83 Tabak. 



I. De cultuur op maagdelij ken grond. De tabak is het eenige gewas 

 voor de Europeesche markt en groeit bijna uitsluitend op oerbosch- 

 grond na het vellen van het bosch. Roofbouw. 



II. De cultuur op aan zich zelp overgelaten, vroeger afgeplanten grond. 

 Na tabak en rijst krijgt geleidelijk de lalang de overhand over 

 spontaan jong opschietend bosch. Lalangbrand en ten slotte 

 verdwijnen van het bosch. 



III. Cultuur op gcirboiscerd terrein. Ter bestrijding van de lalang" past 

 men reboisatie toe. Tabak op zulk terrein kon daarbij in ongunstige 

 condities komen, zoowel als gevolg van het lang onbewerkt liggen 

 van den grond, als door het onoordeelkundig planten en opruimen 

 van Albizzia-bosch, waardoor verzuring en ophooping van schadelijke 

 organismen. Naast tabak vindt aanplant plaats van overjarige ge- 

 wassen, vooral van koffie. 



1\*. De tabak is niet meer het voornaamste cultuurgewas. Op grond, 

 minder loonend voor tabak, vindt algemeen cultuur plaats van 

 meerjarige gewassen, rubber, koffie of thee. Waar geregeld tabak 

 geplant wordt, zijn veelal naast rijst, ook leguminosen en andere 

 planten in de vruchtopvolging opgenomen. 



Deze vier tijdvakken ziet men door de afbeeldingen nummer 

 30 — 33 nader toegelicht. 



Het arbeidsvraagstuk bij de tabakscultuur op Sumatra's Oostkust. 



De groote landbouw op Sumatra's Oostkust bepaalde zich aan- 

 vankelijk bijna uitsluitend tot de tabakscultuur, zoodat het arbeidsvraag- 

 stuk toen ook alleen rekening had te houden met de eischen, die de 

 cultuur en de bereiding van de tabak stelden. De eeg'evens, uit 

 vroegere jaren afkomstig, hebben dientengevolge voornamelijk betrekking 

 op de tabak, reden, waarom een nadere toelichting hier ter plaatse 

 niet gemist mag worden ; ook ter vergelijking met de Java-toestanden. 



In verband met de geringe dichtheid der bevolking en de 

 betrekkelijke welvaart der oorspronkelijke bewoners, die het voor hen 



