234 



kom ekki upp hraun, heldur aska og vikur; enda eru 

 pau 4500 íeta há yfir sjávarflöt. En úr Sveinagjá á 

 Mjvatnsöræfum, sem gaus sama árið, kom upp hraun 

 en engin aska. Hún er hka raikið lægri en Pyngju- 

 fjöllin, Menn hafa h'ka pótzt taka eptir pví, að í 

 fyrsta skipti, sem eldfjöll gjósa, eður eptir langa hvíld, 

 komi ekki ætíð upp úr gígunum mikið hraun, heldur 

 grjót, sandur og aska. J>ví fyrst verður eldurinn, á 

 meðan hann er að brjóta sér leið, að kasta upp öllu, 

 sem ofan á hggur og fyrir er, áður en hraunið að neð- 

 an nær útrás. J>essa fyrstu gígi kalla menn sprengi- 

 gigi. Jjauuig var um íjallið Ararat, sem enginn vissi 

 að var eldtjall, fyr eu pað byrjaði að gjósa 1840, að 

 upp úr pví kastaðist ógurleg grjóthríð, er rigndi yfir 

 bæinn og klaustrið Argura, sem fór í kaf með 1500 

 ibúum. Eins var með Vesúvíus. Menn vissu ekki til að 

 hann hefði gosið, og hann var vaxinn vínviði og öðr- 

 um gróðri, par til árið 79 e. Kr. að ógurlegt öskuregn 

 brauzt upp úr honum, og undir pví urðu 3 borgir, 

 Stabiæ, Pompeji og Herkúlanum. Lagið ofan á peim 

 er 20 til 60 og sumstaðar 112 feta pykkt. 



þegar hraunin koma upp úr gígunum, vella pau 

 út af börmunum allt í kring, eða brjúta sér farveg út 

 á einum stað, og renna síðan undan brekkunni (eldá). 

 Yfirborð peirra verður svo eptir pví hve halhnn er 

 mikiU. J>ar sem landið er lárétt, verða pau flöt og 

 elétt, og stundum með htlum gárum og hrukkum, peg- 

 ar pau ýtast saman hálfstorkin. En 1 halla eru pau 

 óslétt með nibbum, dröngum, skútum og sprungum, 

 svo stundum er ómögulegt ura pau að fara. Hiti i hraun- 

 um, er pau koma upp, er 1200— 1500o Q. En fljótt 



