Aiz EncyclopjEdi^ Lib 



XXXV. 



diffeien- 



Vfus & 

 sbufus 

 ubaci. 



Difcutit & morbum , cui ccffit ab Impetc nomen. 

 Calfacit & fi«at, fttingit, mundatqiie,re(oluitquc, 

 Er denium & vcnttis niulcet capititque dolores. 

 Siibucnitantiquxtuni, aomachoque rigenti, 

 Renibus & fplcni confcrt, vteroque : venena 

 Dira fagittatum domat : idibus omnibus airis 

 H.Eceadcm prode(l,gingiuis proficit,atque 

 Conciliat fomnum, nuda onaquc carne reueftit. 

 Thoracis vitiis prodell:,pulmonis itcmquc, 

 Qux duo fic prirtat non vlla potentior herba. 

 NimTrum hcrba hxc poUet his talibus.tot. & tantis facul- 

 tatibus, vei-vti cft fimplcx , vel vt ingreditur compofitionem 

 Rurfushcibafimplcx obtmct iftasfacultates rationefolio- 

 rum, fucci, fumi, cinerum &c. de quibus videatur Ncandcti 

 qui etiam formulas compofitionura cgtegie perfequitur. 



V 11 1. Tabaci dijferentU [umHntur a loco , vel 

 forma. 



Ahco eft tabacum vhramarinum , vt Varinium, Tccapa- 

 rinum, Brafilianum, Ornochcfium, Marcapanum, Craxium. 

 Commenarium , Gotcgonafium , Burneodcs , Amazoniuni, 

 Manochefium , Comenagoiicum , Virginienlc, Ex infulis S- 

 Mars^atiti.S. Luca-^S. Trinitaris ,S. Dominici , Philippinis: 

 vel v?rnaculum , vt Bclgicum , Gcrmanicum , Anglicanum, 

 Gallicum &c. Ex his Vatinium cftoptims nota:. Ab ips:i 

 forma cft tabacum prolixion forma , & compreffius coagio- 

 meratum, quod Angli &Bclgae vocant QSncf-^^abact" ; vel 

 lorundum iuftar c.ipitis, J54Ull-(r(l6acf . Sunt qui vilipendanc 

 vfum Tabaciapudnoscnati. Docct tamen eipcrientia, te- 

 centiafolia noftratia f,tpenumcro curalle vlcera , vulnera, 

 aliafquc afFcdioncscitius ac certius quam ficcatacx Indiis 

 allata. Ec credibile eft, ficcaillaexotica foliamagnam (xpc 

 partem virium fuirum amifilTc. Itaque alij exiftimant folia 

 Micotiananoftratis ficcata & pra;parata modo quem Indi 

 vfurpant, apud nos cfficaciora cflci cum natursnoftra: con- 

 ueniant magis , & longe recentiora & cledliora haberi pof- 



fpentc. Haec ad animum reuocent philocapn! , fcu ««Tn.pi- 

 /lo;, & illadCiccronisoboculosfibi pouaiit. Suftentatur ua- 

 lctttdo ( ait orator illc princcps i. oHic. ) notitiafui cnrporis, 

 f^ objeruatione earum rerum , qu£ res autprodeffefoleant , aut 

 fibejjc , (^ continemia in viilii omni atque cultn corpora tuen- 

 lii tausj., (^ prAtermitteiidis voluptatibus. quainfigni fcu- 

 tcntia vniucrla valetudiiiis conlciuandse raiio ciaifliflimi 

 traditur. His vtainur , a quibus ipfa uatura luuatur ac tefi- 

 citur;ab his caucamus , a quibus noxam nos fcntirc percipi- 

 mus. 10. Inci>rporibusfiigidis(yhumidisfaburrapituitAex- 

 cli^datur ■vftt tabaci , hunc m modum. Primo ccrtus cfto dc 

 hac intempeiie : cuius figna lunc facici albedo, venarum 

 inconfpicabiiitas, capilli rctti & ftabilcs , frigoris impatien- 

 tia , totius corporis habitus iigidus , torpor & fomnolcn- 

 tia ,os . nares , oculi , madetitcs, &c. Deinde , ad neccllita- 

 tcm , non ad Iibidincm & intempciantiam lorbeto huncfu- 

 mum. parcirasadfic & modiis. Tertio , caput priiis purga- 

 to ftcrnutatoriis cx tabaci puKiere ffitiarto, tubuli illi vcl fi- 

 ftula; , per quas fumus rccipirur , fint longirtima;. algidiot 

 enimira redditus fumus , graiiorc Vcnere hauritur , ncc va- 

 pidum adco &acrem nidorem cru(ffat. Cerebrum quoquc 

 cum vcnulisangultidimis conftetac minimis, non libcnter 

 tccipitcrallailfa fuflumigia, pcnctraru difficilia , fcd tcnui 

 & calida tantummodo. Denique , anifi aliquot guttas addc 

 tabaco ; aut admifcc catyophylla , vcl alia fcrolos ac tri- 

 gidos capitls pcdorifquc humorcs cuacuantia. Pcrfx, vc 

 &TurcaE,aloes lignum minurim concifum tabaco addunt in 

 capitis afFcdlibus , ac itapcr longamcannulam cx orichalco 

 £onfe<ftam(quam frigid.-E imponunc aqus , vt eogelidius fu- 

 musperuadat ccrebtum)fuffitum hunc hauriunr. ii. Tabaci 

 fumtucatefaciendi,incidendi,attenuandi aperiendi,^referau- 

 difacultate pollet.Uzi:[\iz fumus hjc orc peiquc nares hauftus, 

 ad fngida & huniida ccrcbri excremciua rcficcanda.tanquam 

 pcrutilcrcmcdium in hos vlus eft trahendus:fi ncmpc hoc ti.AC 

 niodcrate& tcmpciiiae.i i.Temporis,temperamenti,^locie.t- 

 dem eft ratioin-jfufumi tabacini.Nim h tempeftas fitfiigida 

 & humida.acrquenubilusi temperamentum frigidum & hu- 



iint.quam pctegiina, quorum maxima pars eft fufpeda , vc midumidenique locus frigidus, humidus .maritimus, palu 

 quafophilticata 1'sepiiTnne, adulicrata, rcieiSitia, vel in naui ftris.&c.vriliter adhibetur ifta (ufFumigatio i^.Tabaafiimtis 



fufFocata.vel immerfalacun.-E,auc vetuftatecorcupca,vcl non 

 debito loco & ccmpotecollcdafunt. 



I X. Vevfu & abnfu tabaci hxfmt regiih. 



I. Maximus tabaci abufm^ll apud Indorum fitcerdoles ^ 

 tnedicos.WW enim dcrci alicuiuseucntu confulti niffitum ta- 

 baci haurire folcnr, ad ecftafin cxcirandum, & de re tjualibec 

 diabolum intertogandum ; hi vero hoc eodcm fumo inebria- 

 ti, &de morbointerrogatirclpondcnt. z. Maximitsetiam ta- 

 l/aci abaftis eft , qHotidiano eius vfu femetipfos ^ bonas horas 

 perdere.fy' excirbro, mentis nobilifjtma fede , caminumfimul 

 (y cloacam effucre Id ccrte eft profanare vtilc alioqui me- 

 dicamentum. ^.Ftimustabaciciiumpricedattribtts horis, Jta 

 commodius peccantes fuccos difcutit & abftergit. Hac de re 

 audiamus Ncandrum : Ad mcmoiix ftabilimentumcgrcgi*; 

 facic fumus naribus cxcepcus. peculiari cnim racione dicatus 

 eftcerebro, facilequcin eiusfinus fubuehitur, acidab omni 

 inquinamcnto cluit. cftcnim ccrcbrum pituitar mctropolis 



ventriculo ingeftiis,humores fnpcrfluos non felum ecerebro, fiil 

 etiamexvniuerfocorpere trahitatquepurgat,i\a\^nitm^tiunM- 

 frca quxda (ubltaniia e ventricuio pcr vcnas, aliolque ccecos 

 mcatus , non folum ad cerebrum , fcd & in omncs corporis 

 parrcs «:?«.> ii;f diffunditur quoquouctfum. 14. Uoc fumoad- 

 fueli facil^ eumfernt;contragrau!ter,qiiipr/itiir confuetudinem 

 eum hauriunt .Qa\ crgo longis vdbus huncper os& nares luf- 

 fitum adfueuciuntjiis h,T:c lufFuinigatio minus nocct.Veridi- 

 mum cnim cftaxioma;ln omnibu.. confuetis.vt coiifiicta,i|n- 

 fuetis ininus noxia (uiic. 15. ( «,-.v hancex tabaco (ii^itmigatio- 

 7)em mtermittere qiiis meditatur non temere , nec jitbito mti- 

 tandaeft confuetudo, Coiiluetudo enim eft altera nacuiaioin- 

 nilquefubica muiacio clt fcziculois. iti.lnfternutationemni' 

 bileji promtius qu^m tabaci puluis naribtt^ injlatiis. 1'olluiic 

 autcm pulucr, tabacino alia iroraata addi, vt iorirm.iriiii,ca- 

 ryophyllai um m.iioranx , falui.-e. Ca-tcrum valde ftcrnuta- 

 mcntum confcrrcapiti vaponbus rcpleto,craflas muccagincs 

 exhauriendocx primi': Ctrcbri vcntticulis , & crallorum cx- 

 pcftorationcm promouendo. Scd non tcmcie funt ciendj. 



Cibum prxcedat tribus horis.&c. 4. Nimiiis O" «ffiduui taba- ftcrnucamcnca, ncc anccquam euacuaris , & non ptiufqnam 



civfus vaUe nccei ccrporibns tuuentlibiii , itsmque biliofs. Ab- micificacioni ftudium fuum nacura dedcric. Hx igitur funt 



ripit cnim cerebrum in intempcncm calidiorcm. At ccre- rtgulx tabacologicx;quas qui obferuanr , proculdubio eftu- 



brumin iuucnibus & cholcricis cxcefl^um caloris non ferr. .C'cnt fatyram Mijocapni a Ucobo Ariglii rege \a luccm 



5. TabaiifumM nm conuenil fanguineis & meUncholicis. i\cut cditi,qucm vidc intcr opcra huius rcgis pag.2.00. 



enim bili addit ftimulunr fcruefcentii : ita fanguinem fa- 



cit bilcfcetc atquc iiiccndi. Melancholiam quoque auget fua 



ficcitate. 6. Tahacifnmus, moderati g° lempeftiuefitmiu^, con- 



uenit frigidts (7 hunidti naturis. Tales (unt picuicofi & ca- 



tarrhofi , qui frigidis & humidis fluxionibus vexati renen- 



tur. 7 Tcumui tahaci noxiin eft corportbus omntbus fanu. Habec 



enimvim purgandi & cocum corpusalcerandi. quorum neu- 



trum conucnic fanis. Arque eamJem ob caufam fumus iftc 



hoftis cft aceirimus plurimorum ftomachis , prxferciin 



fipoft coEnam autprandium cius vfus inearur. 8. T"bacum 



■vincit vinum caliditate. Cui ctiam cxccflui odorcm iftum 



fortcm faporcmquc corrofiuum dcber. Loco prsterea 



humiditacis vini habet etiam coniundfam ficcitacem. Ica- 



que fufFumigium tabaci cholericos difponir ad fcbrcs ar- 



dentes & hefticas , cofque in phrenefcs & mclancholiam in- 



tempcftiuam ttaducit. 9. Nimia tabaci ad cerebrum attraciie 



euertit perfeBum ariimi fy corperis ftatum. Tollit cnim fri- 



gidorum clcmentorum proportiunculas , eafque ad calo- 



rem promouer , fublata forma piiftina. Porrocalor natiuus 



St immoderatUE. Itaquc fumus hic tabificusad vit.t breui- 



tatcm facit. Cumenim natiuus in nobis calor inftar fiammx 



cuiufdam humidum , in quod agit , afliduo depafcatur, per- 



inde ac acccnfus lychus olcum calorc fiio abtumit ; confc- 



quirur neccirario, vt dcfcdtu pal^uli vica cuolet. Dcficit cnim 



tumiduin , calore nlmiura audo, &iUud celcnimc depi- 



y*? ?Y^ m (Tf^ SY^ 4*^ ST? Sft Jy' s^ 5^1^ i^i r^ 

 SECTIO XXXIV. 



In c^ua deltneattir 

 Z O O P ^ D I A. 



P R jt C E P T A^. 



ZO o p /c n I A efl infticucio moiLim a brutis 

 pecita. 

 Eltque gcneralis.vel fpccialis. 

 Zoopardia generalis explicat modum , quo brnta 

 nos inftituunc. 



Modus ilk duplex eft : vnus fit per accommoda- 

 tionem (cu appiicationcm moralem , fatfta quadani 

 pro^iquione ii. fmiilitudins : ahei fit per argumcnta- 



tionejn. 



