40 



deze geheele vooroogst oncler het begrip krosok, d. w. z. weinig ver- 

 zorgde, op inlandsche wijze gekweekte en bereide tabak. Hooge prijzen 

 maakt men er niet mee, en is het dan ook voornamelijk omblad- 

 tabak en binnengoed (O. de Vries). In de jaaroverzichten van de 

 Java-tabak, (o. a. van H. Dentz) vindt men naast bladtabak, krosok 

 en hang-krosok, ook den vóór-oogst afzonderlijk vermeld. 



Op de bruikbaarheid van vele Java-tabak voor de sigaretten- 

 industrie is hiervoor reeds gewezen. 



De meeste Java-tabak bezit een aangenamen geur en aroma, 

 zoodat zij behalve voor het maken van sigaren, ook als gekorven 

 tabak zeer gezocht is. 



Achtereenvolgens zal in hoofdtrekken de cultuur en de bereiding 

 worden beschreven, zooals die in de Vorstenlanden en in de Gouver- 

 nementslanden plaats vinden. 



A . Vorstenlanden. 



De Vorstenlanden vormen het voornaamste centrum van de door 

 Europeanen gedreven tabakscultuur op Java; in het geheel treft men 

 er ongeveer 40 ondernemingen aan. Zij liggen van Zuid-Oost tot 

 tot Zuid-West op den zacht glooienden voet van den vulkaan Merapi; 

 de laagste ondernemingen, legen de heuvels van het Zuidergebergte 

 aan, op ca. 120 M., de hoogste tot ca. 550 M. boven de zee. Gegevens 

 van agrogeologischen aard ter nadere onderscheiding- der verschillende 

 grondsoorten zijn nog niet in voldoende hoeveelheid beschikbaar om 

 er hier verder op in te kunnen gaan. Voor zoover betreft het klimaat, 

 kan verwezen worden naar het desbetreffende hoofdstuk in het eerste 

 deel ; het voornaamste element, de regen, laat wat de jaarlijksche ver- 

 deeling betreft te wenschen over, zoodat kunstmatige toevoer o.a. door 

 de particuliere Progo-werken hierin voorzien moet. Reeds boven is 

 aangegeven, dat ook op economisch gebied, zoowel wat grondgebruik 

 als arbeid aangaat, eigenaardige toestanden voorkomen. De grond 

 wordt voor langen tijd van den vorst of van de apanagehouders 

 gehuurd. Het totaal gehuurde oppervlak van een onderneming wisselt 

 sterk ; het maximum bedraagt ongeveer 3400 bouws. De typische 

 agrarische toestanden, die op het punt zijn te verdwijnen, gaven den 

 huurder, die in deze in de rechten van den vorst treedt, de beschikking 

 over de arbeidskracht van een deel der opwonenden van het gehuurde ge- 



