205 



og fellur til botns, en kolin draga til sín hin efnin úr 

 peim, en aptur tekur járnið í sig dálítið af koleí'ni 

 (4 — 57o). J>að járn kalla menn steypujárn. Ekki er 

 hægt að drepa það né lýja, en það er brætt og steypt 

 í mót. Úr steypujárni má giöra smiðajárn, með 

 pví að nema úr pví hér um bil allt kolaefnið. Smíða- 

 járn. sem brennisteinn er í, er stökkt pegar pað er 

 heitt (rauðbroti), en sé fosfór í pví, er pað brothætt 

 kalt (kaldírt) Smíðajárn er rajög beygjaulegt og 

 penjanlegt og gott að lýja, en bráðnar seint. Aptur 

 á móti má sjóða saraan tvo eða fleiri járnmola og 

 gjöra að einiim. Stál má gjöra iir steypujárni me5 

 pví að hreinsa úr pví nokkuð af kolefuinu og eins úr 

 smiðajárni með pvi að bæta i pað kolefni. I stáli er 

 nálægt Va — 'A7o af kolefni, en í smíðajárni nokkuð 

 minna. Stál er einkura unnið úr járnspati. Smíða- 

 járn og stál má penja í mjög punnar flögur og mjóa 

 præði. Sé stál hitað og kælt snögglega, verður pað 

 hart, stælt og fjaðurraagnað og er pví haft í eggverk- 

 færi og íjaðrir. Sé pað hitað aptur, fær pað sitt upp^ 

 runalega eðli, 



Járnið er gagnlegra enn allir aðrir málraar. peg- 

 ar raennirnir lærðu að nota pað, hófust framfarir heiras- 

 ins fyrst til rauna. Hefðu mennirnir aldrei pekkt pað, 

 væri peir að h'kindum enn að mörgu leyti hkir villi- 

 pjóðum. 



Járn er hér talsvert í steinum og bergtegundum, 

 og víða er alhnikill rauði. En ekki pykir tilvinnandi 

 að vinna hér járn, .pví bæði fást raikið betri járnstein- 

 ar víða erlendis, og hér er hka kolalaust. Járnbrennzla 



