94 V a h I e n 



Nam quid, quaeso, magis hoc ex loeo laudandum, quam lue 

 unde factum est, ut discipliuae ipsae nee hactenus extinetae siat nee 

 umquam extinguendae, quae alioquiu extinetae fuissent. Animadverto 

 iam nunc vos esse ipsa rei novae promissione excitatos et tacite me 

 appellantes de difterentia *) dicere, quidnam illud est, cui tantum 

 scientiae debeant? 



Dicam vero, etsi puto vos cum dixero admiraturos nee fidem 

 protinus habituros. Sedes romani pontificis , quam apostolicam vo- 

 cant, est cui orane 5 ) scientiae debeut, quae, ut iterum dicam, effe- 

 cit, ut ülae incolumes sint, effectura, quod spero. ut incolumes per- 

 severent. An hoc novum non est, non vobis admirationi, ut dixi, non 

 etiam ad credendum difficile? Sed ipsum eredibile probatio faciet. 

 Quare rei ratio altius 6 ) repetenda est et duo prius ostendenda, pri- 

 mum quae fuerit causa, cur in lingua latina scientiae ex parvis humi- 

 libusque in summum fastigium quondam et in altissimum eulmen 

 ascenderint, deinde cur rursus ab eadem sublimitate descenderint et 

 paene collapsae sint. Quae posteaquam ostenderimus, tunc id quod 

 nostri propositi est, al» apostolica sede eftectum esse, ne illae pror- 

 sus extinguerentur, aperiemus. 



Igitur quod ad primam attinet partem, scientiarum omnium pro- 

 pagandarum apud nos, ut mea fert opinio, auetor extitit magnitudo 

 imperii illorum 7 ). Namque ita natura ») comparatum est, ut nihil ad- 

 modum proficere atque exerescere queat , quod *>) non a plurimis 

 componitur, elaboratur, exeolitur, praeeipue aemulautibus invicem 

 et de laude certantibus. Quis enim faber statuarius, pictor item et 

 ceteri, in suo artificio perfectus aut etiam magnus extitisset, si solus 

 opifex eius artificii fuisset? Alius aliud invenit, et quod quisque in 

 altero egregium animadvertit , id ipse imitari , aemulari , superare 

 conatur. Ita studia incenduntur, profectus fiunt, artes exereseunt 

 et in summum evadunt, et eo quidem melius eoque celerius , quo 

 plures in eandem rem homines elaborant: veluti in extruenda aliqua 

 urbe et citius et melius ad consummationem pervenitur, si plurimorum 

 quam paucissimorum manus adhibeantur, ut apud Virgilium ,0 ) 



Miratur molem Aeneas, magalia quondam, 

 Miratur portas strepitumque et strata viarum. 



4 ) dria L driam R $) omnes LRM 6 ) alterius Lm. 1, RM ') Roma- 

 norum? s ) namque ita nam (corr. natura) R nanquam ita nam LM 

 9) quod corr. R. quo LM i*>) Aen. I 421 



