78 



een gering deel van het geheele oppervlak eener concessie met tabak 

 en bleef vroeger in de meeste gevallen de rest van den grond onge- 

 bruikt liggen. Na de invoering en snelle uitbreiding van de Hevea- 

 cultuur is men er later toe overgegaan op een aantal ondernemingen 

 van systeem te veranderen, door geleidelijk naast of inplaats van 

 tabak, rubber te planten. 



In 1910 waren er nominaal op Sumatra's Oostkust 116 tabaks- 

 ondernemingen in exploitatie, die gezamenlijk bijna 36.000 velden met 

 tabak beplant hadden. Volgens gegevens ontleend aan het meermalen 

 geciteerde overzicht van H. Dentz is er in 1914, tabak van 98 en in 

 191 5 tabak van 92 ondernemingen op de markt te Amsterdam en 

 Rotterdam geweest. Vooral in de laatste jaren hebben de abnormale 

 omstandigheden grooten invloed uitgeoefend op het aantal beplante 

 velden. Bedroeg dit aantal vroeger in doorsnede 35.000 velden 'sjaars, 

 in de jaren 1915 — 1 9 1 7 daalde dit getal successievelijk tot 29.242, 

 20.467 en 20.124 velden. 



De tabakscultuur heeft ook om andere redenen een groote wijziging 

 ondergaan. Krachtens de voorwaarden, waaronder destijds de concessie 

 verleend is, krijgt de ondernemer gedurende langen termijn de vrije 

 beschikking over een oppervlak, dat veel grooter is, dan hij per jaar 

 voor zijn tabak noodig heeft. Zoolang tabak het eenige cultuurgewas 

 uitmaakte, dat voor de Europeesche markt bestemd was, bestond er 

 geenerlei bezwaar ieder jaar naar een nieuw, versch ontgonnen 

 terrein over te gaan. Grond was er in overvloed en men behoetde 

 zich geen zorg te maken over een vruchtwisseling, hoewel in tropische 

 streken tabak na tabak als regel mislukt. Er kwam bij, dat de meeste 

 oerboschgrond op S. O. K. eigenschappen bezat, die hem met mede- 

 werking van het klimaat voor de productie van dekbladtabak uitermate 

 geschikt maakte en dat aanvankelijk de grond nagenoeg vrij was van 

 onkruid, schadelijk of hinderlijk voor dit gewas. Het onkruid, eigen 

 aan den beschaduwden grond in het oerbosch, verdween na het kappen 

 van het bosch van zelf, door de overvloedige toetreding van het 

 zonlicht. Na het verdwijnen van het oerbosch heeft deze vegetatie 

 plaats moeten maken voor andere planten, voor zoogenaamde zonne- 

 planten, die tegen de krachtige lichtinwerking bestand zijn. Bovenal 

 de lalang (Imperata arundinacea cyrill) veroverde geleidelijk het vrijge- 

 komen terrein onder vorming van uitgestrekte grasvlakten, die slechts hier 



