20(S S e h u 1 I e 



§. Privatum, quod ad singulorum utilitatem pertinet. §. Jus privatum 

 tripartite est collectum, vel ex naturalibus praeeeptis aiit gentium 

 aut civium. §. Jus naturale est, quod natura omnia animalia docuit. 

 Nam istud ins non solum hominuni proprium est, sed omnium anima- 

 lium, quae in celo, quae in mari, quae in terra nascuntur. Hinc des- 

 cendit maris et feminae coniugatio, quam nos matrimonium appella- 

 mus. Hinc liberorum procreatio et educatio. Videmus enim cetera 

 animalia istius juris peritia censeri. 



273. Omnes homines aut liberi sunt aut servt. 

 Personarum ^s) divisio summa liaecest, quod omnes homines 



aut sunt liberi aut servi. Et libertas quidem est, ex qua liberi vo- 

 cantur, naturalis facultas quod cuique tacere übet, nisi quod vi aut 

 iure prohibetur. Servitutis autem est constitutio gentium iuris, qua 

 quis dominio alieno contra naturam suorum detinetur. Servi autem 

 ex eo appellati sunt, quod imperatores captivos vendere iubent ac 

 per hoc servare nee occidere debent. 



Qui enim mancipia dicti sunt, quod ab hostibus manu capiun- 

 tur. Servi aut nascuntur aut fiunt. Nascuntur autem ex ancillis no- 

 stris , si et concipiendo et toto medio tempore et in ipso partus tem- 

 pore ancillae nostrae sint. Alioquin, qui ex eis nascuntur, non sunt 

 servi, sed ingenui, et si matres ancillae remaneant. Fiunt autem iure 

 gentium, id est ex captivitate, aut iure civili, cum homo liber maior 

 XXV. annis ad pretium participandum sese venundari passus est. In 

 servorum conditione nulla dilTerentia est. In libCris multae differen- 

 tiae sunt. Aut enim ingenui sunt, aut libertini sunt. Ingenuus est, 

 qui statim ut nascitur, liber est, sive ex duobus ingenuis matrimonio 

 editus, sive ex duobus libertinis, sive ex altero ingenuo et altero 

 libertino, sive ex matre libera, patre vero incerto, quam vulgo con- 

 ceptus est. 



274. Quae sint iura praediorum rusticorum 27). 

 Rusticorum praediorum iura sunt baec: iter, actus, via, aquae- 



ductus. Via enim vis eundi et ambulandi , id est redeundi et agendi 

 iumentum vel vehiculum, et, ut dicitur in digestis, debet habere 

 VII. pedes in latitudiue, in anfractibus autem XVI. ut libere, qui agit 

 plaustrum , agere et convertere possit. Item est ius eundi tantum et 



36) Quelle: Instit. 1. 3. und 4. 



ZT) Vgl. lust. Inst. n. 3. und Dig. VIU. 3.1. 8. 



