14 



^ausastofnar og taugar. 



Taugastofna kalla menn heilann, mænuna 

 og h n ú t a k e r f i ð. Ut frá pessum premur tauga- 

 stofnum ganga allar h r e y f i n g a r - og t i 1 f i n n- 

 ingartaugar likamans. 



H e i I i n n fyllir út höfuðkúpuna. Skiptist hann í 

 stóra heilann, sera er í efrihluta og framhluta 

 kúpunnar, eg 1 i 1 1 a h e i 1 a n n , er hggur innan á 

 hnakkabeininu undir apturhluta stóra heilans. Eptir 

 báðum pessum heilahlutum gengur djúpur skurður 

 fram og aptur, og skiptir peim i hægri og vinstri 

 helminga. Utan um allan heilann eru prjár himnur; 

 hin innsta er punn og smágjör, sú yzta pykk og skion- 

 kennd. Yzta lag stóra heilans er grátt að ht, og 

 liggur i vindingum. |>ar .er bústaður skilnings og 

 hugsana. Mestir eru pessir gráu vindingar í heila 

 mannsins, en pví lengra sem kemur ofan í dýraríkið, 

 pví minni verða peir, og hverfa loks alveg. Innri hluti 

 stóra heilans er hvítur og péttari en hið gráa efni. 

 tJt frá pessura hvíta kjarna ganga margar taugar til 

 ýmsra hluta líkamans. Litli heilinn er raikið minni; 

 sýnist hann samsettur úr raörgum smáura blöðura, er 

 liggja hvert á uðru. Hann stjórnar andardrættinura. 

 Heilinn er vanalega um p r j ú p u n d í fullorðn* 

 um karlmanni, en léttari í kvennraönnura. En hann 

 er mjög breytiiegur að stærð og pyngd eptir proska- 

 stigi mannsins. pyngstur er hann i Norðurálfu-mönn' 

 um á 30. — 40. aldurs ári , en úr pví fer hann smá- 

 minnkandi. 



M æ n a n gengur frá hinu hvíta efni stóra heil- 

 ans Diður i gegnum hnakkabeinið og ofan hrygginn 



