212 



11. Bergtegnndir. 



Jarðfræðin er mjög yfirgripsmikil vísindagrein, og 

 skiptist 1 margar fræðigreinir. Ein peirra er berg- 

 fræðin, en steinafræðin er lykiUinn að henni , pví 

 ómögulegt er að pekkja bergtegundir ef menn þekkja 

 ekki hina einstöku steina, pví bergtegundirnar eru 

 ýmist einstakar steintegundir, pegar svo mikið er af 

 peim, að peir mynda heil jarðlög eða fjöll, eða pær 

 eru samsettar af mörgum steintegundum, og svo eru 

 pær flestar myndaðar. Hinar fyrnefndu kalla menn 

 einfaldar, en hinar samsettar. 



Sumar bergtegundir eru myndaðar af eldi, en 

 sumar af áhrifum lopts, vatns eða sjóar. Allar eld- 

 myndaðar bergtegundir eru eitt sinn komnar upp úr 

 iðrum jarðarinnar^ og liggja opt í pykkum straumlögum, 

 opt mjög óreglulegum. En pær bergtegundir eða jarð- 

 lög, sem af vatni eru mynduð, eru sjaldan eins pykk, 

 en reglulegri, og liggja lárétt, pó hafa ytri áhrif opt 

 breytt stöðu peirra, beygt pau og brotið á marga vegu. 

 I peim finnast opt steingjörfingar af plöntum og dýr- 

 um, en í eldmynduðum bergtegundum aldrei. Eld- 

 mynduðum bergtegundum hefir verið skipt í eldri og 

 y n g r i ; til hinna yngri teljast : basalt, trachyt og hljóm- 

 steinn, sem hér eru algengar ; en til hinna eldri: 

 granit, syenit og diorit. |>ær eru ekki hér. 



Mjög er pað mismunandi hvernig hinir einstöku 

 smáhlutar samsettra bergtegunda eru lagaðir, en meg- 

 inhluti peirra samstendur af fullgjörðum eða hálfgjörð- 

 um kristöllum. En lögun hinna hálfgjörðu kristalla 

 verður eptir hindrunum peim, sem peir mæta við 



