41 Tabak. 



bied echter heeft daarbij de gewoonte rechtskracht gekregen, dat een even 

 groot oppervlak, als de ondernemer met tabak laat bebouwen, ter 

 beschikking blijft van de werkplichtige tabaksplanters om daarop de 

 voor hun onderhoud noodige gewassen te kweeken. Over een gedeelte 

 van het gehuurde gebied kan een Europeesche ondernemer niet be- 

 schikken ; zoo mist hij de beschikking over de desa's, de ambtsvelden, 

 (looiggvc/is), die voor de desa-hoofden (bckels) bestemd zijn en verder 

 blijven buiten beschouwing de gronden der apanagediouders, voor- 

 zoover zij deze niet in huur aan den Europeeschen ondernemer afgestaan 

 hebben. Ook zijn de openbare wegen, waterleidingen, kerkhoven en 

 dergelijke aan den Europeaan onttrokken. 



De Bussy q^eeft het volgende schema voor een o-emiddelde onder- 

 neming in de Yorstenlanden, met nadere aanwijzing omtrent den 

 grond en de opwonenden. 



Totaal aantal bouws 1688 



Aantal bouws met tabak beplant 521 



„ planters (werkplichtig) 1679 



„ niet-planters, die eventueel voor vrijen 



arbeid gehuurd kunnen worden .... 1000 



desa's 86 



desahoofden (bêkëls) 244 



„ apanage-houders 197 



Het aantal bouws, bestemd voor het kweeken van de voedings- 

 gewassen (rijst, djagoeng, kedelee) der werkplichtige planters is ook 

 521 bouws, zoodat er van het gehuurde gebied overblijft: 1688 bouws 

 verminderd met 2 X 521 = 1042 bouws, zijnde 646 bouws, welk 

 gebied buiten bemoeienis blijft van den huurder. 



Het met tabak beplante oppervlak bestaat niet uit enkele groote, 

 regelmatige, samenhangende complexen, maar uit een aantal kleinere 

 stukken, grillig tusschen de desa's verspreid. Zij zijn gewoonlijk 10 — 40 

 bouws groot, heeten tuin en ontleenen hun naam aan de dichtst bij 

 gelegen desa. Een aantal dezer tuinen, die veelal zeer onregelmatig 

 ten opzichte van elkaar gelegen zijn, vormen te zamen een afdeeling, 

 terwijl de geheele aanplant gewoonlijk uit drie dergelijke afdeelingen 

 bestaat. Ieder dezer staat onder toezicht van een Europeeschen assistent. 

 Behalve de noodige hangloodsen (droogschuren) komt het wel voor, 

 dat er in plaats van één centrale fermenteerschuur, hier afpakloods 



