235 



kólna pau nokkuð að ofan, og myndast gjallskorpa. 

 Opt rennur svo hin brædda hrauneðja, sem undir 

 er, áfram, en efsta lagið situr eptir. Á penna hátt er 

 Surtshellir myndaður, og fleiri hraunhellar hér. 



Upp úr hraununum koma margs konar gufur, 

 hlaðnar ýmsum efnum, t. a. m. matarsalti og salmíaki. 

 J>egar hraunin kólna, setjast pau i kristalla á hraun- 

 ÍD. J>á koma og upp kolsýra og brennisteins-vatns- 

 efni. Yatnseínið sameinast síðan súrefninu i loptinu, 

 en brennisteinninn verður laus, og sezt á hraunin. 



Eldgos hafa orðið hér mörg og stórkostleg á Is- 

 landi. Siðan land byggðist hefir gosið á 20 — 30 stöð- 

 um, og á sumum íjarska opt. Hekla t. d. hefir gosið 

 18 sinnum, svo í frásögur sé fært, og Katla 13 sinnum, 

 Eldgos hafa opt valdið miklu hallæri fyrir menn og 

 skepnur. Bæir og heil héruð hafa eyðilagzt fyrir 

 öskufalH, jökulhlaupura, hraunrennsli og jarðskjálptum. 

 Eitt hið voðalegasta og skaðlegasta eldgos hér, sem 

 Sögur fara af , var 1783, pegar gaus i Varmárdal. 

 J>ar kom upp svo mikið hraun, að hvergi 1 heimi vita 

 menn dæmi til sliks við eitt eldgos. |>á féll aska 

 víðsvegar um land , og afleiðingarnar urðu pær, að 

 skepnur manna dóu hrönnum saman, og síðan féllu 

 9000 manna af hor og hungri, og lá pá við landauðn 

 (móðuharðindi). Síðasta öskufall, sem nokkuð hefir 

 kveðið að, var 1875, er Dyngjufjöll gusu. Eéll pá aska 

 um Austurland ; en pó mest ofarlega á Jökuldal, 

 J>ar var öskulagið nálægt 6 puml. á pykkt, jafnfalHð 

 yfir allt. Enn eru par stórir vikurskaflar í hverri laut 

 og undir hverju halli, par sem vatn eða vindur hefir 

 ekki borið pað burt. 



