o 



datum is het gebruik van tabak veel meer en veel algemeener verbreid 

 geworden dan het rooken van andere plantenstoffen. Het gebruik 

 heeft zich niet alleen verbreid over de streek, waar de plant groeien 

 kan, of zich beperkt tot enkele scherp begrensde gebieden, zooals bij 

 opium en haschisch het geval is, maar de tabak heeft zich overal een 

 plaats weten te veroveren, ook in de streken, waar het gebruik van opium 

 en dergelijke reeds in zwang was. Zoogenaamde gesauste sigaretten, 

 meestal van Turkschen oorsprong, bestaan uit een mengsel van tabak 

 en opium, terwijl tabak te zamen met sirih algemeen gepruimd wordt. 



Fig. 2. Tabakscultuur in oude "tijden. (J. Neander 1621). 



In het Gouvernement Oostkust van Sumatra o. a. wordt op zeer 

 bescheiden schaal Indische hennep geteeld. Bengaleezen en Klingaleezen 

 kweeken dit gewas bij hun woning en uitsluitend voor eigen gebruik. 

 In- of uitvoer van hennep vindt niet plaats. 



In den aanvang van de 17e eeuw zouden Hollandsche zeevaarders 

 de tabak en het gebruik er van op Java hebben ingevoerd. Het 

 eerste bericht omtrent het gebruik van een rookbuis op dit eiland 

 staat vermeld in een geïllustreerd werk van Joh. Neander „ Tabacologia" , 

 hetwelk in 1626 door Elsevier te Leiden uitoeg-even is. Een tweetal 



