94S 



drie of vier maanden is genoeg hars uitgevloeid om nogmaals te oogsten. 

 Om het uitvloeien te bevorderen maakt men in den stam soms eenige 

 inkepingen. Ook op andere eilanden heeft dit ruwe kerven wel plaats. 



Op de Batjan-eilanden wordt op ± i meter boven den grond 

 met een kapmes in den stam een ongeveer 3 cM. breede, dwarse 

 inkerving ter lengte van 30 cM. tot op het hout aangebracht. Twee 

 voet hooger en ongeveer 1/4 van d en stamomtrek zijdelings van de 

 eerste insnijding maakt de damarhaler eene tweede, die A-vorm heeft, 

 en dit wordt steeds hooger herhaald, doch slechts op ééne helft van 

 den stamomtrek. Uit de wonden vloeit langzaam de „damar moeda" ; 

 deze' wordt hard en kan met een kapmes afgehakt worden, waardoor 

 men de meestal sterk met boomschors, enz. vermengde „damar antjoer" 

 ( = „damar aloes") verkrijgt. Laat men den boom een paar maanden 

 met rust, dan vormen zich groote, helder gele stukken, de „damar 

 panggal" (salo batoe (Tern.)), die veel meer waard is. Zoo verzamelt 

 men daar gedurende drie maanden copal ; eene vierde maand duurt voor 

 het vervoer naar de kust. Is dit viermaandelijksch tijdperk afgeloopen, 

 dan begint eene tweede periode, waarin de oude wonden bijgewerkt 

 en vergroot worden; na i*/g maand i's eene tweede uitvloeiing, de 

 „damar madadoe", oogstbaar. De hoeveelheid daarvan is niet groot 

 en wordt daarom vermeerderd met de „damar tjoekoer" ( = „damar 

 madjiroe"), die, nadat andermaal de wonden geopend zijn, in eene 

 dunne laag uitvloeit. Deze is zeer verontreinigd. 



In de 'eerstvolgende periode worden nieuwe insnijdingen aan- 

 gebracht, waardoor weder copal van betere kwaliteit kan worden 

 verkregen, enz. 



Op Batjan hebben de boomen veel te lijden van overmatig 

 tappen; de sneden vormen dikwijls een aaneengesloten zigzagring om 

 den stam, waardoor deze te gronde gaat. Ook geven de snijwonden 

 aanleiding tot aantasting door witte mieren en andere insecten, die 

 den boom uithollen. Ten slotte komt het vaak voor, dat de damarhalers 

 een boom, die copal aan den stam heeft, geheel omhakken om deze 

 machtig te worden. 



De damarinzamelaars op de Obi-eilanden gaan met meer overleg 

 te werk. Zij ontblooten den boom aan het ondereinde van den stam over 

 eene hoogte van 15 — 20 cM. en over den halven omtrek van zijne schors. 

 Bij dunne boomen doet men dit in één stuk, bij zwaardere, van één 



