690 



blad wordt in een lap katoen of boomschors tusschen planken geperst 

 en het uittredende sap, na zeven, ingedroogd en tot balletjes ter grootte 



van eene kemirinoot gevormd. 



Meer in het groot wordt gambirextract door Inlanders bereid in 

 de Padangsche Bovenlanden en het aangrenzende gebied van Sumatra's 

 Oostkust. De werkwijze is in hoofdzaken dezelfde en komt hierop neer, 

 dat het gambirblad in een net met grove mazen, van idjoek of van 

 boombast gemaakt, wordt gepakt, dat geplaatst wordt in eene „kapoek", 

 d.i. een cylinder van boomschors, zonder bodem of deksel, die nu met 

 net en al overeind gezet wordt in eene groote pan („koeali" of „kantjah") 

 met water, waaronder een vuur gestookt wordt. Gedurende een uur 

 of twee blijven de bladeren in den opstijgenden stoom ; na een uur keert 

 men de kapoek met haar inhoud om, zoodat ook de eerst bovenliggende 

 bladeren goed gestoomd worden. Is dit proces afgeloopen, dan wordt 

 de massa uit de kapoek gehaald ; het vocht, dat door kloppen met 

 een hamer of treden met de voeten uit de bladeren druipt, wordt 

 opgevangen, terwijl de bladmassa in een ander net wordt gedaan, dat 

 onder herhaaldelijk begieten met water uit de kookpan opgerold en 

 gevouwen en met een touw vastgebonden wordt. Dit pak wordt nu in eene 

 inlandsche wigpers („pengampoh' zie fig. 258 Deel II) gelegd, waardoor de 

 „getah gambir' ' wordt uitgeperst ; het vocht wordt met het reeds verkregene 

 gezamenlijk verder behandeld. Men schept het in langwerpige, ondiepe 

 houten bakken en laat de getah hier een nacht in bekoelen ; ter 

 bevordering van de kristallisatie wordt een stukje gambir in de vloei- 

 stof gebracht. Den volgenden morgen wordt de gestolde massa in een 

 doek of zak gedaan, welke men op eene soort zeef plaatst, zoodat de 

 massa kan uitdruipen ; na eenigen tijd wordt dit door bezwaring bevorderd. 

 Het uitvloeiende vocht („ajer kalentjong") bevat nog 5% vaste stof, 

 waarvan één derde looistof is. Het wordt weggeworpen, doch zou, 

 ingedampt, een uitstekend looimiddel voor de Europeesche industrie 

 vormen, daar het bijna alle looistof bevat. 



Na wederom een dag wordt de eindbewerking toegepast: de 

 vochtige massa wordt tot schijven gevormd in korte bamboecylinders 

 („tjoepak"), waarin een houten stok als stempel geschoven is; het 

 uiteinde hiervan, dat dikwijls een merkteeken draagt, wordt met een 

 lapje katoen omwikkeld, om kleven te voorkomen. De zoo gevormde, 

 cylindrische koekjes zijn 2 cM. hoog bij 4 cM. middellijn, of 1 cM. 



