606 



deeren. Niet alleen was de kleur fraaier en standvastiger, maar ook 

 werd de toepassing van de indigo veel minder kostbaar dan die van 

 pastel bevonden. 



In de Nederlanden hadden de ververijen van binnen- en buiten- 

 landsche stoften reeds een groote vermaardheid verworven en de 

 Nederlanders brachten van hunne eerste reizen naar Indië de vreemde 

 kleurstof mede, die nu spoedig een belangrijk handelsartikel werd. In 

 1604 brachten particulieren een partijtje te Vlissingen aan, maar in 

 163 1 ontving de Oost-Indische Compagnie reeds in drie aanvoeren 

 voor eene waarde van een half millioen gulden. Men kon nu ook de 

 ververijen in andere landen voorzien en de handel in indigo verzekerde 

 den Hollanders goede winsten. In 1650 verkocht de Compagnie 67,493 fe 

 voor 160,516 en in 165 1 702,16 H>" voor 126,442 gulden. 



Geen wonder, dat de waarde van de pastel door de nieuwe, 

 zooveel krachtigere en fraaiere verfstof ernstig bedreigd werd en haar 

 cultuur feitelijk haar recht van bestaan ging verliezen. Evenmin kan 

 het verwonderen, dat met hand en tand voor haar behoud door 

 belanghebbenden werd gestreden. Hiertoe behoorden in Frankrijk de 

 aanzienlijksten en meest gefortuneerden en in Duitschland de steden 

 Erfurt, Gotha, Langensalza, Tennstadt en Arnstadt, welke sedert drie 

 eeuwen in zoo hooge mate de centraalpunten van den pastelhandel 

 uitmaakten, dat zij algemeen als „de vijf waidsteden" bekend stonden 

 en men de handelaren als „waidheeren" onderscheidde. 



In 159S werd dan ook het gebruik van indigo in Frankrijk 

 verboden en toen het verbod onvoldoende bleek, stelde Hendrik IV 

 de doodstraf op de overtreding van dit verbod. Colbert trok . die 

 ordonnantiën in en stond de toepassing van indigo toe onder de 

 voorwaarde, dat men ze met pastel vermengde. 



Eerst in 1737 werden alle belemmerende bepalingen opgeheven 

 en begonnen de Franschen zelven op St. Domingo indigo te telen 

 en te fabriceeren. 



In Duitschland was de tegenwerking; niet geringer. Keizer Rudolf 

 verbood in 1607 het gebruik op strafte van boete en verbeurdverklaring. 

 In 1650 dreigde de Keurvorst van Saksen met de doodstraf. De 

 magistraat van Neurenberg' noemde indigo „des duivels verfstof." 

 Niets mocht baten. In 162a plantte men in Thüringen nog slechts 

 op 50 plaatsen pastel, tegen 300 in den tijd van bloei. Beschermende 



