949 Boschprodiicten. 



of twee meter omtrek, neemt men twee vierdedeelen, bij zeer zware, 

 drie zesde of vier achtste deelen van den omtrek weg, zoodanig', dat 

 de ontbloote en niet ontbloote deelen afwisselen. 



Spoedig na het aansnijden treedt aan de bovenzijde van de 

 wond hars uit de schors ; deze hars loopt langs den stam en verhardt 

 in weinige dagen, üaar hierbij de harskanalen weder gesloten worden, 

 is het noodig om de wondvlakte te vernieuwen, als men de harsuit- 

 vloeiing wil doen voortduren. 



Na verloop van een tijd, gelegen tusschen ééne en drie maanden, 

 wordt eene schorsstrook van 2 — 3 cM. hoogte aan de bovenzijde van 

 de wond weggenomen. Ook de zijwanden van de wond worden 

 bijgewerkt. Tengevolge van deze uitvloeiing ziet de stam er uit als 

 eene sterk afgeloopen kaars : dikke strooken gestolde hars kleven aan 

 de aangesneden zijde van de schors. 



Twee- of viermaal 's jaars zamelt men in. De hars wordt 

 daartoe met het kapmes losgeslagen, daarna tot handelbare stukken 

 gehakt en in smalle, hooge korven, hetzij direct naar de kust 

 gedragen, hetzij naar de naastbijzijnde rivier gebracht, om langs deze 

 per prauw afgevoerd te worden. Het vervoer is over het algemeen 

 zeer bezwaarlijk, zoodat de prijs, welke voor de gom copal door de 

 opkoopers betaald wordt, hoofdzakelijk eene vergoeding voor het 

 transport is. 



Het harstappen schijnt den boomen weinig kwaad te doen ; 

 althans men kan het jarenlang (+ 20 jaar) voortzetten. De bovenrand 

 stijgt voortdurend (tot ± 3 meter), zoodat voor het aansnijden ten 

 slotte een laag laddertje gebruikt moet worden. 



De pas uitgevloeide hars is kleurloos, doorschijnend of melkachtig- 

 troebel ; spoedig daarna wordt zij geheel helder en soms zoo door- 

 zichtig als glas. Naarmate zij ouder en harder wordt, wordt de kleur 

 bleekgeel, daarna langzamerhand donkerder, tot bruingeel. 



Deze damar radja (damar poetih) bevat steeds luchtbellen, doch 

 is overigens tamelijk zuiver voor zoover zij langs den stam gestold 

 is, met uitzondering van het gedeelte, dat onmiddellijk met de schors 

 in aanraking was. Men vindt er hoogstens enkele insecten of bladeren in. 

 Veel onzuiverder is de hars, die tot op den grond gevloeid is ; de 

 onderste laag is eene aaneengekleefde massa aarde, bladeren en bast- 

 schilfers, afkomstig van het insnijden ; hoogerop vindt men wel zuiverder 



