Antardicis ferc omn.bus. Vfitate appellatut Ntcotiana vcl 

 NicoJ!ana,a. lohanne Nicotio,quiciim nominc rcgisGalhaiu 

 legjti officiofnngerctur in Lufitania, hanc hetbam in horto 

 (uofu.nmo Itud.oeducar. curauit;vndc &iLuUiin\s Herbale- 

 ^<j?i dic. cocp.t Haud longe poft in Galliam redux 'cmcu 

 cius , Cathaiinae Medicex reginae Galliarum dono obtulit: 

 quac lili (u m nomen cft impartiia:vndc i/ei^/e Rf,g;«.e, ra- 

 iharinaria,^ Mediceapev totam Galliam eft sppellata. Di- 

 citui ctiam Hcrba rnagni Prioris , quod is c Galliis aliquan- 

 do Lisbonam profcdus , heibam hanc in horto fuo plan- 

 tata.n ftudii.se touerit, Virgin.se incolis V ppowoc nMacu^i- 

 tur : pltiilque Hifpaniolat: infulis Co^obba. Ca:falpino Td»'- 

 nabona , quod Alphonfo Tornabouiu , ncpotis eius Nico- 

 lai lotiiabo.i.j , apud Gall.ari.ra regcm tunc tempor.s le- 

 gati, opc.a, in Ital.am pr.mum fucr.t tranfm.lla. Schuuenck- 

 fcldio, &; aliis nobilium iuaniin virtutum aireitoribus, Her- 

 iafa?icladicnat:Camt:tiSio.Vulnerariaflanta Indica : aliis, 



ttperinax 



tabac 



