waren, echter niet om er tabak, maar zooals boven reeds aangegeven 

 is, opium, hennep en dergelijke in te rooken 1). 



Ook nu nog wordt op vele plaatsen in den Archipel de tabak 

 gerookt, na menging met andere stoffen, als fijn gestampt hennepzaad 

 of met de gekerfde bladeren van deze plant (o. a. in de Minahassa 

 en in sommige streken van Sumatra) ; het rooken met opium gemengd 

 is reeds boven gemeld. 



De onderzoekingen van Comes maken het vrij aannemelijk, dat 

 alle bekende, gekweekte en wilde tabaksoorten van Amerikaanschen 

 oorsprong zijn, met uitzondering van één soort, de Nicotiana suaveolens 

 Lehm. Deze zoude van oudsher in Australië inheemsen zijn en zeker 

 is het merkwaardig, dat ook hier de bewoners, geheel onafhankelijk 

 van Amerika en buiten dat werelddeel om, deze tabak reeds lang als 

 genotmiddel gebruikt hebben. 2 ) De meening, dat ook de Chineesche 

 tabak, en wel de onder den naam Nicotiana chinensis Fisch. aangeduide 

 soort, niet uit Amerika zou stammen, maar uit China, vindt na de 

 onderzoekingen van Comes weinig aanhangers meer. Comes meent met 

 groote waarschijnlijkheid deze tabak terug te kunnen brengen tot de 

 Nicotiana tabacum fruticosa Hook., die van Amerikaansche origine is. 



Met uitzondering van een in het binnenland van Nieuw- Guinea 

 in het wild groeiende tabaksoort, waaromtrent nog geen volledige zeker- 

 heid bestaat, kan men van alle andere in den Oost-Indischen Archipel 

 voorkomende tabak gerust aannemen, dat zij van Amerikaanschen 

 oorsprong is. 



!) Vermelding verdient, dat in Midden-Java in steeds afnemende mate 

 opium gerookt wordt, vermengd, niet met tabak, maar met de bladeren van de er in 

 het wild groeiende Ficus septka {awar-awar). Deze bladeren worden in verschen staat 

 als tabak gekorven, met gambir gekookt, uitgeperst en gerookt. Het product heeft het 

 uiterlijk van gekorven tabak en heet dan baltal (W. P. B. van Bijlert). 



2 ) Les feuilles de cette plante étaicent mahées par les aborigènes australiens 

 avant la venue des Européens (Comes). Zie ook pag. 31. 



