06 V a h ! e n 



coepit, ut id contigerit, quod Virgilius '<) ait, omnis /erat omnia 

 tellus, sie propagata lingua Iatina non solum hae artes ad provincias 

 sunt profeetae, sed etiam provincialium ad istas ingenia accessere, 

 ut multo plures eximii in bis scientiis provinciales extiterint, quam 

 Romani, nee plures modo sed etiam propemodum praestantiores. 

 An 18 ) non M. Tullius fiiit Arpinas, Virgilius Mantuanus, Seneca Cor- 

 dubensis, Livius Patavinus, Priscia nus Caesariensis, et quod mirabi- 

 lius sit, in ipso iure civili Romanorum Vlpianus e Phoenice? Elabora- 

 bant enim pro se quisque in exornando latinis monumentis nomine 

 romano, non modo ut ipsum imperium romanum, sub cuius tutela 

 erant, exornarent, sed etiam ut patriam suam. Nam omnes fere 19 )scrip- 

 tores egregii cives romani fuerunt aut nati aut facti. Ex bis igitur, ne 

 plura dicam, palam est omnes scientias beneficio romanae magnitudinis 

 romanaeque pacis amplificatas fuisse et illustratas. 



Quod cum ita sit, quis dubitet, ut ad aliam partem veniam eam- 

 que paucis absolvam, ruina imperii easdem omnino t'uisse collapsuras, 

 sicuti ex parte magna videmus esse eo collapsas. Nam ut in eadem, 

 qua coepi, eomparatione verser 2 <>), si nummus tollatur e medio, nonne 

 tolletur etiam commercium et consuetudo generis humani, et redietur 

 ad illam asperam et difficilem et paene impossibilem rerum permuta- 

 tionem -')? ^a sublato imperio romano, quo lingua Iatina nitebatur, 

 ipsam linguam necesse erat corruere et cum ea eunetas diseiplinas, 

 quemadmodum ex magna ut dixi parte corruerunt. Etenim post cullap- 

 sum imperium quis in grammatica, dialectica, rhetorica nisi nugas 

 scripsit, quis orator hoc dignus nomine extitit, quis historicus, poeta, 

 iurisconsultus, pbilosophus, theologus ulli veterum comparandus? 

 Parum dico. Nonne apud plerasque latinas nationes tarn in iudieiis 

 quam extra iudicia scribitur illitterate id est non latine, nonne singu- 

 lae paene eivitates suum ius civile vernacula lingua condiderunt 22 )? 

 Quod cum sit- 2 ), quid aliud, quam ius civile romanum exterminatur 

 et pro nihilo habetur? Ita dum lingua Iatina abicitur, omnes propemo- 

 dum cum illa liberales abiciuntur artes, ut licet videre ex Asia atq'ue 

 Africa, ex quibus quia lingua Iatina cum imperio eieeta est, ideo 



l7 ) Ed. 4, 39. Antidot, in Poggium III 321 in aureo saeeulo natus es, Poggi, 

 de quo Virgilius ait, 'omnis feret omnia tellus' ,s ) at LRM. Mit dem 



Gedanken vgl. Antidotum in Poggium II 296. |f 'J fere omnes LR 



20) uersar L uersar RM 21 ) mutationem LR 23 ) Vgl. prooemium 

 Elegantiarum III. 23 ) fit L 



