DE ABERRATIONE RADIORUM A FOCO. 1666. REJECTA. 335 



quadriiplo etiam obfcurior quam dum liberooculo fpeftabatur;quoniam tantum 

 pars quarta radiorum ab re vifamanantium foramen ingreditur,quibus fpatium 

 idem quod prius in retina colluftrari debeat. 



Quod fi jam telefcopium parandum fit, decuplo augens vifibilia fecundum dia- 

 metrum, ac poftuletur ut aeque clare omnia référât atqiie cum citra telefcopium 

 fpeftantur, dico et diametrum aperturae lentis exterioris decuplam eï^e debere ad 

 pupillae diametrum, idque etiamfi neque ex reflexione lentium, ncque ex vitri 

 opacitate pars ulla radiorum interciperetur. Sicut enim fuperficies piéturae in 

 retina ejufmodi telefcopio centupla exiftit ejus quaefit nudooculo fpe6lanti,ita 

 quoque centuplo plus radiorum apertura lentis exterioris quam pupilla oculi com- 

 prehendere debebit ut magna haec pictura aeque illuftris fit omnibus fui partibus ac 

 prius minor illa fuerat. 



Sed enim multo minorem claritatem in telefcopijs sufficere fciendum eft, adeo 

 ut fatis habere exifl:imentur, quibus interdiu utimur, fi modo decimam partem aut 

 etiam minorem habeant lucis ejus quam nudus oculus percipit. Majora autem, 

 quibus tantum fidera fpeftamus, non nifi fexagefimam aut feptuagefimam requirant. 

 Ita namque experior in telefcopio 22 pedum *), quod res vifas centies vicefies 

 quinquies ampliores fecundum diametrum reddit, aperturam lentis exterioris 

 efie duorum pollicum cum triente, hoc efl:, circiterquindecuplomajorem quam 

 fit mediocris pupillœ latitudo; cum tamen centies vicecies quinquies eam conti- 

 nere debuerit fi lux eadem telefcopio atque oculo non armato percipienda fit. 

 Unde fequitur tantum feptuagefimam circiter partem ejus quae ad hoc requiritur 

 luminis difto telefcopio adeflfe: quia areae circulorum, quorum diametri ut 15 ad 

 1 25 , five ut 3 ad 25 , funt fere ut i ad 70. Caufa autem cur tantilla lucis pàrtiun- 

 cula hic contenti fimus, infignis ille corporum caeleftium eft fplendor, Lunae 

 nimirum ac reliquorum planetarum. qui cum folis radijsilluftrentur,tam inten- 

 fum lumen vibrant ut longe minori opus fit ad ipfa commode ac diftinftè con- 

 templanda. quemadmodum et diebus nubilis abunde lucis fuperefie videmus ad 

 rerum omnium facilem perceptionem,etfi lux haec perexigua fit ad eam comparata 

 quam folis radij inferunt. Caeterum aliquid hic etiam conferre fciendum eft: quod 

 per tenebras multo minori luce oculi quam interdiu moveantur, atque illa con- 

 fpicere valeant ad quae a diei luce récentes prorfus caecutiunt. 



^) Il s'agit probablement de la lunette avec laquelle les observations sur Panneau de Saturne 

 furent faites et qu'on trouve décrite dans le „Systema Saturnium" de 1659. D'après cette 

 description elle avait un tube de 23 pieds, une ouverture de 2^ pouces et multipliait 100 

 fois; mais avec un oculaire d'une autre façon sa lunette de 22 pieds, bien probablement la 

 même, supportait un grossissement de 127 fois, comme Huygens écrivit à son frère Louis le 

 5 octobre 1662 (voir la p. 243 du T. IV). 



