945 Boschproducten. 



Dit verschillend gedrag berust hierop dat damar brandt zonder te 

 smelten, terwijl copal vooraf wel smelt. 



Men kan de Nederlandsch-Indische „damars" onderscheiden in: 



a. Coniferenharsen, 



b. Dipterocarpaceeènharsen, 



c. Burseraceeënharsen. 



A. Coniferenharsen. 



Tot de eerste groep behoort de Oost-Indische copal, in de hand- 

 boeken over warenkennis meestal „Manila-copal" genoemd. 



Manila-copal wordt geleverd door Agathis alba Foxw. (syn. 

 Dammara alba Lam.), damar poetih of pohon damar daging (mal.); 

 soeloeng (W.-Borneo), of kajoe tjina (O.-Borneo.) Deze boomsoort 

 bezit een rechten stam, die zich in het woud eerst op groote hoogte 

 vertakt ; de kroon is dan in verhouding klein. Vrijstaande boomen hebben 

 daarentegen in vorm meer overeenkomst met Italiaansche populieren. 

 De boom bereikt eene hoogte van 70 meter, bij 2 meter middellijn. 



Het onderste deel van den stam is bezet met groote knoesten, 

 waaruit ook zonder opzettelijke verwonding hars vloeit. 



Hoewel verwant aan onze naaldboomen, draagt hij ei-lancetvormige 

 bladeren, van 6 — 12 cM. lang en tot 4 cM. breed, die meest tegenover- 

 gesteld aan de twijgen staan. De bolvormige „kegel" heeft tot 10 cM. 

 middellijn. De boom is soms één-, soms tweehuizig. In het wild komt 

 hij voor op Sumatra, Borneo, Celebes, de Molukken en Nieuw-Guinea ; 

 op Java vindt men hem vaak als sierboom aangeplant, onder anderen 

 in de Preanger langs een deel van den Grooten Postweg. 



Volgens Koorders vormt Agathis, althans in de Minahassa, geen 

 zuivere bosschen ; hoogstens de helft van de boomen van een zoo- 

 genaamd damarbosch bestaat uit deze soort. Men vindt Azathis 

 nergens in de vlakte; zijne standplaats is het tropische, altijd groene 

 en vochtige woud, bij voorkeur op geaccidenteerd terrein (100—800 

 meter) en op minstens één uur gaans van de kust. 



De copal, welke van deze boomen afkomstig is, zou men kunnen 

 onderscheiden in „jonge" en „oude". De eerste wordt van de stammen 

 en takken verzameld, de tweede tusschen de wortels aangetroffen of 

 uit den grond opgegraven. Het is vrijwel zeker, dat deze laatste 



Deei. III. 60 



