343 



vochtigheid in den tuin, die het optreden van sommige ziekten bevordert. 

 Het verrotten van de vruchten aan de boomen, zooals dat in de hooger 

 gelegen tuinen op Banda dikwijls voorkomt en ook het krachtiger 

 ontwikkelen van schimmelziekten, onder anderen van die, welke het 

 onrijp openspringen van de vruchten veroorzaakt, evenals de witte en 

 zwarte schimmeldraden, die op takken en bladeren groeien en deze 

 op den duur dooden, wordt door zware schaduw bevorderd. 



Beschouwt men in tegenstelling met laatstgenoemde de boomen, 

 die zich van den beginne af zonder eenige schaduw ontwikkeld hebben, 

 dan valt de vergelijking geheel in het voordeel dezer laatste uit. 

 Vooral de erven der negorijlieden in de Minahassa en de tuinen op 

 Siauw leveren er schoone voorbeelden van. De mooiste zag Prof. Janse 

 op Siauw, langs de helling van den vulkaan achter de negorij Oeloe. 

 Daar staan uitgestrekte aanplantingen, die voor het grootste gedeelte 

 volstrekt zonder eenige schaduw zijn geplant, prachtig ontwikkeld, zuiver 

 pyramidevormige boomen met tot op den grond hangende takken, 

 vol in blad, en tevens rijkbeladen met vruchten. Aan een der onderste 

 takken telde hij in April, dus een paar maanden vóór den grooten 

 oogst, niet minder dan 200 half volwassen vruchten, de kleine werden 

 niet eens mede geteld en van ziekte was niets te bespeuren. 



De schaduw in de Molukken is niet overal even zwaar, men 

 vindt daar de kanari's in de tuinen geplant op afstanden van circa 72 

 voet, dat is 16 boomen per bouw, soms wel op 96 voet, of 9 stuks 

 per bouw. Warburg beweert, dat zij op Banda op 150 voet afstand 

 stonden, Janse echter vond ze overal dichter bij elkaar. 



Ridley meent, dat schaduw noodig is, hij schrijft den ondergang 

 van de nootmuskaatteelt op Penang en Singapore in hoofdzaak toe aan 

 gebrek aan schaduw. Hij zegt: in den Botanischen Tuin te Singapore 

 staan eenige boomen in de volle zon, andere gedeeltelijk in de schaduw 

 van Fagraea fragrans Rxb., tembesoe, de laatste zien er gezonder uit 

 en dragen meer vrucht. In de kampongs echter staan de meeste noot- 

 muskaatboomen onder zware schaduw, zij produceeren daar weinig. 



In Trinidad wordt Pithecolobium saman, onze regenboom, als de 

 beste schaduwboom voor nootmuskaat geacht; het komt mij voor dat 

 die schaduw wel wat donker is en dat boomen als Albizzia mohiccana, 

 Erythrina, Adenanthera pavonina, saga kajoe enz. geschikter zijn. 



Evenals bij veel zaken bij den land- en tuinbouw mag men 



