670 



looimiddel zijn in de leerlooierijen te Soerakarta. In deze laatste plaats 

 wordt het leder gebruikt voor zadelmakerswerk ; schoenen worden daar 

 weinig vervaardigd. 



Buiten Soerakarta en Semarang is de inlandsche leerlooierij van 

 weinig beteekenis. Bij het onderzoek naar de mindere welvaart der in- 

 landsche bevolking op Java en Madoera (aangevangen in 1903) werd leer- 

 looien slechts te Grisee, in de Preanger (Darmaredja, Tjiandjoer),Cheribon 

 en Madioen op eenigszins belangrijke schaal aangetroffen. In de grootere, 

 door Europeanen bewoonde plaatsen van Java is de schoenindustrie 

 in hoofdzaak in Europeesche i) of Chineesche handen. 



In den laatsten tijd stelt men meer belang in de leerlooierij. Het 

 bedrijf wordt zoowel uitgeoefend in kleine, op primitieve wijze, meestal 

 door Inlanders, doch ook wel door Chineezen gedreven looierijen, waar 

 zoolleder van onvoldoende hoedanigheid wordt bereid, alsook in moderne 

 inrichtingen, waar behalve zoolleder, dat aan hoogere eischen voldoet, 

 tuigleder en soms ook bovenleder wordt vervaardigd. De inlandsche 

 looierijen gebruiken als looimateriaal pilangbast en mangrove (bakau- 

 bakau) ; de groote looierijen voeren de benoodigde looistoffen meestal 

 in uit Europa of Australië, daar de inheemsche grondstoften of niet 

 in voldoende hoeveelheid te verkrijgen zijn, of, onvermengd gebruikt, 

 aan het leder minder gewenschte eigenschappen geven. 



Op Java en Madoera waren in 19 16 zes grootere looierijen, met 

 te zamen 118 arbeiders; hiervan waren drie in de residentie Soerabaja, 

 twee in Rembang en ééne in Batavia gevestigd. Op de Buitenbezit- 

 tingen heeft men twee dergelijke looierijen, en wel in Atjeh en in den 

 Riouw-Archipel. 



De oorlog heeft de looinijverheid tot meerdere ontwikkeling ge- 

 bracht, daar, naar gelang de voorraad ingevoerd leder slonk en de aanvoer 

 uit Amerika en Australië afnam, de vraag naar inlandsch leder steeg. 



') Dat dit van oudsher bet geval was, bewijst de mededeeling (Indische Gids, 

 191 2, blz. 1637), dat de vader van den wegens hoogverraad terechtgestelden Pieïf.r 

 Erbervelt een gezeten burgerleerlooier te Batavia was (f + 1696). 



Looierijen onder Europeesch beheer zijn thans die van de firma Maintz & Co., 

 Wonokromo,- Soerabaja, waar ook eene Iooierij van S. I,. van Nierop & Co's Handelmij. 

 gevestigd is: voorts de Iooierij van de N.-I. Schoenenfabriek v/h C. Roussel, te Karet, 

 en, in de Buitenbezittingen, die van Gading en Ajer-Moelik Estate, in Indragiri. 



De grootste leerlooierij in Indië is evenwel die van het Gouvernement, in 's Lands 

 gevangenis te Djokja. 



