45 Tabak. 



Hierbij zal men er rekening mede moeten houden, dat de regentijd 

 in de Vorstenlanden ongeveer valt in de maanden November tot April. 



De zeer intensieve grondbewerking, die men als regel bij de 

 Vorstenlandsche tabakscultuur toepast, is uitvoerbaar door de dichte 

 bevolking; zij staat niet op zich zelf, want bij de suikerriet- en bij de 

 indigo-cultuur vindt men haar evenzoo terug. In alle drie gevallen is 

 zij noodig, om het terrein, dat ten behoeve van de sawah-rijst langen 

 tijd onder water heeft gestaan, weder bruikbaar te maken voor den 

 groei van gewassen, wier wortels groote hoeveelheden lucht in den 

 bodem behoeven. Van deze drie stelt de tabak de hoogste eischen 

 en de cultuur op sawahgrond gelukt alleen, wanneer men op afdoende 

 wijze den luchttoevoer en de waterverzorging in overeenstemming 

 brengt met deze eischen. Van een landbouwkundig oogpunt beschouwd, 

 is een vruchtopvolging, waarbij tabak direct volgt op sawah-rijst, zeer 

 merkwaardig, omdat bij een rangschikking der gewassen naar de 

 behoefte aan lucht voor de wortelademhaling, de twee uitersten in de 

 rij, hier onmiddellijk op elkaar volgen. Bij de cultuur van tabak in 

 vruchtwisseling met niet bevloeide gewassen of op oerboschgrond is 

 het vraagstuk veel eenvoudiger. Wat voor tabak geldt, vindt men 

 grootendeels terug bij het suikerriet en de indigo, zooals blijken kan 

 uit de overeenkomst, die de grondbewerking bij de drie cultuur- 

 gewassen vertoont, wanneer sawah-grond het uitgangspunt is. Deze 

 gaat zelfs zoo ver, dat na invoering van het bekende Reynoso-stelsel 

 op Java, ten behoeve van de suikerrietcultuur, korten tijd daarna een 

 tabaksplanter van Buren, (Van Gorkom, Dl. II p. 137) hetzelfde systeem 

 ging toepassen voor de tabak. Wij wijzen op het gotenstelsel, met de 

 ring- en de hoofd- of groote goten, welke dienen, zoowel voor waterafvoer 

 als voor watertoevoer en ter wille van de ontzuring van den grond 

 (waarbij de groote droogte van den langdurigen Oostmoesson een 

 belangrijke rol speelt). Ook de diepe grondbewerking (gebroesan), die 

 men bij de tabak toepast, vindt men in hoofdtrekken ook in de meeste 

 riettuinen terug. Het kweeken van andere gewassen onder soortgelijke 

 omstandigheden en in de onmiddellijke nabijheid laat derhalve niet na 

 invloed uit te oefenen op de tabakscultuur zelf. Het kan een onder- 

 nemer voor eenzijdigheid behoeden, welk gevaar vooral dreigt, wanneer 

 tabak het eenige cultuurgewas is en de planter het bedrijf er alleen 

 ter plaatse uit ervaring heeft moeten leeren zonder algemeene kennis 



