694 



verontreinigingen van zelf in den klapperdop terecht, zoodat ze zeer 

 gemakkelijk verwijderd kunnen worden. Van tijd tot tijd ledigt men 

 den dop. 



Van de geheele hoeveelheid vloeistof moet door indampen ioo — 1 20 

 liter water verwijderd worden, voordat het extract de vereischte dikte 

 bezit. De Chineesche koker beoordeelt dit laatste, door tusschen de 

 vingers een paar druppels van de afgekoelde vloeistof te nemen ; is deze 

 kleverig genoeg, dan is het kooksel gereed. In den regel duurt het 

 indampen drie tot vier uur. Volgens Dr. J. Bosscha heeft het extract thans 

 een soortelijk gewicht van 1.106 — 1. 1 23 (14 — i6°Beaumé.) Het vuur wordt 

 nu uitgehaald en het extract met een grooten lepel uit de pan geschept 

 en door eene fijne zeef in ronde houten kuipjes van ± 20 liter inhoud 

 gegoten, die tot de helft of twee derden gevuld worden. Is de gambir 

 bestemd voor inlandsen gebruik, dan is vooraf in elk tonnetje ± 200 

 gram dëdëk gestrooid. De dédèk wordt voor dit doel uit rijstzemelen 

 bereid, door deze in een ijzeren pannetje te verhitten, totdat zij beginnen 

 bruin te worden, ze vervolgens fijn te wrijven en ten slotte door eene 

 fijne zeef van alle grovere deeltjes te bevrijden. Zoodoende verliest 

 men omstreeks de helft van het oorspronkelijk gewicht der zemelen. 

 De dèdëk wordt toegevoegd om de gambir luchtig te houden en 

 om het vast worden te bevorderen. Gambir zonder dèdëk blijft kleverig. 



Is de kookpan geledigd, dan doet men er terstond het verzamelde 

 waschwater in, om te voorkomen, dat de pan door de uitstraling van 

 den nog heeten oven te sterk verhit wordt. Men kan zoo noodig 

 terstond met een nieuw kooksel aanvangen. 



De tonnetjes met extract heeft men intusschen op eene koele 

 plaats gezet, waar men ze rustig laat staan, tot de temperatuur omstreeks 

 35 bedraagt. In de zwarte vloeistof bevindt zich dan de catechine in over- 

 verzadigden toestand. Om deze tot kristalliseeren te brengen, plaats men 

 in elk tonnetje twee stokken van 5 cM. dikte en ± 30 cM. lengte, 

 wrijft die krachtig tegen elkaar en roert er van tijd tot tijd de vloei- 

 stof mede om. Na verloop van eenigen tijd begint deze eene lichtere 

 tint aan te nemen en steeds dikker te worden ; ten slotte verkrijgt 

 men eene licht bruingele brij. Daar men steeds voor dit doel dezelfde 

 stokken gebruikt, die niet gewasschen, doch slechts afgeveegd worden, 

 laten bij het over elkaar wrijven tallooze uiterst fijne catechinekristal- 

 letjes los, die er aan gekleefd zaten ; door het roeren verdeelt men ze 



