Der Ordo iudiciarius des Codex Bambergensis. 303 



ac si ab ipsis proferatur. Errorem tarnen proprium facti, 

 seil, utque ad sententiam eorrigere possunt, ut D. XXXIII. 

 laici (c. 6.)> iuris autem non. Errorem vero advocati, si in iure 

 seil, erraverit et dominus non intellexerit — forte illiteratus 

 erat — infra triduum; errorem facti C. XXXV. q. 9. §. quid 

 ergo (ad c, 2.) etc., C. XXXIIII. q. 5. In lectum mariti 

 (ist c. (3. C. XXXIV. q. 1. et 2.). Porro si advocati minus 

 dixerint de iure et de facto , debet iudex supplere, nempe pro 

 absente contrahet heremodicium et pro mortuo si accusatur 

 supplendum est a iudice. Iudex enim allegare et eorum partes 

 debet supplere, quia eorum absentia dei repletur praesentia ut 

 C. IL q. 7. quaerendum est a iudice (c. 18. )? seil, quia 

 iuris imperitus reus fuerit vel advocatus et nesciat causam, ea 

 quae desunt, et hanc allegationem omittat, iudex debet supplere. 



IX. De iureiurando propter calumniam. 



De sacramento calumniae quaeritur, an sit in aliqua causa 

 a clericis praestandum? Super hoc articulo variae canonnm coiv- 

 stitutlones emanaverunt. Dicit enim Honorius papa in illo extrav. 

 Inhaerentes: ' ,decrevimus et irrefragabiliter apostolica auctori- 

 tate diffinimus^ ut nee episcopus nee presbyter nee cuiuslibet 

 ordinis clericus, non abbas nee aliquis monachus vel sanctimo- 

 nialis femina in quacunque controversia sive in civili sive in cri- 

 minali compellatur qualibet ratione iuramentum subire, aliis 

 idoneis personis, si expedire ecclesiae suae noverit, bis officium 

 liceat delegare.' Eugenius vero III. Arditioni ecclesiae Ro- 

 manae subdiacono et magistro Omnibono^ seribit sie: 

 ,Literas vestrae dilectionis benigne recepimus' etc. (folgt der 

 ganze Wortlaut). Ex horum ergo canouum constitutione (dicunt) 

 de eis, quod in causis spiritualibus non cogitur ecclesiastica 

 persona sacramenta calunmiae prestare, quo in casu loquitur 

 Eugenius in extrav. c. Literas, similiter vero in pecunia- 

 ria vel in criminali, sed per oeconomos vel defensores, quibus 

 potest hoc officium delegari, qui etiam in animam principalis 



1 Dies Caput (Compil. I. c. 2. I. 34, c. 1. X. II. 7.) ist in allen 4 Samm- 

 lungen vor der Comp. I. unter dem Titel de iur. cal., steht aber auch 

 schon in früheren nicht unter einem Titel, z. B. Cod. Oenopont. Nr. 90 

 als c. ß8., überall Honorius' II. Namen tragend 



2 Diese Decretale (c. 3. Comp. I., c. 2. X. 1. c.) stellt sowohl im Innsbr. 

 Codex als in den citiilen vier Sammlungen. 



